9. චඞ්කමානිසංසසුත්තවණ්ණනා
නවමෙ අද්ධානක්ඛමො හොතීති දූරං අද්ධානමග්ගං ගච්ඡන්තො ඛමති, අධිවාසෙතුං සක්කොති. පධානක්ඛමොති වීරියක්ඛමො. චඞ්කමාධිගතො සමාධීති චඞ්කමං අධිට්ඨහන්තෙන අධිගතො අට්ඨන්නං සමාපත්තීනං අඤ්ඤතරසමාධි. චිරට්ඨිතිකො හොතීති චිරං තිට්ඨති. ඨිතකෙන ගහිතනිමිත්තඤ්හි නිසින්නස්ස නස්සති, නිසින්නෙන ගහිතනිමිත්තං නිපන්නස්ස. චඞ්කමං අධිට්ඨහන්තෙන චලිතාරම්මණෙ ගහිතනිමිත්තං පන ඨිතස්සපි නිසින්නස්සපි නිපන්නස්සපි න නස්සතීති.
10. නාගිතසුත්තවණ්ණනා
දසමෙ උද්ධං උග්ගතත්තා උච්චො, රාසිභාවෙන ච මහා සද්දො එතෙසන්ති උච්චාසද්දමහාසද්දා. තෙසු හි උග්ගතුග්ගතෙසු ඛත්තියමහාසාල-බ්රාහ්මණමහාසාලාදීසු මහාසක්කාරං ගහෙත්වා ආගතෙසු “අසුකස්ස ඔකාසං දෙථ, අසුකස්ස ඔකාසං දෙථා”ති වුත්තෙ “මයං පඨමතරං ආගතා, මය්හං පඨමතරං ආගතා, නත්ථි ඔකාසො”ති එවං අඤ්ඤමඤ්ඤං කථෙන්තානං සද්දො උච්චො චෙව මහා ච අහොසි. කෙවට්ටා මඤ්ඤෙ මච්ඡවිලොපෙති කෙවට්ටා විය මච්ඡවිලොපෙ. තෙසඤ්හි මච්ඡපච්ඡිං ගහෙත්වා ආගතානං වික්කිණනට්ඨානෙ “මය්හං දෙථ මය්හං දෙථා”ති වදතො මහාජනස්ස එවරූපො සද්දො හොති. මීළ්හසුඛන්ති අසුචිසුඛං. මිද්ධසුඛන්ති නිද්දාසුඛං. ලාභසක්කාරසිලොකසුඛන්ති ලාභසක්කාරඤ්චෙව වණ්ණභණනඤ්ච නිස්සාය උප්පන්නසුඛං.
තංනින්නාව ගමිස්සන්තීති තං තදෙව භගවතො ගතට්ඨානං ගමිස්සන්ති, අනුබන්ධිස්සන්තියෙවාති වුත්තං හොති. තථා හි, භන්තෙ, භගවතො සීලපඤ්ඤාණන්ති යස්මා තථාවිධං තුම්හාකං සීලඤ්ච ඤාණඤ්චාති අත්ථො. මා ච මයා යසොති මයා සද්ධිං යසොපි මා සමාගච්ඡතු. පියානන්ති පියජනානං. එසො තස්ස නිස්සන්දොති එසා පියභාවස්ස නිප්ඵත්ති. අසුභනිමිත්තානුයොගන්ති අසුභකම්මට්ඨානානුයොගං. සුභනිමිත්තෙති රාගට්ඨානියෙ ඉට්ඨාරම්මණෙ. එසො තස්ස නිස්සන්දොති එසා තස්ස අසුභනිමිත්තානුයොගස්ස නිප්ඵත්ති. එවමිමස්මිං සුත්තෙ ඉමෙසු පඤ්චසු ඨානෙසු විපස්සනාව කථිතාති.
පඤ්චඞ්ගිකවග්ගො තතියො.
4. සුමනාවග්ගො
1. සුමනාසුත්තවණ්ණනා
චතුත්ථස්ස පඨමෙ සුමනා රාජකුමාරීති මහාසක්කාරං කත්වා පත්ථනං පත්ථෙත්වා එවං ලද්ධනාමා රාජකඤ්ඤා. විපස්සිසම්මාසම්බුද්ධකාලස්මිං හි නාගරෙසු “යුද්ධම්පි කත්වා සත්ථාරං අම්හාකං ගණ්හිස්සාමා”ති සෙනාපතිං නිස්සාය බුද්ධප්පමුඛං සඞ්ඝං ලභිත්වා පටිපාටියා පුඤ්ඤානි කාතුං ආරද්ධෙසු සබ්බපඨමදිවසො සෙනාපතිස්ස වාරො අහොසි. තස්මිං දිවසෙ සෙනාපති මහාදානං සජ්ජෙත්වා “අජ්ජ යථා අඤ්ඤො කොචි එකභික්ඛම්පි න දෙති, එවං රක්ඛථා”ති සමන්තා පුරිසෙ ඨපෙසි. තංදිවසං සෙට්ඨිභරියා රොදමානා පඤ්චහි කුමාරිකාසතෙහි සද්ධිං කීළිත්වා ආගතං ධීතරං ආහ – “සචෙ, අම්ම, තව පිතා ජීවෙය්ය, අජ්ජාහං පඨමං දසබලං භොජෙය්ය”න්ති. සා තං ආහ – “අම්ම, මා චින්තයි, අහං තථා කරිස්සාමි, යථා බුද්ධප්පමුඛො සඞ්ඝො අම්හාකං පඨමං භික්ඛං භුඤ්ජිස්සතී”ති. තතො සතසහස්සග්ඝනිකාය සුවණ්ණපාතියා නිරුදකපායාසං පූරෙත්වා සප්පිමධුසක්ඛරාදීහි අභිසඞ්ඛරිත්වා අඤ්ඤිස්සා පාතියා පටිකුජ්ජිත්වා තං සුමනමාලාගුළෙහි පරික්ඛිපිත්වා මාලාගුළසදිසං කත්වා භගවතො ගාමං පවිසනවෙලාය සයමෙව උක්ඛිපිත්වා ධාතිගණපරිවුතා ඝරා නික්ඛමි.
අන්තරාමග්ගෙ සෙනාපතිනො උපට්ඨාකා, “අම්ම, මා ඉතො ආගමා”ති වදන්ති. මහාපුඤ්ඤා නාම මනාපකථා හොන්ති, න ච තෙසං පුනප්පුනං භණන්තානං කථා පටික්ඛිපිතුං සක්කා හොති. සා “චූළපිත, මහාපිත, මාතුල, කිස්ස තුම්හෙ ගන්තුං න දෙථා”ති ආහ. සෙනාපතිනා “අඤ්ඤස්ස කස්සචි ඛාදනීයං භොජනීයං මා දෙථා”ති ඨපිතම්හ, අම්මාති. කිං පන මම හත්ථෙ ඛාදනීයං භොජනීයං පස්සථාති? මාලාගුළං පස්සාමාති. කිං තුම්හාකං සෙනාපති මාලාපූජම්පි කාතුං න දෙතීති? දෙති, අම්මාති. තෙන හි අපෙථාති භගවන්තං උපසඞ්කමිත්වා “මාලාගුළං ගණ්හථ භගවා”ති ආහ. භගවා එකං සෙනාපතිස්ස උපට්ඨාකං ඔලොකෙත්වා මාලාගුළං ගණ්හාපෙසි. සා භගවන්තං වන්දිත්වා “භවාභවාභිනිබ්බත්තියං මෙ සති පරිතස්සනජීවිතං නාම මා හොතු, අයං සුමනමාලා විය නිබ්බත්තනිබ්බත්තට්ඨානෙ පියාව හොමි, නාමෙන ච සුමනායෙවා”ති පත්ථනං කත්වා සත්ථාරා “සුඛිනී හොහී”ති වුත්තා වන්දිත්වා පදක්ඛිණං කත්වා පක්කාමි.