උදානං උදානෙත්වා නිසින්නස්ස භගවතො එතදහොසි – “අහං කප්පසතසහස්සාධිකානි චත්තාරි අසඞ්ඛ්යෙය්යානි ඉමස්ස පල්ලඞ්කස්ස කාරණා සන්ධාවිං, අයං මෙ පල්ලඞ්කො විජයපල්ලඞ්කො මඞ්ගලපල්ලඞ්කො, එත්ථ මෙ නිසින්නස්ස යාව සඞ්කප්පො න පරිපුණ්ණො, න තාව ඉතො වුට්ඨහිස්සාමී”ති අනෙකකොටිසතසහස්සසඞ්ඛා සමාපත්තියො සමාපජ්ජන්තො සත්තාහං තත්ථෙව නිසීදි. යං සන්ධාය වුත්තං – “අථ ඛො භගවා සත්තාහං එකපල්ලඞ්කෙන නිසීදි විමුත්තිසුඛපටිසංවෙදී”ති (මහාව· 1).

අථෙකච්චානං දෙවතානං – “අජ්ජාපි තාව නූන සිද්ධත්ථස්ස කත්තබ්බකිච්චං අත්ථි. පල්ලඞ්කස්මිඤ්හි ආලයං න විජහතී”ති පරිවිතක්කො උදපාදි. අථ සත්ථා දෙවතානං විතක්කං ඤත්වා තාසං විතක්කූපසමනත්ථං වෙහාසං අබ්භුග්ගන්ත්වා යමකපාටිහාරියං දස්සෙසි. එවං ඉමිනා පාටිහාරියෙන දෙවතානං විතක්කං වූපසමෙත්වා පල්ලඞ්කතො ඊසකං පාචීනනිස්සිතෙ උත්තරදිසාභාගෙ ඨත්වා – “ඉමස්මිං වත මෙ පල්ලඞ්කෙ සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණං පටිවිද්ධ”න්ති චත්තාරි අසඞ්ඛ්යෙය්යානි කප්පසතසහස්සඤ්ච පූරිතානං පාරමීනං ඵලාධිගමනට්ඨානං පල්ලඞ්කඤ්ච බොධිරුක්ඛඤ්ච අනිමිසෙහි අක්ඛීහි ඔලොකයමානො සත්තාහං වීතිනාමෙසි, තං ඨානං අනිමිසචෙතියං නාම ජාතං.

අථ පල්ලඞ්කස්ස ච ඨිතට්ඨානස්ස ච අන්තරා චඞ්කමං මාපෙත්වා පුරත්ථිමපච්ඡිමතො ආයතෙ රතනචඞ්කමෙ චඞ්කමන්තො සත්තාහං වීතිනාමෙසි, තං ඨානං රතනචඞ්කමචෙතියං නාම ජාතං.

චතුත්ථෙ පන සත්තාහෙ බොධිතො පච්ඡිමුත්තරදිසාභාගෙ දෙවතා රතනඝරං මාපයිංසු. තත්ථ පල්ලඞ්කෙන නිසීදිත්වා අභිධම්මපිටකං විචිනන්තො සත්තාහං වීතිනාමෙසි, තං පන ඨානං රතනඝරචෙතියං නාම ජාතං.

එවං භගවා බොධිසමීපෙයෙව චත්තාරි සත්තාහානි වීතිනාමෙත්වා පඤ්චමෙ සත්තාහෙ බොධිරුක්ඛමූලා යෙන අජපාලනිග්රොධො තෙනුපසඞ්කමි. තත්රාපි ධම්මං විචිනන්තො විමුත්තිසුඛඤ්ච පටිසංවෙදෙන්තො නිසීදි.

සත්ථා තත්ථ සත්තාහං වීතිනාමෙත්වා මුචලින්දමූලං අගමාසි. තත්ථ සත්තාහවද්දලිකාය උප්පන්නාය සීතාදිපටිබාහනත්ථං මුචලින්දෙන නාගරාජෙන සත්තක්ඛත්තුං භොගෙහි පරික්ඛිත්තො අසම්බාධාය ගන්ධකුටියා විහරන්තො විය විමුත්තිසුඛං පටිසංවෙදියමානො තත්ථ සත්තාහං වීතිනාමෙත්වා රාජායතනමූලං උපසඞ්කමි. තත්ථපි විමුත්තිසුඛං පටිසංවෙදියමානොව සත්තාහං නිසීදි. එත්තාවතා සත්ත සත්තාහානි පරිපුණ්ණානි. එත්ථන්තරෙ භගවතො නෙව මුඛධොවනං න සරීරපටිජග්ගනං නාහාරකිච්චං අහොසි, ඵලසුඛෙනෙව වීතිවත්තෙසි. අථ සත්තසත්තාහමත්ථකෙ එකූනපඤ්ඤාසතිමෙ දිවසෙ සක්කෙන දෙවානමින්දෙන උපනීතෙන නාගලතාදන්තකට්ඨෙන ච අනොතත්තදහොදකෙන ච මුඛං ධොවිත්වා තත්ථෙව රාජායතනමූලෙ නිසීදි.

තස්මිං සමයෙ තපුස්සභල්ලිකා නාම ද්වෙ වාණිජා ඤාතිසාලොහිතාය දෙවතාය සත්ථු ආහාරදානෙ උස්සාහිතා මන්ථඤ්ච මධුපිණ්ඩිකඤ්ච ආදාය – “පටිග්ගණ්හාතු භගවා ඉමං ආහාරං අනුකම්පං උපාදායා”ති සත්ථාරං උපසඞ්කමිත්වා අට්ඨංසු. භගවා පායාසපටිග්ගහණදිවසෙයෙව දෙවදත්තියස්ස පත්තස්ස අන්තරහිතත්තා – “න ඛො තථාගතා හත්ථෙසු ආහාරං පටිග්ගණ්හන්ති, කිම්හි නු ඛො අහං ඉමං පටිග්ගණ්හෙය්ය”න්ති චින්තෙසි. අථස්ස භගවතො අජ්ඣාසයං විදිත්වා චතූහි දිසාහි චත්තාරො මහාරාජානො ඉන්දනීලමණිමයෙ චත්තාරො පත්තෙ උපනාමෙසුං. භගවා තෙ පටික්ඛිපි. පුන මුග්ගවණ්ණෙ සිලාමයෙ චත්තාරො පත්තෙ උපනාමෙසුං. භගවා තෙසං චතුන්නම්පි දෙවපුත්තානං අනුකම්පං උපාදාය පටිග්ගහෙත්වා එකීභාවං උපනෙත්වා තස්මිං පච්චග්ඝෙ සෙලමයෙ පත්තෙ ආහාරං පටිග්ගහෙත්වා පරිභුඤ්ජිත්වා අනුමොදනමකාසි. තෙ ද්වෙ භාතරො වාණිජා බුද්ධඤ්ච ධම්මඤ්ච සරණං ගන්ත්වා ද්වෙවාචිකා උපාසකා අහෙසුං.

අථ සත්ථා පුන අජපාලනිග්රොධමෙව ගන්ත්වා නිග්රොධමූලෙ නිසීදි. අථස්ස තත්ථ නිසින්නමත්තස්සෙව අධිගතස්ස ධම්මස්ස ගම්භීරතං පච්චවෙක්ඛන්තස්ස සබ්බබුද්ධානං ආචිණ්ණො – “අධිගතො ඛො ම්යායං ධම්මො”තිආදිනා (දී· නි· 2.64; ම· නි· 1.281; 2.337; සං· නි· 1.172; මහාව· 7) පරෙසං ධම්මං අදෙසෙතුකාමතාකාරප්පත්තො පරිවිතක්කො උදපාදි. අථ බ්රහ්මා සහම්පති “නස්සති වත භො ලොකො, විනස්සති වත භො ලොකො”ති (දී· නි· 2.66; ම· නි· 1.282; 2.338; සං· නි· 1.172; මහාව· 8) දසසු චක්කවාළසහස්සෙසු සක්කසුයාමසන්තුසිතනිම්මානරතිපරනිම්මිතවසවත්තිමහාබ්රහ්මානො ච ගහෙත්වා සත්ථු සන්තිකං ආගන්ත්වා – “දෙසෙතු, භන්තෙ, භගවා ධම්ම”න්තිආදිනා (දී· නි· 2.66; ම· නි· 1.282; 2.338; සං· නි· 1.172; මහාව· 8) නයෙන ධම්මදෙසනං ආයාචි.

අථ සත්ථා තස්ස පටිඤ්ඤං දත්වා – “කස්ස නු ඛො අහං පඨමං ධම්මං දෙසෙය්ය”න්ති චින්තෙන්තො ආළාරුදකානං කාලඞ්කතභාවං ඤත්වා – “බහූපකාරා ඛො මෙ පඤ්චවග්ගියා භික්ඛූ”ති පඤ්චවග්ගියෙ ආරබ්භ මනසිකාරං කත්වා – “කහං නු ඛො තෙ එතරහි විහරන්තී”ති ආවජ්ජෙන්තො – “බාරාණසියං ඉසිපතනෙ මිගදායෙ”ති ඤත්වා – “තත්ථ ගන්ත්වා ධම්මචක්කං පවත්තෙස්සාමී”ති කතිපාහං බොධිමණ්ඩසාමන්තෙයෙව පිණ්ඩාය චරන්තො විහරිත්වා ආසාළ්හිපුණ්ණමියං බාරාණසිං ගමිස්සාමී”ති පත්තචීවරමාදාය අට්ඨාරසයොජනමග්ගං පටිපජ්ජි. අන්තරාමග්ගෙ හට්ඨතුපගං උපකං නාම ආජීවකං දිස්වා තස්ස අත්තනො බුද්ධභාවං ආචික්ඛිත්වා තංදිවසංයෙව සායන්හසමයෙ ඉසිපතනං අගමාසි.