ඉදානි යස්මා සබ්බානිපෙතානි තෙභූමකකුසලානි හීනාදිනා පභෙදෙන වත්තන්ති, තස්මා තෙසං තං පභෙදං දස්සෙතුං පුන කතමෙ ධම්මා කුසලාතිආදි ආරද්ධං. තත්ථ හීනන්ති ලාමකං. තං ආයූහනවසෙන වෙදිතබ්බං. හීනුත්තමානං මජ්ඣෙ භවං මජ්ඣිමං. පධානභාවං නීතං පණීතං, උත්තමන්ති අත්ථො. තානිපි ආයූහනවසෙනෙව වෙදිතබ්බානි. යස්ස හි ආයූහනක්ඛණෙ ඡන්දො වා හීනො හොති, වීරියං වා, චිත්තං වා, වීමංසා වා, තං හීනං නාම. යස්ස තෙ ධම්මා මජ්ඣිමා චෙව පණීතා, ච තං මජ්ඣිමඤ්චෙව පණීතඤ්ච. යං පන කත්තුකාමතාසඞ්ඛාතං ඡන්දං ධුරං ඡන්දං ජෙට්ඨකං ඡන්දං පුබ්බඞ්ගමං කත්වා ආයූහිතං, තං ඡන්දාධිපතිතො ආගතත්තා ඡන්දාධිපතෙය්යං නාම. වීරියාධිපතෙය්යාදීසුපි එසෙව නයො.

ඉමස්මිං පන ඨානෙ ඨත්වා නයා ගණෙතබ්බා. සබ්බපඨමං විභත්තො හි එකො නයො, හීනන්ති එකො, මජ්ඣිමන්ති එකො, පණීතන්ති එකො, ඡන්දාධිපතෙය්යන්ති එකො. ඉමෙ තාව ඡන්දාධිපතෙය්යෙ පඤ්ච නයා. එවං වීරියාධිපතෙය්යාදීසුපීති චත්තාරො පඤ්චකා වීසති හොන්ති. පුරිමො වා එකො සුද්ධිකනයො, හීනන්තිආදයො තයො, ඡන්දාධිපතෙය්යන්තිආදයො චත්තාරො, ඡන්දාධිපතෙය්යං හීනන්තිආදයො ද්වාදසාති එවම්පි වීසති නයා හොන්ති.

ඉමෙ වීසති මහානයා කත්ථ විභත්තාති? මහාපකරණෙ (පට්ඨා· 2.14.1) හීනත්තිකෙ විභත්තා. ඉමස්මිං පන ඨානෙ හීනත්තිකතො මජ්ඣිමරාසිං ගහෙත්වා හීනමජ්ඣිමපණීතවසෙන තයො කොට්ඨාසා කාතබ්බා. තතොපි මජ්ඣිමරාසිං ඨපෙත්වා හීනපණීතෙ ගහෙත්වා නව නව කොට්ඨාසා කාතබ්බා. හීනස්මිංයෙව හි හීනං අත්ථි මජ්ඣිමං අත්ථි පණීතං අත්ථි. පණීතස්මිම්පි හීනං අත්ථි මජ්ඣිමං අත්ථි පණීතං අත්ථි. තථා හීනහීනස්මිං හීනං, හීනහීනස්මිං මජ්ඣිමං, හීනහීනස්මිං පණීතං. හීනමජ්ඣිමස්මිං හීනං, හීනමජ්ඣිමස්මිං මජ්ඣිමං, හීනමජ්ඣිමස්මිං පණීතං. හීනපණීතස්මිං හීනං, හීනපණීතස්මිං මජ්ඣිමං, හීනපණීතස්මිං පණීතන්ති අයමෙකො නවකො. පණීතහීනස්මිම්පි හීනං නාම අත්ථි, පණීතහීනස්මිං මජ්ඣිමං, පණීතහීනස්මිං පණීතං. තථා පණීතමජ්ඣිමස්මිං හීනං, පණීතමජ්ඣිමස්මිං මජ්ඣිමං, පණීතමජ්ඣිමස්මිං පණීතං. පණීතපණීතස්මිං හීනං, පණීතපණීතස්මිං මජ්ඣිමං, පණීතපණීතස්මිං පණීතන්ති. අයං දුතියො නවකොති ද්වෙ නවකා අට්ඨාරස. ඉමානි අට්ඨාරස කම්මද්වාරානි නාම . ඉමෙහි පභාවිතත්තා , ඉමෙසං වසෙන, අට්ඨාරස ඛත්තියා, අට්ඨාරස බ්රාහ්මණා, අට්ඨාරස වෙස්සා, අට්ඨාරස සුද්දා, අට්ඨචත්තාලීස ගොත්තචරණානි වෙදිතබ්බානි.

ඉමෙසු ච පන තෙභූමකෙසු කුසලෙසු කාමාවචරකුසලං තිහෙතුකම්පි දුහෙතුකම්පි හොති ඤාණසම්පයුත්තවිප්පයුත්තවසෙන. රූපාවචරාරූපාවචරං පන තිහෙතුකමෙව ඤාණසම්පයුත්තමෙව. කාමාවචරම්පෙත්ථ අධිපතිනා සහාපි උප්පජ්ජති විනාපි. රූපාවචරාරූපාවචරං අධිපතිසම්පන්නමෙව හොති. කාමාවචරකුසලෙ චෙත්ථ ආරම්මණාධිපති සහජාතාධිපතීති ද්වෙපි අධිපතයො ලබ්භන්ති. රූපාවචරාරූපාවචරෙසු ආරම්මණාධිපති න ලබ්භති, සහජාතාධිපතියෙව ලබ්භති. තත්ථ චිත්තස්ස චිත්තාධිපතෙය්යභාවො සම්පයුත්තධම්මානං වසෙන වුත්තො. ද්වින්නං පන චිත්තානං එකතො අභාවෙන සම්පයුත්තචිත්තස්ස චිත්තාධිපති නාම නත්ථි. තථා ඡන්දාදීනං ඡන්දාධිපතිආදයො. කෙචි පන ‘සචෙ චිත්තවතො කුසලං හොති, මය්හං භවිස්සතීති එවං යං චිත්තං ධුරං කත්වා ජෙට්ඨකං කත්වා අපරං කුසලචිත්තං ආයූහිතං, තස්ස තං පුරිමචිත්තං චිත්තාධිපති නාම හොති, තතො ආගතත්තා ඉදං චිත්තාධිපතෙය්යං නාමා’ති එවං ආගමනවසෙනාපි අධිපතිං නාම ඉච්ඡන්ති. අයං පන නයො නෙව පාළියං න අට්ඨකථායං දිස්සති. තස්මා වුත්තනයෙනෙව අධිපතිභාවො වෙදිතබ්බො. ඉමෙසු ච එකූනවීසතියා මහානයෙසු පුරිමෙ සුද්ධිකනයෙ වුත්තපරිමාණානෙව චිත්තානි ච නවකා ච පාඨවාරා ච හොන්ති. තස්මා ඤාණසම්පයුත්තෙසු වුත්තපරිමාණතො වීසතිගුණො චිත්තනවකවාරභෙදො වෙදිතබ්බො, චතූසු ඤාණවිප්පයුත්තෙසු සොළසගුණොති, අයං තෙභූමකකුසලෙ පකිණ්ණකකථා නාමාති.