ඉදානි සමාපන්නො අස්සාදෙතීතිකථා නාම හොති. තත්ථ “පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති, සො තදස්සාදෙතී”තිආදිවචනං (අ· නි· 4.123) නිස්සාය “සමාපන්නො අස්සාදෙති, සා චස්ස ඣානනිකන්ති ඣානාරම්මණා හොතී”ති යෙසං ලද්ධි, සෙය්යථාපි අන්ධකානං, තෙ සන්ධාය සමාපන්නොති පුච්ඡා සකවාදිස්ස, පටිඤ්ඤා ඉතරස්ස. තං ඣානං තස්ස ඣානස්ස ආරම්මණන්ති පඤ්හෙසු තස්සෙව තදාරම්මණතං අපස්සන්තො සුත්තවිරොධභයෙන පටික්ඛිපති, “තදස්සාදෙතී”තිවචනමත්තෙන පටිජානාති. සො තදස්සාදෙතීති සුත්තං ඣානලාභිනො ඣානා වුට්ඨාය ඣානස්සාදං සාධෙති, න අන්තොසමාපත්තියංයෙව ඣානනිකන්තියා ඣානාරම්මණතං, තස්මා අසාධකන්ති.

ඉදානි අසාතරාගකථා නාම හොති. තත්ථ “යංකිඤ්චි වෙදනං වෙදෙති සුඛං වා දුක්ඛං වා අදුක්ඛමසුඛං වා, සො තං වෙදනං අභිනන්දති අභිවදතී”ති (ම· නි· 1.409) සුත්තෙ දිට්ඨාභිනන්දනවසෙන වුත්තං. “අභිනන්දතී”තිවචනං නිස්සාය “දුක්ඛවෙදනායපි රාගස්සාදවසෙන අභිනන්දනා හොති. තස්මා අත්ථි අසාතරාගො”ති යෙසං ලද්ධි, සෙය්යථාපි උත්තරාපථකානං; තෙ සන්ධාය අත්ථි අසාතරාගොති පුච්ඡා සකවාදිස්ස. තත්ථ අසාතරාගොති අසාතෙ දුක්ඛවෙදයිතෙ “අහො වත මෙ එතදෙව භවෙය්යා”ති රජ්ජනා. ආමන්තාති ලද්ධිවසෙන පටිඤ්ඤා ඉතරස්ස. සෙසමෙත්ථ උත්තානත්ථමෙව.

සො තං වෙදනං අභිනන්දතීති සුත්තෙ පන විනිවට්ටෙත්වා දුක්ඛවෙදනමෙව ආරබ්භ රාගුප්පත්ති නාම නත්ථි, සමූහග්ගහණෙන පන වෙදයිතලක්ඛණං ධම්මං දුක්ඛවෙදනමෙව වා අත්තතො සමනුපස්සන්තො දිට්ඨිමඤ්ඤනාසඞ්ඛාතාය දිට්ඨාභිනන්දනාය වෙදනං අභිනන්දති, දුක්ඛාය වෙදනාය විපරිණාමං අභිනන්දති, දුක්ඛාය වෙදනාය අභිභූතො තස්සා පටිපක්ඛං කාමසුඛං පත්ථයන්තොපි දුක්ඛවෙදනං අභිනන්දති නාම. එවං දුක්ඛවෙදනාය අභිනන්දනා හොතීති අධිප්පායො. තස්මා අසාධකමෙතං අසාතරාගස්සාති.

ඉදානි ධම්මතණ්හා අබ්යාකතාතිකථා නාම හොති. තත්ථ රූපතණ්හා…පෙ… ධම්මතණ්හාති ඉමාසු ඡසු තණ්හාසු යස්මා සබ්බපච්ඡිමා තණ්හා ධම්මතණ්හාති වුත්තා, තස්මා සා අබ්යාකතාති යෙසං ලද්ධි, සෙය්යථාපි පුබ්බසෙලියානං; තෙ සන්ධාය පුච්ඡා සකවාදිස්ස, පටිඤ්ඤා ඉතරස්ස. සෙසපඤ්හානං පාළියා අත්ථො නිය්යාති. කාමතණ්හාතිආදීහි තීහි කොට්ඨාසෙහි ඡපි තණ්හා සඞ්ඛිපිත්වා දස්සිතා. රූපාදීසු හි ඡසු ආරම්මණෙසු කාමස්සාදවසෙන පවත්තා තණ්හා කාමතණ්හා. “භවිස්සති අත්තා ච ලොකො චා”ති සස්සතදිට්ඨිසහගතා තණ්හා භවතණ්හා. “න භවිස්සතී”ති උච්ඡෙදදිට්ඨිසහගතා තණ්හා විභවතණ්හාති. නනු සා ධම්මතණ්හාති පදං තණ්හාය ධම්මාරම්මණං ආරබ්භ පවත්තිං දීපෙති, න අබ්යාකතභාවං තස්මා අසාධකන්ති.

ඉදානි ධම්මතණ්හා නදුක්ඛසමුදයොතිකථා නාම හොති. තත්රාපි යස්මා සා ධම්මතණ්හාති වුත්තා, තස්මා න දුක්ඛසමුදයොති යෙසං ලද්ධි, සෙය්යථාපි පුබ්බසෙලියානංයෙව; තෙ සන්ධාය පුච්ඡා සකවාදිස්ස, පටිඤ්ඤා ඉතරස්ස. සෙසං පුරිමකථාසදිසමෙවාති.

ඉදානි කුසලාකුසලපටිසන්දහනකථා නාම හොති. තත්ථ කුසලං වා අකුසලස්ස, අකුසලං වා කුසලස්ස අනන්තරා උප්පජ්ජනකං නාම නත්ථීති තෙසං අඤ්ඤමඤ්ඤං පටිසන්ධානං න යුජ්ජති. යෙ පන යස්මා එකවත්ථුස්මිඤ්ඤෙව රජ්ජති විරජ්ජති ච, තස්මා තං අඤ්ඤමඤ්ඤං පටිසන්දහතීති ලද්ධිං ගහෙත්වා ඨිතා, සෙය්යථාපි මහාසඞ්ඝිකා; තෙ සන්ධාය පුච්ඡා සකවාදිස්ස; පටිඤ්ඤා ඉතරස්ස. ආවට්ටනා පණිධීති උභයං ආවජ්ජනස්සෙව නාමං. තඤ්හි භවඞ්ගං ආවට්ටෙතීති ආවට්ටනා. භවඞ්ගාරම්මණතො අඤ්ඤස්මිං ආරම්මණෙ චිත්තං පණිදහති ඨපෙතීති පණිධි. කුසලං අනාවට්ටෙන්තස්සාති යං තං අකුසලානන්තරං පටිසන්දහන්තං කුසලං උප්පජ්ජති, තං අනාවට්ටෙන්තස්ස උප්පජ්ජතීති පුච්ඡති. ඉතරො පන විනා ආවජ්ජනෙන කුසලස්ස උප්පත්තිං අපස්සන්තො පටික්ඛිපති. කුසලං අයොනිසො මනසිකරොතොති ඉදං යදි අකුසලානන්තරං කුසලං උප්පජ්ජෙය්ය, අකුසලස්සෙව ආවජ්ජනෙන අයොනිසො මනසිකරොතො උප්පජ්ජෙය්යාති චොදනත්ථං වුත්තං. සෙසං යථාපාළිමෙව නිය්යාති. නනු යස්මිංයෙව වත්ථුස්මින්ති වචනං එකාරම්මණෙ සරාගවිරාගුප්පත්තිං දීපෙති, න කුසලාකුසලානං අනන්තරතං, තස්මා අසාධකන්ති.