ඉදානි පඤ්චවිඤ්ඤාණා කුසලාපීතිකථා නාම හොති. සා හෙට්ඨා වුත්තනයෙනෙව අත්ථතො වෙදිතබ්බාති.

ඉදානි පඤ්චවිඤ්ඤාණා සාභොගාතිකථා නාම හොති. තත්ථ ආභොගො නාම කුසලාකුසලවසෙන හොති සත්ථාරා ච “චක්ඛුනා රූපං දිස්වා නිමිත්තග්ගාහී හොති, න නිමිත්තග්ගාහී හොතී”තිආදි වුත්තං, තං අයොනිසො ගහෙත්වා “පඤ්චවිඤ්ඤාණා සාභොගා”ති යෙසං ලද්ධි, සෙය්යථාපි මහාසංඝිකානං, තෙ සන්ධාය පුච්ඡා සකවාදිස්ස, පටිඤ්ඤා ඉතරස්ස. සෙසමෙත්ථ පුරිමකථාසදිසමෙවාති.

ඉදානි ද්වීහි සීලෙහීතිකථා නාම හොති. තත්ථ “සීලෙ පතිට්ඨාය නරො සපඤ්ඤො”තිආදිවචනතො (සං· නි· 1.23) යස්මා ලොකියෙන සීලෙන සීලවා ලොකුත්තරං මග්ගං භාවෙති, තස්මා “පුරිමෙන ච ලොකියෙන මග්ගක්ඛණෙ ලොකුත්තරෙන චාති ද්වීහි සීලෙහි සමන්නාගතො නාම හොතී”ති යෙසං ලද්ධි, සෙය්යථාපි මහාසංඝිකානංයෙව, තෙ සන්ධාය මග්ගසමඞ්ගීති පුච්ඡා සකවාදිස්ස, පටිඤ්ඤා ඉතරස්ස. අථ නං “යදි සො එකක්ඛණෙ ලොකියලොකුත්තරෙහි ද්වීහි සීලෙහි සමන්නාගතො, ද්වීහි ඵස්සාදීහිපි තෙන සමන්නාගතෙන භවිතබ්බ”න්ති චොදෙතුං ද්වීහි ඵස්සෙහීතිආදිමාහ. ඉතරො තථාරූපං නයං අපස්සන්තො පටික්ඛිපති. ලොකියෙන ච ලොකුත්තරෙන චාති පඤ්හෙ පුබ්බෙ සමාදින්නඤ්ච මග්ගක්ඛණෙ උප්පන්නසම්මාවාචාදීනි ච සන්ධාය පටිජානාති.

ලොකියෙ සීලෙ නිරුද්ධෙති පුච්ඡා පරවාදිස්ස, ඛණභඞ්ගනිරොධං සන්ධාය පටිඤ්ඤා සකවාදිස්ස. ඉතරො පන තං වීතික්කමං විය සල්ලක්ඛෙන්තො දුස්සීලොතිආදිමාහ. ලද්ධිපතිට්ඨාපනං පනස්ස පුබ්බෙ අභින්නසීලතංයෙව දීපෙති, න ද්වීහි සමන්නාගතතං. තස්මා අප්පතිට්ඨිතාව ලද්ධීති.

ඉදානි සීලං අචෙතසිකන්තිකථා නාම හොති. තත්ථ යස්මා සීලෙ උප්පජ්ජිත්වා නිරුද්ධෙපි සමාදානහෙතුකො සීලොපචයො නාම අත්ථි, යෙන සො සීලවායෙව නාම හොති, තස්මා “සීලං අචෙතසික”න්ති යෙසං ලද්ධි, සෙය්යථාපි මහාසංඝිකානං, තෙ සන්ධාය පුච්ඡා සකවාදිස්ස, පටිඤ්ඤා ඉතරස්ස. සෙසමෙත්ථ “දානං අචෙතසික”න්තිකථායං වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බං. ලද්ධිපතිට්ඨාපනම්පි අයොනිසො ගහිතත්තා අප්පතිට්ඨාපනමෙවාති.

ඉදානි සීලං න චිත්තානුපරිවත්තීතිකථා නාම හොති. තත්ථ න චිත්තානුපරිවත්තීති භාසන්තරමෙව නානං, සෙසං පුරිමකථාසදිසමෙවාති.

ඉදානි සමාදානහෙතුකථා නාම හොති. තත්ථ “ආරාමරොපා”ති ගාථාය අත්ථං අයොනිසො ගහෙත්වා “සදා පුඤ්ඤං පවඩ්ඪතී”ති වචනතො “සමාදානහෙතුකං සීලං වඩ්ඪතී”ති යෙසං ලද්ධි, සෙය්යථාපි මහාසංඝිකානඤ්ඤෙව, තෙ සන්ධාය පුච්ඡා සකවාදිස්ස, චිත්තවිප්පයුත්තං සීලොපචයං සන්ධාය පටිඤ්ඤා පරවාදිස්ස. සෙසං පුරිමකථාසදිසමෙවාති.

ඉදානි විඤ්ඤත්ති සීලන්තිකථා නාම හොති. තත්ථ කායවිඤ්ඤත්ති කායකම්මං, වචීවිඤ්ඤත්ති වචීකම්මන්ති ගහිතත්තා “විඤ්ඤත්ති සීල”න්ති යෙසං ලද්ධි, සෙය්යථාපි මහාසංඝිකානඤ්චෙව සම්මිතියානඤ්ච; තෙ සන්ධාය විඤ්ඤත්තීති පුච්ඡා සකවාදිස්ස, පටිඤ්ඤා ඉතරස්ස. අථ නං යස්මා සීලං නාම විරති, න රූපධම්මො, තස්මා තෙනත්ථෙන චොදෙතුං පාණාතිපාතා වෙරමණීතිආදිමාහ. අභිවාදනං සීලන්තිආදි යථාරූපං විඤ්ඤත්තිං සො “සීල”න්ති මඤ්ඤති තං උද්ධරිත්වා දස්සෙතුං වුත්තං. යස්මා පන සා විරති න හොති, තස්මා පුන පාණාතිපාතාතිආදිමාහ. ලද්ධි පනස්ස ඡලෙන පතිට්ඨිතත්තා අප්පතිට්ඨිතායෙවාති.

ඉදානි අවිඤ්ඤත්ති දුස්සීල්යන්තිකථා නාම හොති. තත්ථ චිත්තවිප්පයුත්තං අපුඤ්ඤූපචයඤ්චෙව ආණත්තියා ච පාණාතිපාතාදීසු අඞ්ගපාරිපූරිං සන්ධාය “අවිඤ්ඤත්ති දුස්සීල්ය”න්ති යෙසං ලද්ධි, සෙය්යථාපි මහාසංඝිකානං, තෙ සන්ධාය පුච්ඡා සකවාදිස්ස, පටිඤ්ඤා ඉතරස්ස. අථ නං “සචෙ සා දුස්සීල්යං, පාණාතිපාතාදීසු අඤ්ඤතරා සියා”ති චොදෙතුං පාණාතිපාතොතිආදිමාහ. පාපකම්මං සමාදියිත්වාති “අසුකං නාම ඝාතෙස්සාමි, අසුකං භණ්ඩං අවහරිස්සාමී”ති එවං පාපසමාදානං කත්වා. උභො වඩ්ඪන්තීති පුට්ඨො දානක්ඛණෙ පාපස්ස අනුප්පත්තිං සන්ධාය පටික්ඛිපති. දුතියං පුට්ඨො චිත්තවිප්පයුත්තං පාපූපචයං සන්ධාය පටිජානාති. සෙසමෙත්ථ පරිභොගමයකථායං වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බං. ලද්ධිපතිට්ඨාපනම්පිස්ස පාපසමාදින්නපුබ්බභාගමෙව සාධෙති; න අවිඤ්ඤත්තියා දුස්සීලභාවන්ති.