ඉදානි සළායතනුප්පත්තිකථා නාම හොති. තත්ථ උපපත්තෙසියෙන පටිසන්ධිචිත්තෙන සහෙව ඔපපාතිකානං සළායතනං උප්පජ්ජති. ගබ්භසෙය්යකානං අජ්ඣත්තිකායතනෙසු මනායතනකායායතනානෙව පටිසන්ධික්ඛණෙ උප්පජ්ජන්ති. සෙසානි චත්තාරි සත්තසත්තතිරත්තිම්හි. තානි ච ඛො යෙන කම්මුනා පටිසන්ධි ගහිතා, තස්සෙව අඤ්ඤස්ස වා කතත්තාති අයං සකසමයෙ වාදො. යෙසං පන එකකම්මසම්භවත්තා සම්පන්නසාඛාවිටපානං රුක්ඛාදීනං අංකුරො විය බීජමත්තං සළායතනං මාතුකුච්ඡිස්මිං පටිසන්ධික්ඛණෙයෙව උප්පජ්ජතීති ලද්ධි, සෙය්යථාපි පුබ්බසෙලියානං; තෙ සන්ධාය සළායතනන්ති පුච්ඡා සකවාදිස්ස, පටිඤ්ඤා ඉතරස්ස. සබ්බඞ්ගපච්චඞ්ගීතිආදි සළායතනෙ සති එවරූපො හුත්වා ඔක්කමෙය්යාති චොදනත්ථං වුත්තං. මාතුකුච්ඡිගතස්සාති පුච්ඡා පරවාදිස්ස. පරතො මාතුකුච්ඡිගතස්ස පච්ඡා කෙසාති පුච්ඡා සකවාදිස්ස. සෙසමෙත්ථ උත්තානත්ථමෙවාති.

ඉදානි අනන්තරපච්චයකථා නාම හොති. තත්ථ නච්චගීතාදීසු රූපදස්සනසද්දසවනාදීනං ලහුපරිවත්තිතං දිස්වා “ඉමානි විඤ්ඤාණානි අඤ්ඤමඤ්ඤස්ස අනන්තරා උප්පජ්ජන්තී”ති යෙසං ලද්ධි, සෙය්යථාපි උත්තරාපථකානං; තෙ සන්ධාය චක්ඛුවිඤ්ඤාණස්සාති පුච්ඡා සකවාදිස්ස, පටිඤ්ඤා ඉතරස්ස. සොතවිඤ්ඤාණං රූපාරම්මණංයෙවාති යදි චක්ඛුවිඤ්ඤාණස්ස අනන්තරා උප්පජ්ජෙය්ය, විපාකමනොධාතු විය රූපාරම්මණං සියාති චොදෙතුං වුත්තං. චක්ඛුඤ්ච පටිච්ච රූපෙ ච උප්පජ්ජති සොතවිඤ්ඤාණන්ති පඤ්හෙසු සුත්තාභාවෙන පටික්ඛිපිත්වා අනන්තරුප්පත්තිං සල්ලක්ඛෙන්තො ලද්ධිවසෙන පටිජානාති. තඤ්ඤෙව චක්ඛුවිඤ්ඤාණං තං සොතවිඤ්ඤාණන්ති යථා පඨමජවනානන්තරං දුතියජවනං මනොවිඤ්ඤාණභාවෙන තඤ්ඤෙව හොති, කිං තෙ තථා එතම්පි ද්වයං එකමෙවාති පුච්ඡති. ඉමිනා නයෙන සබ්බවාරෙසු අත්ථො වෙදිතබ්බො. නච්චති ගායතීතිආදිවචනං ආරම්මණසමොධානෙ ලහුපරිවත්තිතාය වොකිණ්ණභාවං දීපෙති, න අනන්තරපච්චයතං, තස්මා අසාධකන්ති.

ඉදානි අරියරූපකථා නාම හොති. තත්ථ සම්මාවාචාකම්මන්තා රූපං, තඤ්ච ඛො “සබ්බං රූපං චත්තාරි ච මහාභූතානි චතුන්නඤ්ච මහාභූතානං උපාදායරූප”න්ති (ම· නි· 3.67) වචනතො උපාදායරූපන්ති යෙසං ලද්ධි, සෙය්යථාපි උත්තරාපථකානං; තෙ සන්ධාය අරියරූපං මහාභූතානං උපාදායාති පුච්ඡා සකවාදිස්ස. තත්ථ අරියානං රූපං, අරියං වා රූපන්ති අරියරූපං. ආමන්තාති ලද්ධියං ඨත්වා පටිඤ්ඤා ඉතරස්ස. කුසලන්ති පුට්ඨො ලද්ධිවසෙනෙව පටිජානාති. අනාසවපුච්ඡාදීසුපි එසෙව නයො. යං කිඤ්චි රූපන්ති සුත්තං ඨපෙත්වා භූතානි සෙසරූපස්ස උපාදාභාවං දීපෙති, න සම්මාවාචාකම්මන්තානං. තෙසඤ්හි රූපමත්තඤ්ඤෙව අසිද්ධං, කුතො උපාදාරූපතා; තස්මා අසාධකන්ති.

ඉදානි අඤ්ඤො අනුසයොතිකථා නාම හොති. තත්ථ යස්මා පුථුජ්ජනො කුසලාබ්යාකතෙ චිත්තෙ වත්තමානෙ සානුසයොති වත්තබ්බො, න පරියුට්ඨිතොති තස්මා අඤ්ඤො අනුසයො, අඤ්ඤං පරියුට්ඨානන්ති යෙසං ලද්ධි, සෙය්යථාපි අන්ධකානං; තෙ සන්ධාය අඤ්ඤො කාමරාගානුසයොති පුච්ඡා සකවාදිස්ස පටිඤ්ඤා ඉතරස්ස. සෙසං හෙට්ඨා අනුසයකථායං වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බං. සානුසයොතිආදි පන තස්මිං සමයෙ අනුසයස්ස අප්පහීනත්තා සානුසයොති වත්තබ්බතං, අනුප්පන්නත්තා ච පරියුට්ඨිතොති අවත්තබ්බතං දීපෙති, න අනුසයපරියුට්ඨානානං අඤ්ඤත්තං, තස්මා අසාධකන්ති.

ඉදානි පරියුට්ඨානං චිත්තවිප්පයුත්තන්තිකථා නාම හොති. තත්ථ යස්මා අනිච්චාදිතො මනසිකරොතොපි රාගාදයො උප්පජ්ජන්ති. වුත්තම්පි චෙතං – “අප්පෙකදා, භො භාරද්වාජ, අසුභතො මනසිකරිස්සාමීති සුභතොව මනසිකරොතී”ති (සං· නි· 4.127). තස්මා පරියුට්ඨානං චිත්තවිප්පයුත්තන්ති යෙසං ලද්ධි, සෙය්යථාපි අන්ධකානංයෙව; තෙ සන්ධාය පුච්ඡා සකවාදිස්ස, පටිඤ්ඤා ඉතරස්ස. සෙසමෙත්ථ උත්තානත්ථමෙවාති.

ඉදානි පරියාපන්නකථා නාම හොති. තත්ථ යස්මා කාමරාගො කාමධාතුං අනුසෙති, කාමධාතුපරියාපන්නොති ච වුච්චති, තස්මා රූපරාගාරූපරාගාපි රූපධාතුඅරූපධාතුයො අනුසෙන්ති. රූපධාතුඅරූපධාතුපරියාපන්නායෙව ච නාම හොන්තීති යෙසං ලද්ධි, සෙය්යථාපි අන්ධකානඤ්චෙව සම්මිතියානඤ්ච; තෙ සන්ධාය රූපරාගොති පුච්ඡා සකවාදිස්ස, පටිඤ්ඤා ඉතරස්ස . තත්ථ අනුසෙතීති යථා කාමරාගො කාමවිතක්කසඞ්ඛාතං කාමධාතුං සහජාතවසෙන අනුසෙති, කිං තෙ එවං රූපරාගො රූපධාතුන්ති පුච්ඡති. පරියාපන්නොති යථා ච සො තිවිධාය කාමධාතුයා කිලෙසකාමවසෙන පරියාපන්නත්තා කාමධාතුපරියාපන්නො, කිං තෙ එවං රූපරාගොපි රූපධාතුපරියාපන්නොති පුච්ඡති. ඉතරො පනස්ස අධිප්පායං අසල්ලක්ඛෙන්තො කෙවලං ලද්ධිවසෙන ආමන්තාති පටිජානාති. අථ නං තමත්ථං සල්ලක්ඛාපෙතුං කුසලවිපාකකිරියසඞ්ඛාතෙහි සමාපත්තෙසියාදීහි සංසන්දිත්වා පුච්ඡිතුං සමාපත්තෙසියොතිආදිමාහ. සෙසමෙත්ථ යථාපාළිමෙව නිය්යාති. නනු කාමරාගොතිආදිවචනම්පි කාමරාගස්සෙව කාමධාතුයං අනුසයභාවං පරියාපන්නතඤ්ච දීපෙති, න ඉතරෙසං ඉතරධාතූසූති.