ඉදානි අරූපෙ රූපකථා නාම හොති. තත්ථ යෙසං “විඤ්ඤාණපච්චයා නාමරූප”න්ති වචනතො ආරුප්පභවෙපි ඔළාරිකරූපා නිස්සටං සුඛුමරූපං අත්ථීති ලද්ධි, සෙය්යථාපි අන්ධකානං; තෙ සන්ධාය අත්ථි රූපන්ති පුච්ඡා සකවාදිස්ස, පටිඤ්ඤා ඉතරස්ස. සෙසමෙත්ථ උත්තානත්ථමෙවාති.

ඉදානි රූපං කම්මන්තිකථා නාම හොති. තත්ථ යෙසං කායවචීවිඤ්ඤත්තිසඞ්ඛාතං රූපමෙව කායකම්මං වචීකම්මං නාම, තඤ්ච කුසලසමුට්ඨානං කුසලං, අකුසලසමුට්ඨානං අකුසලන්ති ලද්ධි, සෙය්යථාපි මහිසාසකානඤ්චෙව සම්මිතියානඤ්ච; තෙ සන්ධාය කුසලෙන චිත්තෙන සමුට්ඨිතන්ති පුච්ඡා සකවාදිස්ස, පටිඤ්ඤා ඉතරස්ස. අථ නං සචෙ තං කුසලං, ය්වායං සාරම්මණාදිභෙදො කුසලස්ස ලබ්භති, අත්ථි තෙ සො තස්සාති චොදෙතුං සාරම්මණන්තිආදි ආරද්ධං. තත්ථ පත්ථනා පණිධීති චෙතනායෙවෙතං වෙවචනං. කුසලචෙතනායෙව හි පකප්පයමානා පත්ථනාති. පකප්පනවසෙන ඨිතත්තා පණිධීති ච වුච්චති. පරතො පන කුසලෙන චිත්තෙන සමුට්ඨිතා වෙදනා සඤ්ඤා චෙතනා සද්ධාතිආදීසු වෙදනාදීනඤ්ඤෙව චෙත්ථ පත්ථනා පණිධීති ලබ්භති, න චෙතනාය. කස්මා? ද්වින්නං චෙතනානං එකතො අභාවා, සොතපතිතත්තා පන එවං තන්ති ගතාති වෙදිතබ්බා. රූපායතනන්තිආදි පුරිමවාරෙ “සබ්බන්තං කුසල”න්ති සංඛිත්තස්ස පභෙදදස්සනත්ථං වුත්තං . සෙසා සංසන්දනනයා, වචීකම්මකථා “අකුසලෙන චිත්තෙන සමුට්ඨිත”න්තිආදිවිධානඤ්ච සබ්බං පාළිඅනුසාරෙනෙව වෙදිතබ්බං. අසුචීති පනෙත්ථ සුක්කං අධිප්පෙතං. සුත්තසාධනං උත්තානත්ථමෙව.

ඉදානි ජීවිතින්ද්රියකථා නාම හොති. තත්ථ යෙසං ජීවිතින්ද්රියං නාම චිත්තවිප්පයුත්තො අරූපධම්මො, තස්මා රූපජීවිතින්ද්රියං නත්ථීති ලද්ධි, සෙය්යථාපි පුබ්බසෙලියානඤ්චෙව සම්මිතියානඤ්ච; තෙ සන්ධාය පුච්ඡා සකවාදිස්ස, පටිඤ්ඤා ඉතරස්ස. නත්ථි රූපීනං ධම්මානං ආයූති පඤ්හෙ උපාදින්නරූපානම්පි තිණකට්ඨාදීනම්පි සන්තානවසෙන පවත්තිමෙව ආයු ඨිති යපනා යාපනා ඉරියනා වත්තනා පාලනාති ඉච්ඡති, තස්මා පටික්ඛිපති. අත්ථීති පඤ්හෙපි ඉමිනා කාරණෙන පටිජානාති. අත්ථි අරූපජීවිතින්ද්රියන්ති පඤ්හෙ අරූපධම්මානං චිත්තවිප්පයුත්තං ජීවිතින්ද්රියසන්තානං නාම අත්ථීති ඉච්ඡති, තස්මා පටිජානාති.

රූපීනං ධම්මානං ආයු අරූපජීවිතින්ද්රියන්ති පඤ්හෙ සත්තසන්තානෙ රූපිනො වා හොන්තු අරූපිනො වා, සබ්බෙසං චිත්තවිප්පයුත්තං අරූපජීවිතින්ද්රියමෙව ඉච්ඡති, තස්මා පටිජානාති.

නිරොධසමාපන්නපඤ්හෙසුපි චිත්තවිප්පයුත්තං අරූපජීවිතමෙව සන්ධාය පටික්ඛිපති ච පටිජානාති ච. සකවාදී පන තං අසම්පටිච්ඡන්තො යං අරූපපවත්තෙ අසති අත්ථි, රූපෙන තෙන භවිතබ්බන්ති චොදෙතුං හඤ්චීතිආදිමාහ. සඞ්ඛාරක්ඛන්ධපඤ්හෙ ඵස්සාදිසඞ්ඛාරක්ඛන්ධං සන්ධාය පටික්ඛිපති, කායකම්මාදිසඞ්ඛාරක්ඛන්ධං සන්ධාය පටිජානාති. කායවිඤ්ඤත්ති වචීවිඤ්ඤත්ති සම්මාවාචා සම්මාකම්මන්තො ජීවිතින්ද්රියන්ති එවමාදයොපි ධම්මා සඞ්ඛාරක්ඛන්ධපරියාපන්නාතිස්ස ලද්ධි. සකවාදී පන තං අසම්පටිච්ඡන්තො යදි නිරුද්ධෙපි අරූපපවත්තෙ සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො අත්ථි, චතුන්නම්පි ඛන්ධානං අත්ථිතා හොතූති චොදෙතුං අත්ථි වෙදනාක්ඛන්ධොති ආදිමාහ. ඉතරො අන්තොසමාපත්තිං සන්ධාය පටික්ඛිපති, සමාපජ්ජන්තස්ස ච වුට්ඨහන්තස්ස ච පුබ්බාපරභාගං සන්ධාය පටිජානාති.

අසඤ්ඤසත්තවාරෙපි එසෙව නයො. තස්ස හි ලද්ධියා අසඤ්ඤසත්තානං පටිසන්ධිකාලෙ චිත්තං උප්පජ්ජිත්වා නිරුජ්ඣති, තෙන සහ චිත්තවිප්පයුත්තඅරූපජීවිතින්ද්රියං උප්පජ්ජිත්වා යාවතායුකං පවත්තති. තස්මා තෙසං ජීවිතින්ද්රියං නත්ථීති පුට්ඨො පටික්ඛිපති, අත්ථීති පුට්ඨො පටිජානාති. වෙදනාක්ඛන්ධාදයොපි තෙසං පවත්තිවසෙන පටික්ඛිපති, චුතිපටිසන්ධිවසෙන පටිජානාති. සකවාදී පන තං අනිච්ඡන්තො “සචෙ තත්ථ එකක්ඛණෙපි වෙදනාදයො අත්ථි, පඤ්චවොකාරභවත්තං පාපුණාතී”ති චොදෙතුං පඤ්චවොකාරභවොති ආහ. ඉතරො සුත්තවිරොධභයා පටික්ඛිපති.