42. භද්දාලිවග්ගො
භද්දාලිත්ථෙරඅපදානාදිවණ්ණනා
බාචත්තාලීසමවග්ගෙ පඨමාපදානඤ්ච දුතියාපදානඤ්ච තතියාපදානඤ්ච නයානුසාරෙන සුවිඤ්ඤෙය්යමෙව.
චතුත්ථාපදානෙ නගරෙ බන්ධුමතියාතිආදිකං ආයස්මතො මධුමංසදායකත්ථෙරස්ස අපදානං. තත්ථ සූකරිකොති සූකරමංසං වික්කිණිත්වා ජීවිකං කප්පෙන්තො. උක්කොටකං රන්ධයිත්වාති පිහකපප්ඵාසමංසං පචිත්වා මධුමංසම්හි ඔකිරිං පක්ඛිපිං. තෙන මංසෙන පත්තං පූරෙත්වා භික්ඛුසඞ්ඝස්ස දත්වා තෙන පුඤ්ඤකම්මෙන ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ අරහත්තං පාපුණින්ති අත්ථො.
නාගපල්ලවත්ථෙරස්ස පඤ්චමාපදානම්පි එකදීපියත්ථෙරස්ස ඡට්ඨාපදානම්පි උච්ඡඞ්ගපුප්ඵියත්ථෙරස්ස සත්තමාපදානම්පි යාගුදායකත්ථෙරස්ස අට්ඨමාපදානම්පි පත්ථොදනදායකත්ථෙරස්ස නවමාපදානම්පි මඤ්චදායකත්ථෙරස්ස දසමාපදානම්පි සබ්බං සුවිඤ්ඤෙය්යමෙවාති.
බාචත්තාලීසමවග්ගවණ්ණනා සමත්තා.
43-48. සකිංසම්මජ්ජකාදිවග්ගො
සකිංසම්මජ්ජකත්ථෙරඅපදානාදිවණ්ණනා
තෙචත්තාලීසමවග්ගෙ සබ්බථෙරාපදානානි උත්තානානෙව. කෙවලං ථෙරානං නාමනානත්තං පුඤ්ඤනානත්තඤ්ච විසෙසො.
චතුචත්තාලීසමෙ වග්ගෙපි සබ්බානි අපදානානි පාකටානෙව. කෙවලං පුඤ්ඤනානත්තං ඵලනානත්තඤ්ච විසෙසො.
පඤ්චචත්තාලීසමවග්ගෙ පඨමාපදානෙ කකුසන්ධො මහාවීරොතිආදිකං ආයස්මතො විභීටකමිඤ්ජියත්ථෙරස්ස අපදානං.
තත්ථ බීජමිඤ්ජමදාසහන්ති විභීටකඵලානි ඵාලෙත්වා බීජානි මිඤ්ජානි ගහෙත්වා මධුසක්කරාහි යොජෙත්වා කකුසන්ධස්ස භගවතො අදාසින්ති අත්ථො. දුතියාපදානාදීනි සබ්බානි සුවිඤ්ඤෙය්යානෙව, ථෙරානං නාමනානත්තාදීනිපි පාඨානුසාරෙන වෙදිතබ්බානි.
ඡචත්තාලීසමෙ වග්ගෙ පඨමාපදානෙ ජගතිං කාරයිං අහන්ති උත්තමබොධිරුක්ඛස්ස සමන්තතො ආළින්දං අහං කාරයින්ති අත්ථො. සෙසානි දුතියාපදානාදීනි සබ්බානිපි උත්තානානෙව.
සත්තචත්තාලීසමෙ වග්ගෙ පඨමාපදානාදීනි පාළිඅනුසාරෙන සුවිඤ්ඤෙය්යානෙව.
අට්ඨචත්තාලීසමෙ වග්ගෙ පඨමදුතියාපදානානි උත්තානානෙව.
තතියාපදානෙ කොසියො නාම භගවාති කොසියගොත්තෙ ජාතත්තා කොසියො නාම පච්චෙකබුද්ධොති අත්ථො. චිත්තකූටෙති චිත්තකූටකෙලාසකූටසානුකූටාදීසු අනොතත්තදහං පටිච්ඡාදෙත්වා ඨිතපබ්බතකූටෙසු නානාරතනඔසධාදීහි විචිත්තෙ චිත්තකූටපබ්බතෙ සො පච්චෙකබුද්ධො වසීති අත්ථො.
චතුත්ථපඤ්චමාපදානානි උත්තානානෙව.
ඡට්ඨාපදානෙ කුසට්ඨකමදාසහන්ති පක්ඛිකභත්තඋපොසථිකභත්තධුරභත්තසලාකභත්තාදීසු කුසපණ්ණවසෙන දාතබ්බං අට්ඨසලාකභත්තං අහං අදාසින්ති අත්ථො.
සත්තමාපදානෙ සොභිතො නාම සම්බුද්ධොති ආරොහපරිණාහද්වත්තිංසමහාපුරිසලක්ඛණබ්යාමප්පභාදීහි සොභමානසරීරත්තා සොභිතො නාම සම්මාසම්බුද්ධොති අත්ථො.
අට්ඨමාපදානෙ තක්කරායං වසී තදාති තං දසපුඤ්ඤකිරියවත්ථුං කරොන්තා ජනා පටිවසන්ති එත්ථාති තක්කරා, රාජධානී. තිස්සං තක්කරායං, තදා වසීති අත්ථො.
නවමාපදානෙ පානධිං සුකතං ගය්හාති උපාහනයුගං සුන්දරාකාරෙන නිප්ඵාදිතං ගහෙත්වාති අත්ථො. දසමාපදානං සුවිඤ්ඤෙය්යමෙවාති.
අට්ඨචත්තාලීසමවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා.
49. පංසුකූලවග්ගො
පංසුකූලසඤ්ඤකත්ථෙරඅපදානාදිවණ්ණනා
එකූනපඤ්ඤාසමවග්ගෙ පඨමාපදානං සුවිඤ්ඤෙය්යමෙව.
දුතියාපදානෙ අධිච්චුප්පත්තිකා බුද්ධාති අධිච්චෙන අකාරණෙන උප්පත්තිකා සයම්භූතා, අඤ්ඤෙහි දෙවබ්රහ්මමාරාදීහි උපදෙසදායකෙහි රහිතා සයම්භූඤාණෙන උප්පන්නා ජාතා පාතුභූතාති අත්ථො.
ඔදුම්බරිකපුප්ඵං වාති උදුම්බරරුක්ඛෙ පුප්ඵං දුල්ලභං දුල්ලභුප්පත්තිකං ඉව. චන්දම්හි සසකං යථාති චන්දමණ්ඩලෙ සසලෙඛාය රූපං දුල්ලභං යථා. වායසානං යථා ඛීරන්ති කාකානං නිච්චං රත්තින්දිවං ඛුද්දාපීළිතභාවෙන ඛීරං දුල්ලභං යථා, එවං දුල්ලභං ලොකනායකං චතුරාසඞ්ඛ්යෙය්යං වා අට්ඨාසඞ්ඛ්යෙය්යං වා සොළසාසඞ්ඛ්යෙය්යං වා කප්පසතසහස්සං පාරමියො පූරෙත්වා බුද්ධභාවතො දුල්ලභො ලොකනායකොති අත්ථො.