ඉදානි තස්මිං ඛො පන සමයෙ ධම්මා හොන්තීති සුඤ්ඤතවාරො ආරද්ධො. සො උද්දෙසනිද්දෙසවසෙන ද්විධා වවත්ථිතො. තත්ථ උද්දෙසවාරෙ ‘ධම්මා හොන්තී’ති ඉමිනා සද්ධිං චතුවීසති කොට්ඨාසා හොන්ති. සබ්බකොට්ඨාසෙසු ච ‘චත්තාරො ද්වෙ තයො’ති ගණනපරිච්ඡෙදො න වුත්තො. කස්මා? සඞ්ගහවාරෙ පරිච්ඡින්නත්තා. තත්ථ පරිච්ඡින්නධම්මායෙව හි ඉධාපි වුත්තා. න හෙත්ථ සත්තො වා භාවො වා අත්තා වා උපලබ්භති. ධම්මාව එතෙ ධම්මමත්තා අසාරා අපරිණායකාති ඉමිස්සා සුඤ්ඤතාය දීපනත්ථං වුත්තා. තස්මා එවමෙත්ථ අත්ථො වෙදිතබ්බො – යස්මිං සමයෙ කාමාවචරං පඨමං මහාකුසලචිත්තං උප්පජ්ජති, තස්මිං සමයෙ චිත්තඞ්ගවසෙන උප්පන්නා අතිරෙකපණ්ණාසධම්මා සභාවට්ඨෙන ධම්මා එව හොන්ති. න අඤ්ඤො කොචි සත්තො වා භාවො වා පොසො වා පුග්ගලො වා හොතීති. තථා රාසට්ඨෙන ඛන්ධාව හොන්තීති. එවං පුරිමනයෙනෙව සබ්බපදෙසු අත්ථයොජනා වෙදිතබ්බා. යස්මා පන ඣානතො අඤ්ඤං ඣානඞ්ගං, මග්ගතො වා අඤ්ඤං මග්ගඞ්ගං නත්ථි, තස්මා ඉධ ‘ඣානං හොති, මග්ගො හොති’ ඉච්චෙව වුත්තං. උපනිජ්ඣායනට්ඨෙන හි ඣානමෙව හෙත්වට්ඨෙන මග්ගොව හොති. න අඤ්ඤො කොචි සත්තො වා භාවො වාති. එවං සබ්බපදෙසු අත්ථයොජනා කාතබ්බා. නිද්දෙසවාරො උත්තානත්ථොයෙවාති.

ඉදානි දුතියචිත්තාදීනි දස්සෙතුං පුන “කතමෙ ධම්මා”තිආදි ආරද්ධං. තෙසු සබ්බෙසුපි පඨමචිත්තෙ වුත්තනයෙනෙව තයො තයො මහාවාරා වෙදිතබ්බා. න කෙවලඤ්ච මහාවාරා එව, පඨමචිත්තෙ වුත්තසදිසානං සබ්බපදානං අත්ථොපි වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බො. ඉතො පරම්පි අපුබ්බපදවණ්ණනංයෙව කරිස්සාම. ඉමස්මිං තාව දුතියචිත්තනිද්දෙසෙ සසඞ්ඛාරෙනාති ඉදමෙව අපුබ්බං. තස්සත්ථො – සහ සඞ්ඛාරෙනාති සසඞ්ඛාරො. තෙන සසඞ්ඛාරෙන සප්පයොගෙන සඋපායෙන පච්චයගණෙනාති අත්ථො. යෙන හි ආරම්මණාදිනා පච්චයගණෙන පඨමං මහාචිත්තං උප්පජ්ජති, තෙනෙව සප්පයොගෙන සඋපායෙන ඉදං උප්පජ්ජති.

තස්සෙවං උප්පත්ති වෙදිතබ්බා – ඉධෙකච්චො භික්ඛු විහාරපච්චන්තෙ වසමානො චෙතියඞ්ගණසම්මජ්ජනවෙලාය වා ථෙරුපට්ඨානවෙලාය වා සම්පත්තාය, ධම්මසවනදිවසෙ වා සම්පත්තෙ ‘මය්හං ගන්ත්වා පච්චාගච්ඡතො අතිදූරං භවිස්සති, න ගමිස්සාමී’ති චින්තෙත්වා පුන චින්තෙති – ‘භික්ඛුස්ස නාම චෙතියඞ්ගණං වා ථෙරුපට්ඨානං වා ධම්මසවනං වා අගන්තුං අසාරුප්පං, ගමිස්සාමී’ති ගච්ඡති. තස්සෙවං අත්තනො පයොගෙන වා, පරෙන වා වත්තාදීනං අකරණෙ ච ආදීනවං කරණෙ ච ආනිසංසං දස්සෙත්වා ඔවදියමානස්ස, නිග්ගහවසෙනෙව වා ‘එහි, ඉදං කරොහී’ති කාරියමානස්ස උප්පන්නං කුසලචිත්තං සසඞ්ඛාරෙන පච්චයගණෙන උප්පන්නං නාම හොතීති.

තතියෙ ඤාණෙන විප්පයුත්තන්ති ඤාණවිප්පයුත්තං. ඉදම්පි හි ආරම්මණෙ හට්ඨපහට්ඨං හොති පරිච්ඡින්දකඤාණං පනෙත්ථ න හොති. තස්මා ඉදං දහරකුමාරකානං භික්ඛුං දිස්වා ‘අයං ථෙරො මය්හ’න්ති වන්දනකාලෙ, තෙනෙව නයෙන චෙතියවන්දනධම්මසවනකාලාදීසු ච උප්පජ්ජතීති වෙදිතබ්බං. පාළියං පනෙත්ථ සත්තසු ඨානෙසු පඤ්ඤා පරිහායති. සෙසං පාකතිකමෙවාති.

චතුත්ථචිත්තෙපි එසෙව නයො. ඉදං පන සසඞ්ඛාරෙනාති වචනතො යදා මාතාපිතරො දහරකුමාරකෙ සීසෙ ගහෙත්වා චෙතියාදීනි වන්දාපෙන්ති තෙ ච අනත්ථිකා සමානාපි හට්ඨපහට්ඨාව වන්දන්ති. එවරූපෙ කාලෙ ලබ්භතීති වෙදිතබ්බං.

පඤ්චමෙ උපෙක්ඛාසහගතන්ති උපෙක්ඛාවෙදනාය සම්පයුත්තං . ඉදඤ්හි ආරම්මණෙ මජ්ඣත්තං හොති. පරිච්ඡින්දකඤාණං පනෙත්ථ හොතියෙව. පාළියං පනෙත්ථ ඣානචතුක්කෙ උපෙක්ඛා හොතීති ඉන්ද්රියට්ඨකෙ උපෙක්ඛින්ද්රියං හොතීති වත්වා සබ්බෙසම්පි වෙදනාදිපදානං නිද්දෙසෙ සාතාසාතසුඛදුක්ඛපටික්ඛෙපවසෙන දෙසනං කත්වා අදුක්ඛමසුඛවෙදනා කථිතා. තස්සා මජ්ඣත්තලක්ඛණෙ ඉන්දත්තකරණවසෙන උපෙක්ඛින්ද්රියභාවො වෙදිතබ්බො. පදපටිපාටියා ච එකස්මිං ඨානෙ පීති පරිහීනා. තස්මා චිත්තඞ්ගවසෙන පාළිආරුළ්හා පඤ්චපණ්ණාසෙව ධම්මා හොන්ති. තෙසං වසෙන සබ්බකොට්ඨාසෙසු සබ්බවාරෙසු ච විනිච්ඡයො වෙදිතබ්බො.