24. කස්සපබුද්ධවංසවණ්ණනා
කොණාගමනස්ස පන භගවතො අපරභාගෙ තස්ස සාසනෙ ච අන්තරහිතෙ තිංසවස්සසහස්සායුකා සත්තා අනුපුබ්බෙන පරිහායිත්වා දසවස්සායුකා හුත්වා පුන වඩ්ඪිත්වා අපරිමිතායුකා හුත්වා පුන අනුපුබ්බෙන පරිහායිත්වා වීසතිවස්සසහස්සායුකෙසු සත්තෙසු ජාතෙසු අනෙකමනුස්සපො කස්සපො නාම සත්ථා ලොකෙ උදපාදි (සු· නි· අට්ඨ· ආමකගන්ධසුත්තවණ්ණනා). සො පාරමියො පූරෙත්වා තුසිතපුරෙ නිබ්බත්තිත්වා තතො චවිත්වා බාරාණසීනගරෙ බ්රහ්මදත්තස්ස නාම බ්රාහ්මණස්ස විපුලගුණවතියා ධනවතියා නාම බ්රාහ්මණියා කුච්ඡිස්මිං පටිසන්ධිං ගහෙත්වා දසන්නං මාසානං අච්චයෙන ඉසිපතනෙ මිගදායෙ මාතුකුච්ඡිතො නික්ඛමි. ගොත්තවසෙන පනස්ස “කස්සපකුමාරො”ති නාමමකංසු. සො ද්වෙ වස්සසහස්සානි අගාරං අජ්ඣාවසි. හංසවා යසවා සිරිනන්දොති තස්ස තයො පාසාදා අහෙසුං. සුනන්දා නාම බ්රාහ්මණිප්පමුඛානි අට්ඨචත්තාලීස ඉත්ථිසහස්සානි පච්චුපට්ඨිතානි අහෙසුං.
සො චත්තාරි නිමිත්තානි දිස්වා සුනන්දාය බ්රාහ්මණියා විජිතසෙනෙ නාම පුත්තෙ උප්පන්නෙ උප්පන්නසංවෙගො “මහාභිනික්ඛමනං නික්ඛමිස්සාමී”ති චින්තෙසි. අථස්ස පරිවිතක්කසමනන්තරමෙව පාසාදො කුලාලචක්කමිව භමිත්වා ගගනතලමබ්භුග්ගන්ත්වා පරමරුචිරකරනිකරො සරදසමයරජනිකරො විය තාරාගණපරිවුතො අනෙකනරසතපරිවුතො ගගනතලමලඞ්කරොන්තො විය පුඤ්ඤානුභාවං පකාසෙන්තො විය ජනනයනහදයානි ආකඩ්ඪෙන්තො විය රුක්ඛග්ගානි පරං සොභයමානො විය ච ගන්ත්වා නිග්රොධබොධිං මජ්ඣෙකත්වා භූමියං පතිට්ඨහි. අථ බොධිසත්තො මහාසත්තො පථවියං පතිට්ඨහිත්වා දෙවදත්තං අරහත්තද්ධජමාදාය පබ්බජි. තස්ස නාටකිත්ථියො පාසාදා ඔතරිත්වා අඩ්ඪගාවුතං මග්ගං ගන්ත්වා සපරිවාරා සෙනාසන්නිවෙසං කත්වා නිසීදිංසු. තතො ඉත්ථිපරිචාරිකෙ ඨපෙත්වා සහාගතා සබ්බෙ පබ්බජිංසු.
මහාපුරිසො කිර සත්තාහං තෙහි පරිවුතො පධානචරියං චරිත්වා විසාඛපුණ්ණමාය සුනන්දාය නාම බ්රාහ්මණියා දින්නං මධුපායාසං පරිභුඤ්ජිත්වා ඛදිරවනෙ දිවාවිහාරං කත්වා සායන්හසමයෙ සොමෙන නාම යවපාලකෙන උපනීතා අට්ඨ තිණමුට්ඨියො ගහෙත්වා නිග්රොධබොධිං උපගන්ත්වා පඤ්චදසහත්ථායාමවිත්ථතං තිණසන්ථරං සන්ථරිත්වා තත්ථ නිසීදිත්වා අභිසම්බොධිං පාපුණිත්වා – “අනෙකජාතිසංසාරං…පෙ… තණ්හානං ඛයමජ්ඣගා”ති උදානං උදානෙත්වා සත්තසත්තාහං වීතිනාමෙත්වා අත්තනා සහ පබ්බජිතානං භික්ඛූනං කොටියා උපනිස්සයසම්පත්තිං දිස්වා ගගනතලෙන ගන්ත්වා බාරාණසියං ඉසිපතනෙ මිගදායෙ ඔතරිත්වා තෙහි පරිවුතො තත්ථ ධම්මචක්කං පවත්තෙසි . තදා වීසතියා කොටිසහස්සානං පඨමො ධම්මාභිසමයො අහොසි. තෙන වුත්තං –
“කොණාගමනස්ස අපරෙන, සම්බුද්ධො ද්විපදුත්තමො;
කස්සපො නාම ගොත්තෙන, ධම්මරාජා පභඞ්කරො.
කස්සපො නාම ගොත්තෙන, ධම්මරාජා පභඞ්කරො.
“සඤ්ඡඩ්ඩිතං කුලමූලං, බහ්වන්නපානභොජනං;
දත්වාන යාචකෙ දානං, පූරයිත්වාන මානසං;
උසභොව ආළකං භෙත්වා, පත්තො සම්බොධිමුත්තමං.
දත්වාන යාචකෙ දානං, පූරයිත්වාන මානසං;
උසභොව ආළකං භෙත්වා, පත්තො සම්බොධිමුත්තමං.
“ධම්මචක්කං පවත්තෙන්තෙ, කස්සපෙ ලොකනායකෙ;
වීසකොටිසහස්සානං, පඨමාභිසමයො අහූ”ති.
වීසකොටිසහස්සානං, පඨමාභිසමයො අහූ”ති.
තත්ථ සඤ්ඡඩ්ඩිතන්ති ඡඩ්ඩිතං උජ්ඣිතං පරිච්චත්තං. කුලමූලන්ති කුලඝරං, අපරිමිතභොගක්ඛන්ධං අනෙකකොටිසහස්සධනසඤ්චයං දසසතනයනභවනසදිසභොගං අතිදුච්චජං තිණමිව ඡඩ්ඩිතන්ති අත්ථො. යාචකෙති යාචකානං දත්වා. ආළකන්ති ගොට්ඨං, යථා උසභො ගොට්ඨං භින්දිත්වා යථාසුඛං ඉච්ඡිතට්ඨානං පාපුණාති, එවං මහාපුරිසොපි ගෙහබන්ධනං භින්දිත්වා අභිසම්බොධිං පාපුණීති අත්ථො.