ඉදානි චෙතසිකකථා නාම හොති. තත්ථ යස්මා ඵස්සිකාදයො නාම නත්ථි, තස්මා “චෙතසිකෙනාපි න භවිතබ්බං, ඉති නත්ථි චෙතසිකො ධම්මො”ති යෙසං ලද්ධි, සෙය්යථාපි රාජගිරිකසිද්ධත්ථිකානං; තෙ සන්ධාය පුච්ඡා සකවාදිස්ස, පටිඤ්ඤා ඉතරස්ස. සහජාතොති සම්පයුත්තසහජාතං සන්ධාය වුත්තං. ඵස්සිකාති තාදිසං වොහාරං අපස්සන්තස්ස පුච්ඡා පරවාදිස්ස. කිං වොහාරෙන, යථා චිත්තනිස්සිතකොති චෙතසිකො, එවං සොපි ඵස්සනිස්සිතත්තා ඵස්සිකොති වුත්තෙ දොසො නත්ථීති පටිඤ්ඤා සකවාදිස්ස. සෙසං උත්තානත්ථමෙවාති.

ඉදානි දානකථා නාම හොති. තත්ථ දානං නාම තිවිධං – චාගචෙතනාපි, විරතිපි, දෙය්යධම්මොපි. “සද්ධා හිරියං කුසලඤ්ච දාන”න්ති (අ· නි· 8.30) ආගතට්ඨානෙ චාගචෙතනා දානං. “අභයං දෙතී”ති (අ· නි· 8.39) ආගතට්ඨානෙ විරති. “දානං දෙති අන්නං පාන”න්ති ආගතට්ඨානෙ දෙය්යධම්මො. තත්ථ චාගචෙතනා “දෙති වා දෙය්යධම්මං, දෙන්ති වා එතාය දෙය්යධම්ම”න්ති දානං. විරති අවඛණ්ඩනට්ඨෙන ලවනට්ඨෙන වා දානං. සා හි උප්පජ්ජමානා භයභෙරවාදිසඞ්ඛාතං දුස්සීල්යචෙතනං දාති ඛණ්ඩෙති ලුනාති වාති දානං. දෙය්යධම්මො දිය්යතීති දානං. එවමෙතං තිවිධම්පි අත්ථතො චෙතසිකො චෙව ධම්මො දෙය්යධම්මො චාති දුවිධං හොති. තත්ථ යෙසං “චෙතසිකොව ධම්මො දානං, න දෙය්යධම්මො”ති ලද්ධි, සෙය්යථාපි රාජගිරිකසිද්ධත්ථිකානං; තෙ සන්ධාය චෙතසිකොති පුච්ඡා සකවාදිස්ස, පටිඤ්ඤා ඉතරස්ස. අථ නං දෙය්යධම්මවසෙන චොදෙතුං ලබ්භාති පුච්ඡා සකවාදිස්ස, අන්නාදීනි විය සො න සක්කා දාතුන්ති පටික්ඛෙපො ඉතරස්ස. පුන දළ්හං කත්වා පුට්ඨෙ “අභයං දෙතී”ති සුත්තවසෙන පටිඤ්ඤා තස්සෙව. ඵස්සපඤ්හාදීසු පන ඵස්සං දෙතීතිආදිවොහාරං අපස්සන්තො පටික්ඛිපතෙව.

අනිට්ඨඵලන්තිආදි අචෙතසිකස්ස ධම්මස්ස දානභාවදීපනත්ථං වුත්තං. න හි අචෙතසිකො අන්නාදිධම්මො ආයතිං විපාකං දෙති, ඉට්ඨඵලභාවනියමනත්ථං පනෙතං වුත්තන්ති වෙදිතබ්බං. අයම්පි හෙත්ථ අධිප්පායො – යදි අචෙතසිකො අන්නාදිධම්මො දානං භවෙය්ය, හිතචිත්තෙන අනිට්ඨං අකන්තං භෙසජ්ජං දෙන්තස්ස නිම්බබීජාදීහි විය නිම්බාදයො අනිට්ඨමෙව ඵලං නිබ්බත්තෙය්ය. යස්මා පනෙත්ථ හිතඵරණචාගචෙතනා දානං, තස්මා අනිට්ඨෙපි දෙය්යධම්මෙ දානං ඉට්ඨඵලමෙව හොතීති.

එවං පරවාදිනා චෙතසිකධම්මස්ස දානභාවෙ පතිට්ඨාපිතෙ සකවාදී ඉතරෙන පරියායෙන දෙය්යධම්මස්ස දානභාවං සාධෙතුං දානං ඉට්ඨඵලං වුත්තං භගවතාතිආදිමාහ. පරවාදී පන චීවරාදීනං ඉට්ඨවිපාකතං අපස්සන්තො පටික්ඛිපති. සුත්තසාධනං පරවාදීවාදෙපි යුජ්ජති සකවාදීවාදෙපි, න පන එකෙනත්ථෙන. දෙය්යධම්මො ඉට්ඨඵලොති ඉට්ඨඵලභාවමත්තමෙව පටික්ඛිත්තං. තස්මා තෙන හි න වත්තබ්බන්ති ඉට්ඨඵලභාවෙනෙව න වත්තබ්බතා යුජ්ජති . දාතබ්බට්ඨෙන පන දෙය්යධම්මො දානමෙව. දින්නඤ්හි දානානං සඞ්කරභාවමොචනත්ථමෙව අයං කථාති.

ඉදානි පරිභොගමයපුඤ්ඤකථා නාම හොති. තත්ථ “තෙසං දිවා ච රත්තො ච, සදා පුඤ්ඤං පවඩ්ඪතී”ති (සං· නි· 1.47) ච “යස්ස භික්ඛවෙ, භික්ඛු චීවරං පරිභුඤ්ජමානො”ති (අ· නි· 4.51) ච එවමාදීනි සුත්තානි අයොනිසො ගහෙත්වා යෙසං පරිභොගමයං නාම පුඤ්ඤං අත්ථී”ති ලද්ධි, සෙය්යථාපි රාජගිරිකසිද්ධත්ථිකසම්මිතියානං; තෙ සන්ධාය පරිභොගමයන්ති පුච්ඡා සකවාදිස්ස, පටිඤ්ඤා ඉතරස්ස. අථ නං “පුඤ්ඤං නාම ඵස්සාදයො කුසලා ධම්මා, න තතො පරං, තස්මා ඵස්සාදීහි තෙ වඩ්ඪිතබ්බ”න්ති චොදෙතුං පරිභොගමයො ඵස්සොතිආදි ආරද්ධං. තං සබ්බං ඉතරෙන තෙසං අවඩ්ඪනතො පටික්ඛිත්තං. ලතාවියාතිආදීනි “කිරියාය වා භාවනාය වා විනාපි යථා ලතාදීනි සයමෙව වඩ්ඪන්ති, කිං තෙ එවං වඩ්ඪන්තී”ති චොදනත්ථං වුත්තානි. තථා පනස්ස අවඩ්ඪනතො න හෙවාති පටික්ඛිත්තං.

න සමන්නාහරතීති පඤ්හෙ පටිග්ගාහකානං පරිභොගෙන පුරිමචෙතනා වඩ්ඪති, එවං තං හොති පුඤ්ඤන්ති ලද්ධිවසෙන පටිජානාති. තතො අනාවට්ටෙන්තස්සාතිආදීහි පුට්ඨො දායකස්ස චාගචෙතනං සන්ධාය පටික්ඛිපති. තත්ථ අනාවට්ටෙන්තස්සාති දානචෙතනාය පුරෙචාරිකෙන ආවජ්ජනෙන භවඞ්ගං අනාවට්ටෙන්තස්ස අපරිවට්ටෙන්තස්ස. අනාභොගස්සාති නිරාභොගස්ස. අසමන්නාහරන්තස්සාති න සමන්නාහරන්තස්ස. ආවජ්ජනඤ්හි භවඞ්ගං විච්ඡින්දිත්වා අත්තනො ගතමග්ගෙ උප්පජ්ජමානං දානචෙතනං සමන්නාහරති නාම. එවංකිච්චෙන ඉමිනා චිත්තෙන අසමන්නාහරන්තස්ස පුඤ්ඤං හොතීති පුච්ඡති. අමනසිකරොන්තස්සාති මනං අකරොන්තස්ස. ආවජ්ජනෙන හි තදනන්තරං උප්පජ්ජමානං මනං කරොති නාම. එවං අකරොන්තස්සාති අත්ථො. උපයොගවචනස්මිඤ්හි එතං භුම්මං. අචෙතයන්තස්සාති චෙතනං අනුප්පාදෙන්තස්ස. අපත්ථෙන්තස්සාති පත්ථනාසඞ්ඛාතං කුසලච්ඡන්දං අකරොන්තස්ස. අප්පණිදහන්තස්සාති දානචෙතනාවසෙන චිත්තං අට්ඨපෙන්තස්සාති අත්ථො. නනු ආවට්ටෙන්තස්සාති වාරෙ ආභොගස්සාති ආභොගවතො. අථ වා ආභොගා අස්ස, ආභොගස්ස වා අනන්තරං තං පුඤ්ඤං හොතීති අත්ථො.