29. පණ්ණදායකවග්ගො
පණ්ණදායකත්ථෙරඅපදානාදිවණ්ණනා
එකූනතිංසතිමෙ වග්ගෙ පඨමාපදානෙ පණ්ණභොජනභොජනොති ඛීරපණ්ණාදිභොජනස්ස භුඤ්ජනත්ථාය පණ්ණසාලාය නිසින්නො අම්හි භවාමීති අත්ථො. උපවිට්ඨඤ්ච මං සන්තන්ති පණ්ණසාලායං උපවිට්ඨං සන්තං විජ්ජමානං මං. උපාගච්ඡි මහාඉසීති මහන්තෙ සීලාදිඛන්ධෙ එසනතො මහාඉසි. ලොකපජ්ජොතො ලොකපදීපො සිද්ධත්ථො භගවා උපගච්ඡි, මම සමීපං අගමාසීති අත්ථො. නිසින්නස්ස පණ්ණසන්ථරෙති උපගන්ත්වා පණ්ණසන්ථරෙ නිසින්නස්ස ඛාදනත්ථාය සෙදිතං පණ්ණං මයා දින්නන්ති සම්බන්ධො.
දුතියාපදානෙ සිනෙරුසමසන්තොසො ධරණීසමසාදිසො සිද්ධත්ථො භගවාති සම්බන්ධො. වුට්ඨහිත්වා සමාධිම්හාති නිරොධසමාපත්තිතො වුට්ඨහිත්වා විසුං හුත්වාති අත්ථො. භික්ඛාය මමුපට්ඨිතොති භික්ඛාචාරවෙලාය “අජ්ජ මම යො කොචි කිඤ්චි දානං දදාති, තස්ස මහප්ඵල”න්ති චින්තෙත්වා නිසින්නස්ස මම සන්තිකං සමීපං උපට්ඨිතො සමීපමාගතොති අත්ථො. හරීතකං…පෙ… ඵාරුසකඵලානි චාති එවං සබ්බං තං ඵලං සබ්බලොකානුකම්පිනො තස්ස සිද්ධත්ථස්ස මහෙසිස්ස මයා විප්පසන්නෙන චෙතසා දින්නන්ති අත්ථො.
තතියාපදානෙ සීහං යථා වනචරන්ති වනෙ චරමානං සීහරාජං ඉව චරමානං සිද්ධත්ථං භගවන්තන්ති සම්බන්ධො. නිසභාජානියං යථාති වසභො, නිසභො, විසභො, ආසභොති චත්තාරො ගවජෙට්ඨකා. තෙසු ගවසතස්ස ජෙට්ඨකො වසභො, ගවසහස්සස්ස ජෙට්ඨකො නිසභො, ගවසතසහස්සස්ස ජෙට්ඨකො විසභො, ගවකොටිසතසහස්සස්ස ජෙට්ඨකො ආසභො. ඉධ පන ආසභො “නිසභො”ති වුත්තො, ආජානීයං අභීතං නිච්චලං උසභරාජං ඉවාති අත්ථො. කකුධං විලසන්තංවාති පුප්ඵපල්ලවෙහි සොභමානං කකුධරුක්ඛං ඉව නරාසභං නරානං ආසභං උත්තමං ආගච්ඡන්තං සිද්ධත්ථං භගවන්තං දිස්වා සද්ධාය සම්පයුත්තත්තා විප්පසන්නෙන චෙතසා පච්චුග්ගමනං අකාසින්ති අත්ථො.
චතුත්ථාපදානාදීනි දසමාවසානානි සුවිඤ්ඤෙය්යානෙවාති.
එකූනතිංසතිමවග්ගවණ්ණනා සමත්තා.
30. චිතකපූජකවග්ගො
චිතකපූජකත්ථෙරඅපදානාදිවණ්ණනා
තිංසතිමෙ වග්ගෙ පඨමාපදානෙ ආහුතිං යිට්ඨුකාමොහන්ති පූජාසක්කාරං කාරෙතුකාමො අහං. නානාපුප්ඵං සමානයින්ති නානා අනෙකවිධං චම්පකසලලාදිපුප්ඵං සං සුට්ඨු ආනයිං, රාසිං අකාසින්ති අත්ථො. සිඛිනො ලොකබන්ධුනොති සකලලොකත්තයබන්ධුස්ස ඤාතකස්ස සිඛිස්ස භගවතො පරිනිබ්බුතස්ස චිතකං ආළාහනචිතකං දාරුරාසිං ජලන්තං ආදිත්තං දිස්වා තඤ්ච මයා රාසීකතං පුප්ඵං ඔකිරිං පූජෙසින්ති අත්ථො.
දුතියාපදානෙ අජිනුත්තරවාසනොති අජිනමිගචම්මං උත්තරාසඞ්ගං කත්වා නිවාසිනො අච්ඡාදනොති අත්ථො. අභිඤ්ඤා පඤ්ච නිබ්බත්තාති ඉද්ධිවිධාදයො පඤ්ච අභිඤ්ඤායො පඤ්ච ඤාණානි නිබ්බත්තා උප්පාදිතා නිප්ඵාදිතා. චන්දස්ස පරිමජ්ජකොති චන්දමණ්ඩලස්ස සමන්තතො මජ්ජකො, ඵුට්ඨො අහොසින්ති අත්ථො. විපස්සිං ලොකපජ්ජොතන්ති සකලලොකත්තයෙ පදීපසදිසං විපස්සිං භගවන්තං මම සන්තිකං අභිගතං විසෙසෙන සම්පත්තං ආගතං. දිස්වා පාරිච්ඡත්තකපුප්ඵානීති දෙවලොකතො පාරිච්ඡත්තකපුප්ඵානි ආහරිත්වා විපස්සිස්ස සත්ථුනො මත්ථකෙ ඡත්තාකාරෙන අහං ධාරෙසින්ති අත්ථො.
තතියාපදානෙ පුත්තො මම පබ්බජිතොති මය්හං පුත්තො සද්ධාය පබ්බජිතො. කාසායවසනො තදාති තස්මිං පබ්බජිතකාලෙ කාසායනිවත්ථො , න බාහිරකපබ්බජ්ජාය පබ්බජිතොති අත්ථො. සො ච බුද්ධත්තං සම්පත්තොති සො මය්හං පුත්තො චතූසු බුද්ධෙසු සාවකබුද්ධභාවං සං සුට්ඨු පත්තො, අරහත්තං පත්තොති අත්ථො. නිබ්බුතො ලොකපූජිතොති සකලලොකෙහි කතසක්කාරො ඛන්ධපරිනිබ්බානෙන පරිනිබ්බුතොති අත්ථො. විචිනන්තො සකං පුත්තන්ති අහං තස්ස ගතදෙසං පුච්ඡිත්වා සකං පුත්තං විචිනන්තො පච්ඡතො අගමං, අනුගතො අස්මීති අත්ථො. නිබ්බුතස්ස මහන්තස්සාති මහන්තෙහි සීලක්ඛන්ධාදීහි යුත්තත්තා මහන්තස්ස තස්ස මම පුත්තස්ස අරහතො ආදහනට්ඨානෙ චිතකං චිතකට්ඨානං අහං අගමාසින්ති අත්ථො. පග්ගය්හ අඤ්ජලිං තත්ථාති තස්මිං ආදහනට්ඨානෙ අඤ්ජලිං දසඞ්ගුලිසමොධානං පග්ගහෙත්වා සිරසි කත්වා අහං චිතකං දහනදාරුරාසිං වන්දිත්වා පණාමං කත්වා සෙතච්ඡත්තඤ්ච පග්ගය්හාති න කෙවලමෙව වන්දිත්වා ධවලච්ඡත්තඤ්ච පග්ගය්හ උක්ඛිපිත්වා අහං ආරොපෙසිං පතිට්ඨපෙසින්ති අත්ථො.
චතුත්ථාපදානෙ අනුග්ගතම්හි ආදිච්චෙති සූරියෙ අනුග්ගතෙ අනුට්ඨිතෙ පච්චූසකාලෙති අත්ථො. පසාදො විපුලො අහූති රොගපීළිතස්ස මය්හං චිත්තප්පසාදො විපුලො අතිරෙකො බුද්ධානුස්සරණෙන අහු අහොසි. මහෙසිනො බුද්ධසෙට්ඨස්ස ලොකම්හි පාතුභාවො පාකටභාවො අහොසීති සම්බන්ධො. ඝොසමස්සොසහං තත්ථාති තස්මිං පාතුභාවෙ සති “අහං ගිලානො බුද්ධො උප්පන්නො”ති ඝොසං අස්සොසිං. න ච පස්සාමි තං ජිනන්ති තං ජිතපඤ්චමාරං සම්මාසම්බුද්ධං න පස්සාමි, බාළ්හගිලානත්තා ගන්ත්වා පස්සිතුං න සක්කොමීති අත්ථො. මරණඤ්ච අනුප්පත්තොති මරණාසන්නකාලං අනුප්පත්තො, ආසන්නමරණො හුත්වාති අත්ථො. බුද්ධසඤ්ඤමනුස්සරින්ති බුද්ධොතිනාමං අනුස්සරිං, බුද්ධාරම්මණං මනසි අකාසින්ති අත්ථො.