4. සීති වර්ගය
1. සීතිභාව සූත්‍ර වර්ණනාව
නවවැන්නෙහි පළමු සූත්‍රයෙහි සීතිභාවං යනු සිසිලසයි, යස්මිං සමයෙ චිත්තං නිග්ගණහිතබ්බං යනාදියෙහි සිත නොසන්සුන් කාලයෙහි සිත සමාධියෙන් අවමන් කළයුත්තේ නමි, කුෂීතකම ඇති වූ විට වීර්යයෙන් දැඩිකොට ගතයුත්තේ නමි, ආස්වාදරහිත කාලයෙහි සමාධියෙන් සතුටුකළයුත්තේ නමි, සමව පවත්නා කල බොධ්‍යංග උපේක්ෂාවෙන් මැදහත්විය යුත්තේ නමි.
2. ආවරණ සූත්‍ර වර්ණනාව
දෙවැන්නෙහි කම්මාවරණතාය යන ආනන්තර්‍ය්‍ය කර්‍ම පසෙනි, කිලෙසාවරණතාය යනු නියත මිසදිටුවෙනි, විපාකාවරණතාය යනු අකුශල ප්‍රතිසන්ධියෙන් හෝ කුශල විපාකයන්ගෙන් අහේතුක ප්‍රතිසන්ධියෙන් හෝයි,
4-5. සුස්සූසති ආදි සූත්‍ර වර්ණනා
සිවුවැන්නෙහි අනත්‍ථං යනු අවැඩයි, අත්‍ථං රිඤ්චති යනු වැඩීම් අර්‍ත්‍ථය ඉවත්කරයි, අනනුලොමිකාය යනු සසුනට අනුලොම් නොවන දෙයිනි, පස්වැන්නෙහි දිට්ඨිසම්පදං යනු සෝවාන් මගයි,
8-10. අභබ්බට්ඨාන ආදි සූත්‍ර වර්ණනා
අටවැන්නෙහි අනාගමනියං වත්‍ථුං යනු අනුගමනය නොකළ යුතු කරුණයි, පස්වැදෑරුම් වෛරයන්ට ද දෙසැටක් දෘෂ්ටිගතයන්ට ද මේ නමෙකි, අට්ඨමං භවන්ති යනු කාමාවචරයෙහි අටවැනි ප්‍රතිසන්ධියයි, නවවැන්නෙහි කොතුහලමඞ්ගලෙන යනු දුටු ඇසු විඳි මඟුල්වලිනි, දසවැන්නෙහි ‘සයං කතං’ යනාදි ආත්මදෘෂ්ටි වශයෙන් කියන ලදි, අධිච්චසමුප්පන්නං යනු අහේතුකව උපන්යනුයි. සෙස්ස සියලු තැන්හි පැහැදිලිමය.
නවවැනි වර්‍ගයයි
5. ආනිසංස වර්ගය
1-2. පාතුභාව ආදි සූත්‍ර වර්ණනා
දසවැනි වර්‍ගයෙහි පළමු සූත්‍රයෙහි අරියායතනෙ යනු මධ්‍යම දේශයෙහිය, ඉන්ද්‍රියානං යනු මනස සවැනිකොට ඇති තැනයි, දෙවැන්නෙහි සද්ධම්මනියතො යනු ශාසන සද්ධර්‍මයෙහි සහතික වූයේයි, අසාධාරණෙන යනු පෘථග්ජනයන්ගෙන් අසාධාරණ වූ දෙයිනි.
7. අනවත්ථිත සූත්‍ර වර්ණනාව
සත්වැන්නෙහි අනොධිං කරිත්වා යනු සංස්කාරයෝ මෙපමණක්ම අනිත්‍යය මෙයින් මත්තෙහි නොවේයයි මෙසේ සීමාවක් පිරිසිඳීමක් නොකොටයි, අනවට්ඨිතතො යනු ස්ථානරහිතවූවෝ, බිඳෙනු ලබන්නෝම වී නැඟී සිටින්නාහුයි අරුත්ය, සබ්බලොකෙ යනු සියලු ත්‍රෛධාතුක ලෝකයෙහියි, සාමඤ්ඤෙන යන ශ්‍රමණභාවයෙනි, ආර්‍යමාර්‍ගයෙනැයි අරුත්ය.
8. උක්ඛිත්තාසික සූත්‍ර වර්ණනාව
අටවැන්නෙහි මෙත්තාවතාය යනු මෛත්‍රියෙන් යුක්ත වූ සේවාවෙනි, ශෛක්‍ෂයෝ සත්දෙනා තථාගතයන් වහන්සේට මෛත්‍රී සහගත සේවාව කරති. ක්ෂීණාශ්‍රවයා සේවා කරනලද ශාස්තෲන් වහන්සේ ඇත්තෙකි.
9. අතම්මය සූත්‍ර වර්ණනාව
නවවැන්නෙහි අතම්මයො යනු තෘෂ්ණා දෘෂ්ටීහු තන්මයායි කියනු ලැබෙති. ඒ තෘෂ්ණා දෘෂ්ටීන්ගෙන් වියුක්ත වූයේයි, අහිංකාරා යනු “මම” යන දෘෂ්ටියයි. මමිංකාරා යන මගේයි ගැනීමයි, තෘෂ්ණාවයි සෙස්ස සියලු තැන්හි පැහැදිලි අරුත් ඇත්තේමය.
දසවැනි ආනිසංස වර්‍ගයයි
පණ්ණාසකාතිරෙක වග්ගා
1. තික වර්ගය
1. රාග සූත්‍ර වර්ණනාව
එකොළොස්වැනි වර්‍ගයෙහි පළමු සූත්‍රයෙහි අසුභං යනු අසුභකර්‍මස්ථානයයි, මෙත්තා යනු මෛත්‍රී කර්‍මස්ථානයයි, පඤ්ඤා යනු විදර්‍ශනා සහගත මාර්‍ග ප්‍රඥාවයි.
6. අස්සාද සූත්‍ර වර්ණනාව
සවැන්නෙහි අස්සාදදිට්ඨි යනු සාස්වත දෘෂ්ටියයි, අත්තානුදිට්ඨි යනු තමන්ට අනුගත වු විංශතිවස්තුක සත්කාය දෘෂ්ටියයි, මිච්ඡාදිට්ඨි යනු දෙසැට වැදෑරුම් දෘෂ්ටියයි, සම්මාදිට්ඨි යනු මාර්‍ගසම්‍යක් දෘෂ්ටියයි, දුන්දෙයෙහි විපාක නැතැයි ආදිය හෝ මිථ්‍යා දෘෂ්ටියයි, කර්‍මවිපාක ඇතැයි නුවණ සම්මාදිට්ඨියයි,
7. අරති සූත්‍ර වර්ණනාව
සත්වැන්නෙහි අධම්මචරියා යනු දශ අකුශල කර්‍මපථයෝයි,
10. උද්ධච්ච සූත්‍ර වර්ණනාව
දසවැන්නෙහි අසංවරො යනු නොයිවසනසුලු බවයි. සෙස්සු සියලු තැන්හි පැහැදිලිමය.
එකොළොස් වැනි වර්‍ගයයි.
2. සාමඤ්ඤ වර්ගය
මින් මත්තෙහි තපුස්සො යනු ද්වෙවාචික උපාශකයායි, තථාගතෙ නිට්ඨං ගතො යනු බුදු ගුණයන්හි පිහිටි සිත් ඇත්තේ දුරුකළ සැක ඇත්තේයි, අමෘතය දුටුවේයි අමතද්දසො නමි, අරියෙන යනු නිදොස්වූ ලෝකෝත්තර ශීලයෙනි, ඤාණෙන යනු ප්‍රත්‍යවෙක්ෂණ ඥානයෙනි, විමුත්තියා යනු ශෛක්ෂ්‍ය ඵල විමුක්තියෙනි, තවකණ්ණිකො යනු මෙබඳු නම් ඇති ගෘහපතියායි, තපකණ්ණිකො යනු ද පෙළයි,
ඡක්කනිපාතයෙහි රාගාදිපෙය්‍යාල සූත්‍ර
රාගස්ස යනු පඤ්චකාමගුණික වූ රාගයයි, සෙස්ස සියලු තැන්හි පැහැදිළිමය.