ඉදානි මාතාතිආදිකො ඤාතකානුයොගො. ඛත්තියොතිආදිකො ජාතිඅනුයොගො. ගහට්ඨො පබ්බජිතොති පටිපත්තිඅනුයොගො. දෙවො මනුස්සොති උපපත්තිඅනුයොගො. සොතාපන්නොතිආදිකො පටිවෙධානුයොගො, අරියානුයොගොතිපි වුච්චති. තෙ සබ්බෙ උත්තානත්ථායෙව. “අරහා හුත්වා න අරහා”ති පනෙත්ථ මොඝපඤ්හත්තා න වුත්තං.

චත්තාරො පුරිසයුගාතිආදි සංඝානුයොගො, සොපි උත්තානත්ථොයෙව.

සඞ්ඛතොතිආදි සච්චිකට්ඨසභාවානුයොගො. තත්ථ තතියා කොටීති පුච්ඡා සකවාදිස්ස. තථාරූපස්ස සච්චිකට්ඨස්ස අභාවතො පටික්ඛෙපො පරවාදිස්ස. පුන පුට්ඨො පුග්ගලං සන්ධාය පටිඤ්ඤා තස්සෙව.

අඤ්ඤො පුග්ගලොතිපඤ්හෙපි සඞ්ඛතෙහි ඛන්ධෙහි අඤ්ඤත්තං අනිච්ඡන්තො පටික්ඛෙපො තස්සෙව.

ඛන්ධා සඞ්ඛතාතිආදි සඞ්ඛතාසඞ්ඛතානි සරූපෙන දස්සෙත්වා අඤ්ඤත්තපුච්ඡනත්ථං වුත්තං.

රූපං සඞ්ඛතන්තිආදි ඛන්ධෙ විභාගතො දස්සෙත්වා අඤ්ඤත්තපුච්ඡනත්ථං වුත්තං.

පුග්ගලස්ස උප්පාදොති පුච්ඡා සකවාදිස්ස, “ජාතිධම්මා ජරාධම්මා, අථො මරණධම්මිනො”තිආදිසුත්තවසෙන පටිඤ්ඤා පරවාදිස්ස. සඞ්ඛතභාවං පනස්ස සො න ඉච්ඡති, තස්මා පටික්ඛිපති.

පුන න උප්පාදො පඤ්ඤායතීතිආදිනා නයෙන පුට්ඨො “දුක්ඛමෙව හි සම්භොති , දුක්ඛං තිට්ඨති වෙති චා”තිආදිවචනතො (සං· නි· 1.171) පුග්ගලස්ස උප්පාදාදයො නාම න යුජ්ජන්තීති පටිජානාති.

අත්ථත්ථම්හීති අත්ථං වුච්චති නිබ්බානං. තත්ථ අත්ථීති පුච්ඡති. තස්ස අත්ථිතාය සස්සතං, නත්ථිතාය. උච්ඡෙදො ආපජ්ජති. තදුභයම්පි අනිච්ඡන්තො පච්ඡා පටික්ඛිපති.

භවං නිස්සාය පඤ්හෙ භවන්ති උපපත්තිභවං.

වෙදනං වෙදියමානපඤ්හෙ වෙදනං වෙදියමානො පරිග්ගහිතවෙදනො යොගාවචරොව පජානාති, බාලපුථුජ්ජනො නප්පජානාති.

කායානුපස්සනාදිපඤ්හා උත්තානත්ථායෙව.

පාරායනගාථාය සුඤ්ඤතො ලොකං අවෙක්ඛස්සූති සත්තසුඤ්ඤතවසෙන ඛන්ධලොකං ඔලොකෙහීති අත්ථො.

පුග්ගලො අවෙක්ඛතීති සකවාදිපුච්ඡා. පරවාදිස්ස හි “සුඤ්ඤතො ලොකං අවෙක්ඛස්සූ”ති ගාථාය යො අවෙක්ඛති, සො පුග්ගලොති ලද්ධි, තස්මා නං එවං පුච්ඡති. සහ රූපෙනාති රූපකායෙන සද්ධිං. තතො අනිස්සටො හුත්වාති අත්ථො. ඉදං පඤ්චවොකාරවසෙන අනුජානිත්වා පුන තං ජීවන්ති පුට්ඨො සුත්තවිරොධභයෙන පටික්ඛිපති. විනා රූපෙනාති ඉදං චතුවොකාරවසෙන අනුජානිත්වා පුන අඤ්ඤං ජීවන්ති පුට්ඨො සුත්තවිරොධභයෙනෙව පටික්ඛිපති. “අබ්භන්තරගතො”ති ච “බහිද්ධා නික්ඛමිත්වා”ති ච ඉදං “සහ රූපෙන විනා රූපෙනා”ති හෙට්ඨා වුත්තස්ස ලක්ඛණවචනං. තත්ථ අබ්භන්තරගතොති රූපස්ස අන්තොගතො, ඉතො වා එත්තො වා අනික්ඛමිත්වා රූපපරිච්ඡෙදවසෙනෙව ඨිතො හුත්වාති අත්ථො. නික්ඛමිත්වාති රූපපරිච්ඡෙදං අතික්කමිත්වා. රූපං අනිස්සිතො හුත්වාති අත්ථො.