ඉදානි රූපං හෙතූති කථානාම හොති. තත්ථ හෙතූති කුසලමූලාදිනො හෙතුහෙතුස්සාපි නාමං, යස්ස කස්සචි පච්චයස්සාපි. ඉමං පන විභාගං අකත්වා “චත්තාරො මහාභූතා හෙතූ”ති වචනමත්තං නිස්සාය අවිසෙසෙනෙව රූපං හෙතූති යෙසං ලද්ධි, සෙය්යථාපි උත්තරාපථකානං; තෙ සන්ධාය පුච්ඡා සකවාදිස්ස, පටිඤ්ඤා ඉතරස්ස. අලොභො හෙතූති කිං තෙ රූපං අලොභසඞ්ඛාතො හෙතූති පුච්ඡති, ඉතරො පටික්ඛිපති. සෙසෙසුපි එසෙව නයො. මහාභූතා උපාදායරූපානං උපාදායහෙතූති එත්ථ පච්චයට්ඨෙන හෙතුභාවො වුත්තො, න මූලට්ඨෙන, තස්මා අසාධකන්ති.

සහෙතුකකථායම්පි ඉමිනාව නයෙන අත්ථො වෙදිතබ්බොති.

ඉදානි රූපං කුසලාකුසලන්තිකථා නාම හොති. තත්ථ “කායකම්මං වචීකම්මං කුසලම්පි අකුසලම්පී”තිවචනං නිස්සාය කායවචීකම්මසඞ්ඛාතං කායවිඤ්ඤත්තිවචීවිඤ්ඤත්තිරූපං කුසලම්පි අකුසලම්පීති යෙසං ලද්ධි, සෙය්යථාපි මහිසාසකානඤ්චෙව සම්මිතියානඤ්ච; තෙ සන්ධාය රූපං කුසලන්ති පුච්ඡා සකවාදිස්ස පටිඤ්ඤා ඉතරස්ස. අථ නං “යදි තෙ රූපං කුසලං, එවංවිධෙන අනෙන භවිතබ්බ”න්ති චොදෙතුං සාරම්මණන්ති ආදිමාහ. පරතො අකුසලපඤ්හෙපි එසෙව නයො. සෙසමෙත්ථ උත්තානත්ථමෙවාති.

ඉදානි රූපං විපාකොතිකථා නාම හොති. තත්ථ යං කම්මස්ස කතත්තා උප්පන්නා චිත්තචෙතසිකා විය කම්මස්ස කතත්තා උප්පන්නං තං රූපම්පි විපාකොති යෙසං ලද්ධි, සෙය්යථාපි අන්ධකානඤ්චෙව සම්මිතියානඤ්ච; තෙ සන්ධාය පුච්ඡා සකවාදිස්ස, පටිඤ්ඤා ඉතරස්ස. අථ නං “යදි තෙ රූපං විපාකො, එවංවිධෙන අනෙන භවිතබ්බ”න්ති චොදෙතුං සුඛවෙදනීයන්තිආදිමාහ. සෙසං යථාපාළිමෙව නිය්යාතීති.

ඉදානි රූපං රූපාවචරාරූපාවචරන්තිකථා නාම හොති. තත්ථ යං කාමාවචරකම්මස්ස කතත්තා රූපං, තං යස්මා කාමාවචරං, තස්මා රූපාවචරාරූපාවචරකම්මානම්පි කතත්තා රූපෙන රූපාවචරාරූපාවචරෙන භවිතබ්බන්ති යෙසං ලද්ධි, සෙය්යථාපි අන්ධකානං; තෙ සන්ධාය අත්ථි රූපං රූපාවචරාරූපාවචරන්ති පුච්ඡා සකවාදිස්ස, පටිඤ්ඤා ඉතරස්ස. සෙසමෙත්ථ හෙට්ඨා වුත්තනයමෙවාති.

ඉදානි රූපරාගො රූපධාතුපරියාපන්නො අරූපරාගො අරූපධාතුපරියාපන්නොති කථා නාම හොති. තත්ථ යස්මා කාමරාගො කාමධාතුපරියාපන්නො, තස්මා රූපරාගාරූපරාගෙහිපි රූපධාතුඅරූපධාතුපරියාපන්නෙහි භවිතබ්බන්ති යෙසං ලද්ධි, සෙය්යථාපි අන්ධකානං, තෙ සන්ධාය පුච්ඡා සකවාදිස්ස, පටිඤ්ඤා ඉතරස්ස. සෙසං හෙට්ඨා වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බං. කෙවලඤ්හි තත්ථ “රූපධාතුං අනුසෙති, අරූපධාතුං අනුසෙතී”ති පදං විසෙසො. සා ච ලද්ධි අන්ධකානඤ්චෙව සම්මිතියානඤ්ච. අයං අන්ධකානංයෙවාති.

රූපරාගො රූපධාතුපරියාපන්නො අරූපරාගො අරූපධාතුපරියාපන්නොතිකථාවණ්ණනා.

ඉදානි අත්ථි අරහතො පුඤ්ඤූපචයොතිකථා නාම හොති. තත්ථ යෙසං අරහතො දානසංවිභාගචෙතියවන්දනාදීනි කම්මානි දිස්වා අත්ථි අරහතො පුඤ්ඤූපචයොති ලද්ධි, සෙය්යථාපි අන්ධකානං; තෙ සන්ධාය පුච්ඡා සකවාදිස්ස, පටිඤ්ඤා ඉතරස්ස. අථ නං “අරහා නාම පහීනපුඤ්ඤපාපො, සො යදි පුඤ්ඤං කරෙය්ය, පාපම්පි කරෙය්යා”ති චොදෙතුං අපුඤ්ඤූපචයොති ආහ. ඉතරො පාණාතිපාතාදිකිරියං අපස්සන්තො පටික්ඛිපති. පුඤ්ඤාභිසඞ්ඛාරන්තිආදීසු භවගාමිකම්මං අරහතො නත්ථීති පටික්ඛිපති. දානං දදෙය්යාතිආදීසු කිරියචිත්තෙන දානාදිපවත්තිසබ්භාවතො සකවාදී පටිජානාති. ඉතරො චිත්තං අනාදියිත්වා කිරියාපවත්තිමත්තදස්සනෙනෙව ලද්ධිං පතිට්ඨපෙති. සා පන අයොනිසො පතිට්ඨාපිතත්තා අප්පතිට්ඨාපිතා හොතීති.