63. පච්චාගමනියත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා
සින්ධුයා නදියා තීරෙතිආදිකං ආයස්මතො පච්චාගමනියත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො විපස්සිස්ස භගවතො කාලෙ සින්ධුයා ගඞ්ගාය සමීපෙ චක්කවාකයොනියං නිබ්බත්තො පුබ්බසම්භාරයුත්තත්තා පාණිනො අඛාදන්තො සෙවාලමෙව භක්ඛයන්තො චරති. තස්මිං සමයෙ විපස්සිභගවා සත්තානුග්ගහං කරොන්තො තත්ථ අගමාසි. තස්මිං ඛණෙ සො චක්කවාකො විජ්ජොතමානං භගවන්තං දිස්වා පසන්නමානසො තුණ්ඩෙන සාලරුක්ඛතො සාලපුප්ඵං ඡින්දිත්වා ආගම්ම පූජෙසි. සො තෙනෙව චිත්තප්පසාදෙන තතො චුතො දෙවලොකෙ උප්පන්නො අපරාපරං ඡකාමාවචරසම්පත්තිං අනුභවිත්වා තතො චුතො මනුස්සලොකෙ උප්පජ්ජිත්වා චක්කවත්තිසම්පත්තිආදයො අනුභවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ එකස්මිං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො විඤ්ඤුතං පත්තො පුබ්බචරිතවසෙන සත්ථරි පසන්නො පබ්බජිත්වා නචිරස්සෙව අරහා අහොසි, චක්කවාකො හුත්වා භගවන්තං දිස්වා කත්ථචි ගන්ත්වා පුප්ඵමාහරිත්වා පූජිතත්තා පුබ්බපුඤ්ඤනාමෙන පච්චාගමනියත්ථෙරොති පාකටො.
අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො සින්ධුයා නදියා තීරෙතිආදිමාහ. සීති සද්දං කුරුමානා ධුනාති කම්පතීති සින්ධු, නදති සද්දං කරොන්තො ගච්ඡතීති නදි. චක්කවාකො අහං තදාති චක්කං සීඝං ගච්ඡන්තං ඉව උදකෙ වා ථලෙ වා ආකාසෙ වා සීඝං වාති ගච්ඡතීති චක්කවාකො. තදා විපස්සිං භගවන්තං දස්සනකාලෙ අහං චක්කවාකො අහොසින්ති අත්ථො. සුද්ධසෙවාලභක්ඛොහන්ති අඤ්ඤගොචරඅමිස්සත්තා සුද්ධසෙවාලමෙව ඛාදන්තො අහං වසාමි. පාපෙසු ච සුසඤ්ඤතොති පුබ්බවාසනාවසෙන පාපකරණෙ සුට්ඨු සඤ්ඤතො තීහි ද්වාරෙහි සඤ්ඤතො සුසික්ඛිතො.
අද්දසං විරජං බුද්ධන්ති රාගදොසමොහවිරහිතත්තා විරජං නික්කිලෙසං බුද්ධං අද්දසං අද්දක්ඛිං. ගච්ඡන්තං අනිලඤ්ජසෙති අනිලඤ්ජසෙ ආකාසපථෙ ගච්ඡන්තං බුද්ධං. තුණ්ඩෙන මය්හං මුඛතුණ්ඩෙන තාලං සාලපුප්ඵං පග්ගය්හ පග්ගහෙත්වා විපස්සිස්සාභිරොපයිං විපස්සිස්ස භගවතො පූජෙසින්ති අත්ථො. සෙසං සුවිඤ්ඤෙය්යමෙවාති.
පච්චාගමනියත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා.
64. පරප්පසාදකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා
උසභං පවරං වීරන්තිආදිකං ආයස්මතො පරප්පසාදකත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො සිද්ධත්ථස්ස භගවතො කාලෙ බ්රාහ්මණකුලෙ නිබ්බත්තො තිණ්ණං වෙදානං පාරගූ ඉතිහාසපඤ්චමානං පදකො වෙය්යාකරණො සනිඝණ්ඩුකෙටුභානං සාක්ඛරප්පභෙදානං ලොකායතමහාපුරිසලක්ඛණෙසු අනවයො නාමෙන සෙලබ්රාහ්මණොති පාකටො සිද්ධත්ථං භගවන්තං දිස්වා ද්වත්තිංසමහාපුරිසලක්ඛණෙහි අසීතිඅනුබ්යඤ්ජනෙහි චාති සයං සොභමානං දිස්වා පසන්නමානසො අනෙකෙහි කාරණෙහි අනෙකාහි උපමාහි ථොමනං පකාසෙසි. සො තෙන පුඤ්ඤකම්මෙන දෙවලොකෙ සක්කමාරාදයො ඡ කාමාවචරසම්පත්තියො අනුභවිත්වා මනුස්සෙසු චක්කවත්තිසම්පත්තිං අනුභවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ විභවසම්පන්නෙ එකස්මිං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො විඤ්ඤුතං පත්තො සත්ථරි පසීදිස්වා පබ්බජිතො නචිරස්සෙව චතුපටිසම්භිදාඡළභිඤ්ඤප්පත්තො මහාඛීණාසවො අහොසි, බුද්ධස්ස ථුතියා සත්තානං සබ්බෙසං චිත්තප්පසාදකරණතො පරප්පසාදකත්ථෙරොති පාකටො.
එකදිවසං අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො උසභං පවරං වීරන්තිආදිමාහ. තත්ථ උසභන්ති වසභො නිසභො විසභො ආසභොති චත්තාරො ජෙට්ඨපුඞ්ගවා. තත්ථ ගවසතජෙට්ඨකො වසභො, ගවසහස්සජෙට්ඨකො නිසභො, ගවසතසහස්සජෙට්ඨකො විසභො, ගවකොටිසතසහස්සජෙට්ඨකො ආසභොති ච යස්ස කස්සචි ථුතිං කරොන්තා බ්රාහ්මණපණ්ඩිතා බහුස්සුතා අත්තනො අත්තනො පඤ්ඤාවසෙන ථුතිං කරොන්ති, බුද්ධානං පන සබ්බාකාරෙන ථුතිං කාතුං සමත්ථො එකොපි නත්ථි. අප්පමෙය්යො හි බුද්ධො. වුත්තඤ්හෙතං –
“බුද්ධොපි බුද්ධස්ස භණෙය්ය වණ්ණං, කප්පම්පි චෙ අඤ්ඤමභාසමානො;
ඛීයෙථ කප්පො චිරදීඝමන්තරෙ, වණ්ණො න ඛීයෙථ තථාගතස්සා”ති. (දී· නි· අට්ඨ· 1.304; 3.141; ම· නි· අට්ඨ· 2.425; උදා· අට්ඨ· 53) – ආදිකං.
ඛීයෙථ කප්පො චිරදීඝමන්තරෙ, වණ්ණො න ඛීයෙථ තථාගතස්සා”ති. (දී· නි· අට්ඨ· 1.304; 3.141; ම· නි· අට්ඨ· 2.425; උදා· අට්ඨ· 53) – ආදිකං.
අයම්පි බ්රාහ්මණො මුඛාරූළ්හවසෙන එකපසීදනවසෙන “ආසභ”න්ති වත්තබ්බෙ “උසභ”න්තිආදිමාහ. වරිතබ්බො පත්ථෙතබ්බොති වරො. අනෙකෙසු කප්පසතසහස්සෙසු කතවීරියත්තා වීරො. මහන්තං සීලක්ඛන්ධාදිකං එසති ගවෙසතීති මහෙසී, තං මහෙසිං බුද්ධං. විසෙසෙන කිලෙසඛන්ධමාරාදයො මාරෙ ජිතවාති විජිතාවී, තං විජිතාවිනං සම්බුද්ධං. සුවණ්ණස්ස වණ්ණො ඉව වණ්ණො යස්ස සම්බුද්ධස්ස සො සුවණ්ණවණ්ණො, තං සුවණ්ණවණ්ණං සම්බුද්ධං දිස්වා කො නාම සත්තො නප්පසීදතීති.