ඉදානි ඨපෙත්වා අරියමග්ගන්තිකථා නාම හොති. තත්ථ “යස්මා අරියමග්ගො ‘දුක්ඛනිරොධගාමිනිපටිපදා’ති වුත්තො, තස්මා ඨපෙත්වා අරියමග්ගං අවසෙසා සඞ්ඛාරා දුක්ඛා”ති යෙසං ලද්ධි, සෙය්යථාපි හෙතුවාදානං; තෙ සන්ධාය පුච්ඡා සකවාදිස්ස, පටිඤ්ඤා ඉතරස්ස. අථ නං “යදි එවං සමුදයස්සාපි දුක්ඛභාවො ආපජ්ජතී”ති චොදෙතුං දුක්ඛසමුදයොපීති ආහ. ඉතරො හෙතුලක්ඛණං සන්ධාය පටික්ඛිපති. පුන පුට්ඨො පවත්තපරියාපන්නභාවං සන්ධාය පටිජානාති. තීණෙවාති පඤ්හෙසු සුත්තවිරොධභයෙන පටික්ඛිපති, ලද්ධිවසෙන පටිජානාති. සෙසමෙත්ථ උත්තානත්ථමෙවාති.

ඉදානි න වත්තබ්බං සඞ්ඝො දක්ඛිණං පටිග්ගණ්හාතීතිකථා නාම හොති. තත්ථ “පරමත්ථතො මග්ගඵලානෙව සඞ්ඝො, මග්ගඵලෙහි අඤ්ඤො සඞ්ඝො නාම නත්ථි, මග්ගඵලානි ච න කිඤ්චි පටිග්ගණ්හන්ති, තස්මා න වත්තබ්බං සඞ්ඝො දක්ඛිණං පටිග්ගණ්හාතී”ති යෙසං ලද්ධි, සෙය්යථාපි එතරහි මහාපුඤ්ඤවාදීසඞ්ඛාතානං වෙතුල්ලකානං; තෙ සන්ධාය න වත්තබ්බන්ති පුච්ඡා සකවාදිස්ස, පටිඤ්ඤා ඉතරස්ස. අථ නං “යදි සඞ්ඝො න පටිග්ගණ්හෙය්ය, න නං සත්ථා ආහුනෙය්යාතිආදීහි ථොමෙය්යා”ති චොදෙතුං නනු සඞ්ඝො ආහුනෙය්යොතිආදිමාහ. සඞ්ඝස්ස දානං දෙන්තීති “යෙ තෙ සඞ්ඝස්ස දෙන්ති, තෙ පටිග්ගාහකෙසු අසති කස්ස දදෙය්යු”න්ති චොදනත්ථං වුත්තං. ආහුතිං ජාතවෙදො වාති සුත්තං පරසමයතො ආගතං. තත්ථ මහාමෙඝන්ති මෙඝවුට්ඨිං සන්ධාය වුත්තං. වුට්ඨිඤ්හි මෙදනී පටිග්ගණ්හාති, න මෙඝමෙව. මග්ගො පටිග්ගණ්හාතීති “මග්ගඵලානි සඞ්ඝො”ති ලද්ධියා වදති, න ච මග්ගඵලානෙව සඞ්ඝො. මග්ගඵලපාතුභාවපරිසුද්ධෙ පන ඛන්ධෙ උපාදාය පඤ්ඤත්තා අට්ඨ පුග්ගලා සඞ්ඝො, තස්මා අසාධකමෙතන්ති.

ඉදානි න වත්තබ්බං සඞ්ඝො දක්ඛිණං විසොධෙතීතිකථා නාම හොති. තත්ථ “මග්ගඵලානෙව සඞ්ඝො නාම, න ච තානි දක්ඛිණං විසොධෙතුං සක්කොන්ති, තස්මා න වත්තබ්බං සඞ්ඝො දක්ඛිණං විසොධෙතී”ති යෙසං ලද්ධි, සෙය්යථාපි තෙසඤ්ඤෙව; තෙ සන්ධාය පුච්ඡා සකවාදිස්ස, පටිඤ්ඤා ඉතරස්ස. ආහුනෙය්යොතිආදි “යදි සඞ්ඝො දක්ඛිණං විසොධෙතුං න සක්කුණෙය්ය, න නං සත්ථා එවං ථොමෙය්යා”ති දස්සනත්ථං වුත්තං. විසොධෙතීති මහප්ඵලං කරොති. සඞ්ඝස්මිඤ්හි අප්පං දින්නං බහු හොති, බහු දින්නං බහුතරං. දක්ඛිණෙය්යාති දක්ඛිණාරහා දක්ඛිණාය අනුච්ඡවිකා, දක්ඛිණං විසොධෙතුං සමත්ථාති අත්ථො. දක්ඛිණං ආරාධෙන්තීති සම්පාදෙන්ති, අප්පමත්තිකායපි දක්ඛිණාය මහන්තං ඵලං පාපුණන්තීති අත්ථො. සෙසං හෙට්ඨා වුත්තනයමෙවාති.

ඉදානි න වත්තබ්බං සඞ්ඝො භුඤ්ජතීතිකථා නාම හොති. තත්රාපි “මග්ගඵලානෙව සඞ්ඝො නාම, න ච තානි කිඤ්චි භුඤ්ජන්ති, තස්මා න වත්තබ්බං සඞ්ඝො භුඤ්ජති, පිවති, ඛාදති, සායතී”ති යෙසං ලද්ධි, සෙය්යථාපි තෙසංයෙව; තෙ සන්ධාය පුච්ඡා සකවාදිස්ස, පටිඤ්ඤා ඉතරස්ස. අථ නං “යදි සඞ්ඝො න භුඤ්ජෙය්ය, සඞ්ඝභත්තාදිකරණං නිරත්ථකං භවෙය්යා”ති චොදෙතුං නනු අත්ථි කෙචි සඞ්ඝභත්තානි කරොන්තීතිආදිමාහ. ගණභොජනන්තිආදි “යදි සඞ්ඝො න භුඤ්ජෙය්ය, කස්ස ගණභොජනාදීනි සියු”න්ති චොදනත්ථං වුත්තං. අට්ඨ පානානීති ඉදම්පි “යදි සඞ්ඝො න පිවෙය්ය, කස්සෙතානි පානානි සත්ථා අනුජානෙය්යා”ති චොදනත්ථං වුත්තං. සෙසමිධාපි හෙට්ඨා වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බන්ති.

ඉදානි න වත්තබ්බං සඞ්ඝස්ස දින්නං මහප්ඵලන්තිකථා නාම හොති. තත්රාපි “මග්ගඵලානෙව සඞ්ඝො නාම, න ච සක්කා තෙසං කිඤ්චි දාතුං, න ච තෙහි පටිග්ගණ්හිතුං, නාපි තෙසං දානෙන කොචි උපකාරො ඉජ්ඣති, තස්මා න වත්තබ්බං සඞ්ඝස්ස දින්නං මහප්ඵල”න්ති යෙසං ලද්ධි, සෙය්යථාපි තෙසංයෙව; තෙ සන්ධාය පුච්ඡා සකවාදිස්ස, පටිඤ්ඤා ඉතරස්ස. ආහුනෙය්යොතිආදි “යදි සඞ්ඝස්ස දින්නං මහප්ඵලං න භවෙය්ය, න නං සත්ථා එවං ථොමෙය්යා”ති දස්සනත්ථං වුත්තං. සෙසං යථාපාළිමෙව නිය්යාතීති.