ඡට්ඨසත්තමඅට්ඨමානි දුතියතතියචතුත්ථෙසු වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බානි. කෙවලඤ්හි ඉමෙසු වෙදනාපරිවත්තනඤ්චෙව පීතිපරිහානඤ්ච හොති. සෙසං සද්ධිං උප්පත්තිනයෙන තාදිසමෙව. කරුණාමුදිතා පරිකම්මකාලෙපි හි ඉමෙසං උප්පත්ති මහාඅට්ඨකථායං අනුඤ්ඤාතා එව. ඉමානි අට්ඨ කාමාවචරකුසලචිත්තානි නාම.

තානි සබ්බානිපි දසහි පුඤ්ඤකිරියවත්ථූහි දීපෙතබ්බානි. කථං? දානමයං පුඤ්ඤකිරියවත්ථු, සීලමයං… භාවනාමයං… අපචිතිසහගතං… වෙය්යාවච්චසහගතං… පත්තානුප්පදානං… අබ්භනුමොදනං… දෙසනාමයං… සවනමයං… දිට්ඨිජුකම්මං පුඤ්ඤකිරියවත්ථූති ඉමානි දස පුඤ්ඤකිරියවත්ථූනි නාම. තත්ථ දානමෙව දානමයං. පුඤ්ඤකිරියා ච සා තෙසං තෙසං ආනිසංසානං වත්ථු චාති පුඤ්ඤකිරියවත්ථු. සෙසෙසුපි එසෙව නයො.

තත්ථ චීවරාදීසු චතූසු පච්චයෙසු, රූපාදීසු වා ඡසු ආරම්මණෙසු, අන්නාදීසු වා දසසු දානවත්ථූසු, තං තං දෙන්තස්ස තෙසං තෙසං උප්පාදනතො පට්ඨාය පුබ්බභාගෙ, පරිච්චාගකාලෙ, පච්ඡා සොමනස්සචිත්තෙන අනුස්සරණකාලෙ චාති තීසු කාලෙසු පවත්තා චෙතනා ‘දානමයං පුඤ්ඤකිරියවත්ථු’ නාම.

පඤ්චසීලං අට්ඨසීලං දසසීලං සමාදියන්තස්ස, ‘පබ්බජිස්සාමී’ති විහාරං ගච්ඡන්තස්ස, පබ්බජන්තස්ස, ‘මනොරථං මත්ථකං පාපෙත්වා පබ්බජිතො වත’ම්හි, ‘සාධු සාධූ’ති ආවජ්ජෙන්තස්ස, පාතිමොක්ඛං සංවරන්තස්ස, චීවරාදයො පච්චයෙ පච්චවෙක්ඛන්තස්ස, ආපාථගතෙසු රූපාදීසු චක්ඛුද්වාරාදීනි සංවරන්තස්ස , ආජීවං සොධෙන්තස්ස ච පවත්තා චෙතනා ‘සීලමයං පුඤ්ඤකිරියවත්ථු’ නාම.

පටිසම්භිදායං වුත්තෙන විපස්සනාමග්ගෙන චක්ඛුං අනිච්චතො දුක්ඛතො අනත්තතො භාවෙන්තස්ස…පෙ… මනං… රූපෙ…පෙ… ධම්මෙ… චක්ඛුවිඤ්ඤාණං…පෙ… මනොවිඤ්ඤාණං,… චක්ඛුසම්ඵස්සං…පෙ… මනොසම්ඵස්සං, චක්ඛුසම්ඵස්සජං වෙදනං…පෙ… මනොසම්ඵස්සජං වෙදනං, …පෙ… රූපසඤ්ඤං…පෙ… ජරාමරණං අනිච්චතො දුක්ඛතො අනත්තතො භාවෙන්තස්ස පවත්තා චෙතනා, අට්ඨතිංසාය වා ආරම්මණෙසු අප්පනං අප්පත්තා සබ්බාපි චෙතනා ‘භාවනාමයං පුඤ්ඤකිරියවත්ථු’ නාම.

මහල්ලකං පන දිස්වා පච්චුග්ගමනපත්තචීවරපටිග්ගහණඅභිවාදනමග්ගසම්පදානාදිවසෙන ‘අපචිතිසහගතං’ වෙදිතබ්බං.

වුඩ්ඪතරානං වත්තප්පටිපත්තිකරණවසෙන ගාමං පිණ්ඩාය පවිට්ඨං භික්ඛුං දිස්වා පත්තං ගහෙත්වා ගාමෙ භික්ඛං සමාදපෙත්වා උපසංහරණවසෙන, ‘ගච්ඡ භික්ඛූනං පත්තං ආහරා’ති සුත්වා වෙගෙන ගන්ත්වා පත්තාහරණාදිවසෙන ච කායවෙය්යාවටිකකාලෙ ‘වෙය්යාවච්චසහගතං’ වෙදිතබ්බං.

දානං දත්වා ගන්ධාදීහි පූජං කත්වා ‘අසුකස්ස නාම පත්ති හොතූ’ති වා, ‘සබ්බසත්තානං හොතූ’ති වා පත්තිං දදතො ‘පත්තානුප්පදානං’ වෙදිතබ්බං. කිං පනෙවං පත්තිං දදතො පුඤ්ඤක්ඛයො හොතීති? න හොති. යථා පන එකං දීපං ජාලෙත්වා තතො දීපසහස්සං ජාලෙන්තස්ස පඨමදීපො ඛීණොති න වත්තබ්බො; පුරිමාලොකෙන පන සද්ධිං පච්ඡිමාලොකො එකතො හුත්වා අතිමහා හොති. එවමෙව පත්තිං දදතො පරිහානි නාම නත්ථි. වුඩ්ඪියෙව පන හොතීති වෙදිතබ්බො.

පරෙහි දින්නාය පත්තියා වා අඤ්ඤාය වා පුඤ්ඤකිරියාය ‘සාධු සාධූ’ති අනුමොදනවසෙන ‘අබ්භනුමොදනං’ වෙදිතබ්බං.

එකො ‘එවං මං ධම්මකථිකොති මං ජානිස්සන්තී’ති ඉච්ඡාය ඨත්වා ලාභගරුකො හුත්වා දෙසෙති, තං න මහප්ඵලං. එකො අත්තනො පගුණං ධම්මං අපච්චාසීසමානො විමුත්තායතනසීසෙන පරෙසං දෙසෙති, ඉදං ‘දෙසනාමයං පුඤ්ඤකිරියවත්ථු’ නාම.

එකො සුණන්තො ‘ඉති මං සද්ධොති ජානිස්සන්තී’ති සුණාති, තං න මහප්ඵලං. එකො ‘එවං මෙ මහප්ඵලං භවිස්සතී’ති හිතඵරණෙන මුදුචිත්තෙන ධම්මං සුණාති, ඉදං ‘සවනමයං පුඤ්ඤකිරියවත්ථු’ නාම.

දිට්ඨිං උජුං කරොන්තස්ස ‘දිට්ඨිජුකම්මං පුඤ්ඤකිරියවත්ථු’ නාම. දීඝභාණකා පනාහු – ‘දිට්ඨිජුකම්මං සබ්බෙසං නියමලක්ඛණං, යංකිඤ්චි පුඤ්ඤං කරොන්තස්ස හි දිට්ඨියා උජුකභාවෙනෙව මහප්ඵලං හොතී’ති.

එතෙසු පන පුඤ්ඤකිරියවත්ථූසු දානමයං තාව ‘දානං දස්සාමී’ති චින්තෙන්තස්ස උප්පජ්ජති, දානං දදතො උප්පජ්ජති, ‘දින්නං මෙ’ති පච්චවෙක්ඛන්තස්ස උප්පජ්ජති. එවං පුබ්බචෙතනං මුඤ්චනචෙතනං අපරචෙතනන්ති තිස්සොපි චෙතනා එකතො කත්වා ‘දානමයං පුඤ්ඤකිරියවත්ථු’ නාම හොති. සීලමයම්පි ‘සීලං පූරෙස්සාමී’ති චින්තෙන්තස්ස උප්පජ්ජති, සීලපූරණකාලෙ උප්පජ්ජති, ‘පූරිතං මෙ’ති පච්චවෙක්ඛන්තස්ස උප්පජ්ජති. තා සබ්බාපි එකතො කත්වා ‘සීලමයං පුඤ්ඤකිරියවත්ථු’ නාම හොති…පෙ… දිට්ඨිජුකම්මම්පි ‘දිට්ඨිං උජුකං කරිස්සාමී’ති චින්තෙන්තස්ස උප්පජ්ජති, දිට්ඨිං උජුං කරොන්තස්ස උප්පජ්ජති, ‘දිට්ඨි මෙ උජුකා කතා’ති පච්චවෙක්ඛන්තස්ස උප්පජ්ජති. තා සබ්බාපි එකතො කත්වා ‘දිට්ඨිජුකම්මං පුඤ්ඤකිරියවත්ථු’ නාම හොති.