ඉදානි පරියුට්ඨානං චිත්තවිප්පයුත්තන්තිකථා නාම හොති. තත්ථ යස්මා අනිච්චාදිතො මනසිකරොතොපි රාගාදයො උප්පජ්ජන්ති. වුත්තම්පි චෙතං – “අප්පෙකදා, භො භාරද්වාජ, අසුභතො මනසිකරිස්සාමීති සුභතොව මනසිකරොතී”ති (සං· නි· 4.127). තස්මා පරියුට්ඨානං චිත්තවිප්පයුත්තන්ති යෙසං ලද්ධි, සෙය්යථාපි අන්ධකානංයෙව; තෙ සන්ධාය පුච්ඡා සකවාදිස්ස, පටිඤ්ඤා ඉතරස්ස. සෙසමෙත්ථ උත්තානත්ථමෙවාති.

ඉදානි පරියාපන්නකථා නාම හොති. තත්ථ යස්මා කාමරාගො කාමධාතුං අනුසෙති, කාමධාතුපරියාපන්නොති ච වුච්චති, තස්මා රූපරාගාරූපරාගාපි රූපධාතුඅරූපධාතුයො අනුසෙන්ති. රූපධාතුඅරූපධාතුපරියාපන්නායෙව ච නාම හොන්තීති යෙසං ලද්ධි, සෙය්යථාපි අන්ධකානඤ්චෙව සම්මිතියානඤ්ච; තෙ සන්ධාය රූපරාගොති පුච්ඡා සකවාදිස්ස, පටිඤ්ඤා ඉතරස්ස . තත්ථ අනුසෙතීති යථා කාමරාගො කාමවිතක්කසඞ්ඛාතං කාමධාතුං සහජාතවසෙන අනුසෙති, කිං තෙ එවං රූපරාගො රූපධාතුන්ති පුච්ඡති. පරියාපන්නොති යථා ච සො තිවිධාය කාමධාතුයා කිලෙසකාමවසෙන පරියාපන්නත්තා කාමධාතුපරියාපන්නො, කිං තෙ එවං රූපරාගොපි රූපධාතුපරියාපන්නොති පුච්ඡති. ඉතරො පනස්ස අධිප්පායං අසල්ලක්ඛෙන්තො කෙවලං ලද්ධිවසෙන ආමන්තාති පටිජානාති. අථ නං තමත්ථං සල්ලක්ඛාපෙතුං කුසලවිපාකකිරියසඞ්ඛාතෙහි සමාපත්තෙසියාදීහි සංසන්දිත්වා පුච්ඡිතුං සමාපත්තෙසියොතිආදිමාහ. සෙසමෙත්ථ යථාපාළිමෙව නිය්යාති. නනු කාමරාගොතිආදිවචනම්පි කාමරාගස්සෙව කාමධාතුයං අනුසයභාවං පරියාපන්නතඤ්ච දීපෙති, න ඉතරෙසං ඉතරධාතූසූති.

ඉදානි අබ්යාකතකථා නාම හොති. තත්ථ විපාකකිරියරූපනිබ්බානසඞ්ඛාතං චතුබ්බිධං අබ්යාකතං අවිපාකත්තා අබ්යාකතන්ති වුත්තං. දිට්ඨිගතං “සස්සතො ලොකොති ඛො, වච්ඡ, අබ්යාකතමෙත”න්ති (සං· නි· 4.416 ථොකං විසදිසං) සස්සතාදිභාවෙන අකථිතත්තා. යෙසං පන ඉමං විභාගං අග්ගහෙත්වා පුරිමාබ්යාකතං විය දිට්ඨිගතම්පි අබ්යාකතන්ති ලද්ධි, සෙය්යථාපි අන්ධකානඤ්චෙව උත්තරාපථකානඤ්ච; තෙසං තං විභාගං දස්සෙතුං දිට්ඨිගතං අබ්යාකතන්ති පුච්ඡා සකවාදිස්ස, පටිඤ්ඤා ඉතරස්ස. සෙසමෙත්ථ යථාපාළිමෙව නිය්යාතීති.

ඉදානි අපරියාපන්නකථා නාම හොති. තත්ථ යස්මා පුථුජ්ජනො ඣානලාභී කාමෙසු වීතරාගොති වත්තබ්බො හොති, න පන විගතදිට්ඨිකොති , තස්මා දිට්ඨිගතං අපරියාපන්නන්ති යෙසං ලද්ධි, සෙය්යථාපි පුබ්බසෙලියානං; තෙ සන්ධාය පුච්ඡා සකවාදිස්ස, පටිඤ්ඤා ඉතරස්ස. සෙසමෙත්ථ යථාපාළිමෙව නිය්යාතීති.

ඉදානි පච්චයතාකථා නාම හොති. තත්ථ යො ධම්මො හෙතුපච්චයෙන පච්චයො, සො යෙසං හෙතුපච්චයෙන පච්චයො, තෙසඤ්ඤෙව යස්මා ආරම්මණානන්තරසමනන්තරපච්චයෙන පච්චයො න හොති, යො වා ආරම්මණපච්චයෙන පච්චයො, සො යස්මා තෙසංයෙව අනන්තරසමනන්තරපච්චයෙන පච්චයො න හොති, තස්මා පච්චයතා වවත්ථිතාති යෙසං ලද්ධි, සෙය්යථාපි මහාසඞ්ඝිකානං; තෙ සන්ධාය පුච්ඡා සකවාදිස්ස, පටිඤ්ඤා ඉතරස්ස. සෙසමෙත්ථ යථාපාළිමෙව නිය්යාතීති.

ඉදානි අඤ්ඤමඤ්ඤපච්චයකථා නාම හොති. තත්ථ යෙසං සමයෙ “අවිජ්ජාපච්චයා සඞ්ඛාරා”ති අයමෙව තන්ති, “සඞ්ඛාරපච්චයාපි අවිජ්ජා”ති අයං නත්ථි, තස්මා අවිජ්ජාව සඞ්ඛාරානං පච්චයො, න පන සඞ්ඛාරා අවිජ්ජායාති ලද්ධි, සෙය්යථාපි මහාසඞ්ඝිකානං; තෙ සන්ධාය අවිජ්ජාසඞ්ඛාරාදීනං අඤ්ඤමඤ්ඤපච්චයතාපි අත්ථීති දස්සෙතුං පුච්ඡා සකවාදිස්ස, පටිඤ්ඤා ඉතරස්ස . අවිජ්ජා සඞ්ඛාරෙනාති එත්ථ අපුඤ්ඤාභිසඞ්ඛාරොව ගහිතො. තස්මා සඞ්ඛාරපච්චයාපි අවිජ්ජාති එත්ථ සහජාතඅඤ්ඤමඤ්ඤඅත්ථිඅවිගතසම්පයුත්තවසෙන පච්චයතා වෙදිතබ්බා. උපාදානපච්චයාපි තණ්හාති එත්ථ ඨපෙත්වා කාමුපාදානං සෙසානි තීණි උපාදානානි අවිජ්ජාය සඞ්ඛාරා විය තණ්හාය පච්චයා හොන්තීති වෙදිතබ්බානි. සෙසං යථාපාළිමෙව නිය්යාති. ජරාමරණපච්චයාති පුච්ඡා පරවාදිස්ස, නාමරූපං විඤ්ඤාණපච්චයාති සකවාදිස්සාති.