ඉදානි අරියධම්මවිපාකකථා නාම හොති. තත්ථ යෙසං කිලෙසප්පහානමත්තමෙව සාමඤ්ඤඵලං, න චිත්තචෙතසිකා ධම්මාති ලද්ධි, සෙය්යථාපි අන්ධකානං; තෙ සන්ධාය නත්ථි අරියධම්මවිපාකොති පුච්ඡා සකවාදිස්ස. තත්ථ අරියධම්මවිපාකොති මග්ගසඞ්ඛාතස්ස අරියධම්මස්ස විපාකො. කිලෙසක්ඛයමත්තං අරියඵලන්ති ලද්ධියා පටිඤ්ඤා ඉතරස්ස. සාමඤ්ඤන්ති සමණභාවො, මග්ගස්සෙතං නාමං. “සාමඤ්ඤඤ්ච වො, භික්ඛවෙ, දෙසෙස්සාමි සාමඤ්ඤඵලඤ්චා”ති හි වුත්තං. බ්රහ්මඤ්ඤෙපි එසෙව නයො.

සොතාපත්තිඵලං න විපාකොතිආදීසු සොතාපත්තිමග්ගාදීනං අපචයගාමිතං සන්ධාය අරියඵලානං නවිපාකභාවං පටිජානාති, දානඵලාදීනං පටික්ඛිපති . සො හි ආචයගාමිත්තිකස්ස එවං අත්ථං ධාරෙති – විපාකසඞ්ඛාතං ආචයං ගච්ඡන්ති, තං වා ආචිනන්තා ගච්ඡන්තීති ආචයගාමිනො, විපාකං අපචිනන්තා ගච්ඡන්තීති අපචයගාමිනොති. තස්මා එවං පටිජානාති ච පටික්ඛිපති ච.

කාමාවචරං කුසලං සවිපාකං ආචයගාමීතිආදිකා පුච්ඡා පරවාදිස්ස, පටිඤ්ඤා ච පටික්ඛෙපො ච සකවාදිස්ස. ලොකියඤ්හි කුසලං විපාකචුතිපටිසන්ධියො චෙව වට්ටඤ්ච ආචිනන්තං ගච්ඡතීති ආචයගාමි. ලොකුත්තරකුසලං චුතිපටිසන්ධියො චෙව වට්ටඤ්ච අපචිනන්තං ගච්ඡතීති අපචයගාමි. එවමෙතං සවිපාකමෙව හොති, න අපචයගාමිවචනමත්තෙන අවිපාකං. ඉමමත්ථං සන්ධායෙත්ථ සකවාදිනො පටිඤ්ඤා ච පටික්ඛෙපො ච වෙදිතබ්බාති.

ඉදානි විපාකො විපාකධම්මධම්මොතිකථා නාම හොති. තත්ථ යස්මා විපාකො විපාකස්ස අඤ්ඤමඤ්ඤාදිපච්චයවසෙන පච්චයො හොති, තස්මා විපාකොපි විපාකධම්මධම්මොති යෙසං ලද්ධි, සෙය්යථාපි අන්ධකානං; තෙ සන්ධාය පුච්ඡා සකවාදිස්ස, පටිඤ්ඤා ඉතරස්ස. තස්ස විපාකොති තස්ස විපාකධම්මධම්මස්ස විපාකස්ස යො විපාකො, සොපි තෙ විපාකධම්මධම්මො හොතීති පුච්ඡති. ඉතරො ආයතිං විපාකදානාභාවං සන්ධාය පටික්ඛිපති. දුතියං පුට්ඨො තප්පච්චයාපි අඤ්ඤස්ස විපාකස්ස උප්පත්තිං සන්ධාය පටිජානාති. එවං සන්තෙ පනස්ස කුසලාකුසලස්ස විය තස්සාපි විපාකස්ස විපාකො, තස්සාපි විපාකොති වට්ටානුපච්ඡෙදො ආපජ්ජතීති පුට්ඨො සමයවිරොධභයෙන පටික්ඛිපති.

විපාකොති වාතිආදිම්හි වචනසාධනෙ පන යදි විපාකස්ස විපාකධම්මධම්මෙන එකත්ථතා භවෙය්ය, කුසලාකුසලබ්යාකතානං එකත්ථතං ආපජ්ජෙය්යාති පටික්ඛිපති. විපාකො ච විපාකධම්මධම්මො චාති එත්ථ අයං අධිප්පායො – සො හි චතූසු විපාකක්ඛන්ධෙසු එකෙකං අඤ්ඤමඤ්ඤපච්චයාදීසු පච්චයට්ඨෙන විපාකධම්මධම්මතං පච්චයුප්පන්නට්ඨෙන ච විපාකං මඤ්ඤමානො “විපාකො විපාකධම්මධම්මො”ති පුට්ඨො ආමන්තාති පටිජානාති. අථ නං සකවාදී “යස්මා තයා එකක්ඛණෙ චතූසු ඛන්ධෙසු විපාකො විපාකධම්මධම්මොපි අනුඤ්ඤාතො, තස්මා තෙසං සහගතාදිභාවො ආපජ්ජතී”ති චොදෙතුං එවමාහ. ඉතරො කුසලාකුසලසඞ්ඛාතං විපාකධම්මධම්මං සන්ධාය පටික්ඛිපති. තඤ්ඤෙව අකුසලන්ති යදි තෙ විපාකො විපාකධම්මධම්මො, යො අකුසලවිපාකො, සො අකුසලං ආපජ්ජති. කස්මා? විපාකධම්මධම්මෙන එකත්තා. තඤ්ඤෙව කුසලන්තිආදීසුපි එසෙව නයො.

අඤ්ඤමඤ්ඤපච්චයාති ඉදං සහජාතානං පච්චයමත්තවසෙන වුත්තං, තස්මා අසාධකං. මහාභූතානම්පි ච අඤ්ඤමඤ්ඤපච්චයතා වුත්තා, න ච තානි විපාකානි, න ච විපාකධම්මධම්මානීති.

ඉදානි ඡගතිකථා නාම හොති. තත්ථ අසුරකායෙන සද්ධිං ඡගතියොති යෙසං ලද්ධි, සෙය්යථාපි අන්ධකානඤ්චෙව උත්තරාපථකානඤ්ච; තෙ සන්ධාය පුච්ඡා සකවාදිස්ස, පටිඤ්ඤා ඉතරස්ස. අථ නං සකවාදී “පඤ්ච ඛො පනිමා, සාරිපුත්ත, ගතියො”ති (ම· නි· 1.153) ලොමහංසනපරියායෙ පරිච්ඡින්නානං ගතීනං වසෙන චොදෙතුං නනු පඤ්ච ගතියොතිආදිමාහ. ඉතරො සුත්තවිරොධභයෙන පටිජානාති. කස්මා පන සකවාදී ඡ ගතියො න සම්පටිච්ඡති, නනු “චතූහාපායෙහි ච විප්පමුත්තො”ති එත්ථ අසුරකායොපි ගහිතොති. සච්චං ගහිතො, න පනෙසා ගති. කස්මා? විසුං අභාවතො. අසුරකායස්මිඤ්හි කාලකඤ්චිකා අසුරා පෙතගතියා සඞ්ගහිතා , වෙපචිත්තිපරිසා දෙවගතියා, අසුරකායොති විසුං එකා ගති නාම නත්ථි.