ඉදානි සබ්බදිසාකථා නාම හොති. තත්ථ චතූසු දිසාසු හෙට්ඨා උපරීති සමන්තතො ලොකධාතුසන්නිවාසං, සබ්බලොකධාතූසු ච බුද්ධා අත්ථීති අත්තනො විකප්පසිප්පං උප්පාදෙත්වා “සබ්බදිසාසු බුද්ධා තිට්ඨන්තී”ති යෙසං ලද්ධි, සෙය්යථාපි මහාසඞ්ඝිකානං; තෙ සන්ධාය පුච්ඡා සකවාදිස්ස, පටිඤ්ඤා ඉතරස්ස. පුරත්ථිමායාති පුට්ඨො සක්යමුනිං සන්ධාය පටික්ඛිපති. පුන පුට්ඨො ලද්ධිවසෙන අඤ්ඤලොකධාතුයං ඨිතං සන්ධාය පටිජානාති. කින්නාමො සො භගවාතිආදි “සචෙ ත්වං ජානාසි, නාමාදිවසෙන නං කථෙහී”ති චොදනත්ථං වුත්තං. ඉමිනා උපායෙන සබ්බත්ථ අත්ථො වෙදිතබ්බොති.

ඉදානි ධම්මකථා නාම හොති. තත්ථ යස්මා රූපාදයො රූපාදිසභාවෙන නියතා න තං සභාවං විජහන්ති, තස්මා සබ්බධම්මා නියතාති යෙසං ලද්ධි, සෙය්යථාපි අන්ධකානඤ්චෙව එකච්චානඤ්ච උත්තරාපථකානං; තෙ සන්ධාය සබ්බෙ ධම්මාති පුච්ඡා සකවාදිස්ස, පටිඤ්ඤා ඉතරස්ස. අථ නං “සචෙ තෙ නියතා, මිච්ඡත්තනියතා වා සියුං සම්මත්තනියතා වා, ඉතො අඤ්ඤො නියාමො නාම නත්ථී”ති චොදෙතුං මිච්ඡත්තනියතාතිආදිමාහ. තත්ථ පටික්ඛෙපො ච පටිඤ්ඤා ච පරවාදිස්ස. රූපං රූපට්ඨෙනාතිආදි යෙනත්ථෙන නියතාති වදති, තස්ස වසෙන චොදෙතුං වුත්තං. තත්රායං අධිප්පායො – රූපඤ්හි රූපට්ඨෙන නියතන්ති රූපං රූපමෙව, න වෙදනාදිසභාවන්ති අධිප්පායෙන වත්තබ්බං, ඉතො අඤ්ඤථා න වත්තබ්බං. කස්මා? රූපට්ඨතො අඤ්ඤස්ස රූපස්ස අභාවා. රූපසභාවො හි රූපට්ඨො, රූපසභාවො ච රූපමෙව, න රූපතො අඤ්ඤො. වෙදනාදීහි පනස්ස නානත්තපඤ්ඤාපනත්ථං එස වොහාරො හොතීති. තස්මා “රූපං රූපට්ඨෙන නියත”න්ති වදන්තෙන රූපං නියතන්ති වුත්තං හොති. නියතඤ්ච නාම මිච්ඡත්තනියතං වා සියා සම්මත්තනියතං වා, ඉතො අඤ්ඤො නියාමො නාම නත්ථීති. අථ කස්මා පටිජානාතීති? අත්ථන්තරවසෙන. රූපං රූපට්ඨෙන නියතන්ති එත්ථ හි රූපං රූපමෙව, න වෙදනාදිසභාවන්ති අයමත්ථො. තස්මා පටිජානාති. ඉතො අඤ්ඤථා පනස්ස නියතත්තං නත්ථීති පුන තෙනෙව නයෙන චොදෙතුං මිච්ඡත්තනියතන්තිආදිමාහ . තං සබ්බං උත්තානත්ථමෙව. තෙන හි රූපන්ති ලද්ධිපි අයොනිසො පතිට්ඨාපිතත්තා අප්පතිට්ඨිතාව හොතීති.

ඉදානි කම්මකථා නාම හොති. තත්ථ “යස්මා දිට්ඨධම්මවෙදනීයාදීනි දිට්ඨධම්මවෙදනීයට්ඨාදීහි නියතානි, තස්මා සබ්බෙ කම්මා නියතා”ති යෙසං ලද්ධි, සෙය්යථාපි තෙසඤ්ඤෙව; තෙ සන්ධාය පුච්ඡා සකවාදිස්ස, පටිඤ්ඤා ඉතරස්ස. දිට්ඨධම්මවෙදනීයට්ඨෙන නියතන්ති එත්ථ දිට්ඨධම්මවෙදනීයං දිට්ඨධම්මවෙදනීයට්ඨමෙව. සචෙ දිට්ඨෙව ධම්මෙ විපාකං දාතුං සක්කොති දෙති, නො චෙ අහොසිකම්මං නාම හොතීති ඉමමත්ථං සන්ධාය පටිඤ්ඤා සකවාදිස්ස. මිච්ඡත්තසම්මත්තනියාමවසෙන පනෙතං අනියතමෙවාති සබ්බං හෙට්ඨා වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බන්ති.

ඉදානි පරිනිබ්බානකථා නාම හොති. තත්ථ “යස්මා අරහා සබ්බඤ්ඤුවිසයෙ අප්පහීනසංයොජනොව පරිනිබ්බායති, තස්මා අත්ථි කිඤ්චි සංයොජනං අප්පහාය පරිනිබ්බාන”න්ති යෙසං ලද්ධි, සෙය්යථාපි අන්ධකානං; තෙ සන්ධාය පුච්ඡා සකවාදිස්ස, පටිඤ්ඤා ඉතරස්ස. සෙසමෙත්ථ හෙට්ඨා වුත්තනයමෙවාති.

ඉදානි කුසලචිත්තකථා නාම හොති. තත්ථ යස්මා අරහා සතිවෙපුල්ලප්පත්තො පරිනිබ්බායන්තොපි සතො සම්පජානොව පරිනිබ්බාති, තස්මා කුසලචිත්තො පරිනිබ්බායතීති යෙසං ලද්ධි, සෙය්යථාපි අන්ධකානං; තෙ සන්ධාය පුච්ඡා සකවාදිස්ස, පටිඤ්ඤා ඉතරස්ස. අථ නං යස්මා කුසලචිත්තො නාම පුඤ්ඤාභිසඞ්ඛාරාභිසඞ්ඛරණාදිවසෙන හොති, තස්මා තෙනත්ථෙන චොදෙතුං අරහා පුඤ්ඤාභිසඞ්ඛාරන්තිආදිමාහ. සෙසමෙත්ථ යථාපාළිමෙව නිය්යාති. සතො සම්පජානොති ඉදං ජවනක්ඛණෙ කිරියසතිසම්පජඤ්ඤානං වසෙන අසම්මොහමරණදීපනත්ථං වුත්තං, න කුසලචිත්තදීපනත්ථං. තස්මා අසාධකන්ති.

ඉදානි ආනෙඤ්ජකථා නාම හොති. තත්ථ භගවා චතුත්ථජ්ඣානෙ ඨිතො පරිනිබ්බායීති සල්ලක්ඛෙත්වා “අරහා ආනෙඤ්ජෙ ඨිතො පරිනිබ්බායතී”ති යෙසං ලද්ධි, සෙය්යථාපි එකච්චානං උත්තරාපථකානං, තෙ සන්ධාය පුච්ඡා සකවාදිස්ස, පටිඤ්ඤා ඉතරස්ස. පකතිචිත්තෙති භවඞ්ගචිත්තෙ. සබ්බෙ හි සඤ්ඤිනො සත්තා භවඞ්ගචිත්තෙ ඨත්වා භවඞ්ගපරියොසානෙන චුතිචිත්තෙන කාලං කරොන්ති. ඉති නං ඉමිනා අත්ථෙන චොදෙතුං එවමාහ. තත්ථ කිඤ්චාපි චතුවොකාරභවෙ අරහතො පකතිචිත්තම්පි ආනෙඤ්ජං හොති, අයං පන පඤ්හො පඤ්චවොකාරභවවසෙන උද්ධටො. තස්මා නො ච වත රෙ වත්තබ්බෙති ආහ. සෙසමෙත්ථ උත්තානත්ථමෙවාති.