ඉදානි කම්මූපචයකථා නාම හොති. තත්ථ යෙසං කම්මූපචයො නාම කම්මතො අඤ්ඤො චිත්තවිප්පයුත්තො අබ්යාකතො අනාරම්මණොති ලද්ධි, සෙය්යථාපි අන්ධකානඤ්චෙව සම්මිතියානඤ්ච; තෙ සන්ධාය අඤ්ඤං කම්මන්ති පුච්ඡා සකවාදිස්ස, පටිඤ්ඤා ඉතරස්ස. අථ නං “යදි කම්මතො අඤ්ඤො කම්මූපචයො, ඵස්සාදිතොපි අඤ්ඤෙන ඵස්සූපචයාදිනා භවිතබ්බ”න්ති චොදෙතුං අඤ්ඤො ඵස්සොතිආදිමාහ. ඉතරො ලද්ධියා අභාවෙන පටික්ඛිපති.

කම්මෙන සහජාතොති පඤ්හෙසු චිත්තවිප්පයුත්තං සන්ධාය පටික්ඛිපති, චිත්තසම්පයුත්තං සන්ධාය පටිජානාති. කුසලොති පඤ්හෙසුපි චිත්තවිප්පයුත්තං සන්ධාය පටිජානාති. පරතො අකුසලොතිපඤ්හෙසුපි එසෙව නයො.

සාරම්මණොති පුට්ඨො පන එකන්තං අනාරම්මණමෙව ඉච්ඡති, තස්මා පටික්ඛිපති. චිත්තං භිජ්ජමානන්ති යදා චිත්තං භිජ්ජමානං හොති, තදා කම්මං භිජ්ජතීති අත්ථො. භුම්මත්ථෙ වා පච්චත්තං, චිත්තෙ භිජ්ජමානෙති අත්ථො. අයමෙව වා පාඨො. තත්ථ යස්මා සම්පයුත්තො භිජ්ජති, විප්පයුත්තො න භිජ්ජති, තස්මා පටිජානාති චෙව පටික්ඛිපති ච.

කම්මම්හි කම්මූපචයොති කම්මෙ සති කම්මූපචයො, කම්මෙ වා පතිට්ඨිතෙ කම්මූපචයො, කම්මූපචයතොව විපාකො නිබ්බත්තති. තස්මිං පන කම්මෙ නිරුද්ධෙ යාව අංකුරුප්පාදා බීජං විය යාව විපාකුප්පාදා කම්මූපචයො තිට්ඨතීතිස්ස ලද්ධි, තස්මා පටිජානාති. තඤ්ඤෙව කම්මං, සො කම්මූපචයො, සො කම්මවිපාකොති යස්මා කම්මම්හි කම්මූපචයො, සො ච යාව විපාකුප්පාදා තිට්ඨතීතිස්ස ලද්ධි, තස්මා නං තෙසං තිණ්ණම්පි එකත්තං පුච්ඡති විපාකො සාරම්මණොති ඉදං විපාකො විය විපාකධම්මධම්මොපි ආරම්මණපටිබද්ධොයෙවාති චොදනත්ථං පුච්ඡති. ඉතරො පන ලද්ධිවසෙනෙකං පටිජානාති, එකං පටික්ඛිපති. පටිලොමෙපි එසෙව නයො. සෙසමෙත්ථ යථාපාළිමෙව නිය්යාතීති.

ඉදානි නිග්ගහකථා නාම හොති. තත්ථ යෙ ලොකෙ බලප්පත්තා වසීභූතා, තෙ යදි පරස්ස චිත්තං නිග්ගණ්හිතුං න සක්කුණෙය්යුං, කා තෙසං බලප්පත්ති, කො වසීභාවො. බලප්පත්තියා පන වසීභාවෙන ච අද්ධා තෙ පරස්ස චිත්තං නිග්ගණ්හන්තීති යෙසං ලද්ධි, සෙය්යථාපි මහාසඞ්ඝිකානං; තෙ සන්ධාය පරො පරස්සාති පුච්ඡා සකවාදිස්ස, පටිඤ්ඤා ඉතරස්ස. තත්ථ නිග්ගණ්හාතීති සංකිලෙසාපත්තිතො නිවාරෙති. සෙසමෙත්ථ යථාපාළිමෙව නිය්යාතීති. පග්ගහකථායපි එසෙව නයො.

ඉදානි සුඛානුප්පදානකථා නාම හොති. තත්ථ “බහූනං වත නො භගවා සුඛධම්මානං උපහත්තා”ති (ම· නි· 2.148) සුත්තං නිස්සාය පරො පරස්ස සුඛං අනුප්පදෙතීති යෙසං ලද්ධි, සෙය්යථාපි හෙතුවාදානං; තෙ සන්ධාය පුච්ඡා සකවාදිස්ස, පටිඤ්ඤා ඉතරස්ස. දුක්ඛං අනුප්පදෙතීති පුට්ඨො පන තාදිසං සුත්තපදං අපස්සන්තො පටික්ඛිපති. අත්තනො සුඛන්තිආදිපඤ්හෙ යං අත්තනො පරස්ස වා, තං අනුප්පදාතුං න සක්කා. යං තස්සෙව, කිං තත්ථ අනුප්පදානං නාමාති පටික්ඛිපති. නෙවත්තනොතිආදිපඤ්හෙ පන යං එවරූපං, න තං අනුප්පදින්නං නාම භවිතුමරහතීති ලද්ධියාපටිජානාති. නො ච වත රෙතිතාදිසස්ස සුඛස්ස අභාවා වුත්තං. සුඛධම්මානං උපහත්තාතිවචනං භගවතො පරෙසං සුඛුප්පත්තියා පච්චයභාවං දීපෙති, න අන්නාදීනං විය සුඛස්ස අනුප්පදානං, තස්මා අසාධකන්ති.

ඉදානි අධිගය්හ මනසිකාරකථා නාම හොති. තත්ථ දුවිධො මනසිකාරො නයතො ච ආරම්මණතො ච. තත්ථ එකසඞ්ඛාරස්සාපි අනිච්චතාය දිට්ඨාය සබ්බෙ සඞ්ඛාරා අනිච්චාති අවසෙසෙසු නයතො මනසිකාරො හොති. අතීතෙ පන සඞ්ඛාරෙ මනසිකරොන්තො න අනාගතෙ මනසිකාතුං සක්කොති. අතීතාදීසු අඤ්ඤතරං මනසිකරොතො ආරම්මණතො මනසිකාරො හොති . තත්ථ පච්චුප්පන්නෙ මනසිකරොන්තො යෙන චිත්තෙන තෙ මනසිකරොති, තං පච්චුප්පන්නක්ඛණෙ මනසිකාතුං න සක්කොති. තත්ථ යෙසං “සබ්බෙ සඞ්ඛාරා අනිච්චා”තිආදිවචනං නිස්සාය “මනසිකරොන්තො නාම අධිගය්හ අධිගණ්හිත්වා සඞ්ගණ්හිත්වා සබ්බෙ සඞ්ඛාරෙ එකතො මනසිකරොතී”ති ලද්ධි, සෙය්යථාපි පුබ්බසෙලියාපරසෙලියානං; තෙ සන්ධාය පුච්ඡා සකවාදිස්ස, පටිඤ්ඤා ඉතරස්ස.