තතියෙ උපසඞ්කමීති භුත්තපාතරාසො හුත්වා මාලාගන්ධවිලෙපනං ගහෙත්වා භගවන්තං වන්දිස්සාමීති උපසඞ්කමි. මා අනුස්සවෙනාතිආදීසු අනුස්සවවචනෙන මම කථං මා ගණ්හථාති ඉමිනා නයෙන අත්ථො වෙදිතබ්බො. සාරම්භොති කරණුත්තරියලක්ඛණො සාරම්භො. අලොභාදයො ලොභාදිපටිපක්ඛවසෙන වෙදිතබ්බා. කුසලධම්මූපසම්පදායාති කුසලධම්මානං සම්පාදනත්ථාය, පටිලාභත්ථායාති වුත්තං හොති. ඉමෙ චෙපි, භද්දිය, මහාසාලාති පුරතො ඨිතෙ සාලරුක්ඛෙ දස්සෙන්තො එවමාහ. සෙසමෙත්ථ හෙට්ඨා වුත්තනයත්තා උත්තානත්ථත්තා ච සුවිඤ්ඤෙය්යමෙව. සත්ථරි පන දෙසනං විනිවට්ටෙන්තෙ භද්දියො සොතාපන්නො ජාතොති.

චතුත්ථෙ සාමුගියාති සාමුගනිගමවාසිනො. බ්යග්ඝපජ්ජාති තෙ ආලපන්තො එවමාහ. කොලනගරස්ස හි කොලරුක්ඛෙ හාරෙත්වා කතත්තා කොලනගරන්ති ච බ්යග්ඝපථෙ මාපිතත්තා බ්යග්ඝපජ්ජන්ති ච ද්වෙ නාමානි. එතෙසඤ්ච පුබ්බපුරිසා තත්ථ වසිංසූති බ්යග්ඝපජ්ජවාසිතාය බ්යග්ඝපජ්ජවාසිනො බ්යග්ඝපජ්ජාති වුච්චන්ති. තෙ ආලපන්තො එවමාහ. පාරිසුද්ධිපධානියඞ්ගානීති පාරිසුද්ධිඅත්ථාය පධානියඞ්ගානි පදහිතබ්බවීරියස්ස අඞ්ගානි, කොට්ඨාසාති අත්ථො. සීලපාරිසුද්ධිපධානියඞ්ගන්ති සීලපරිසොධනවීරියස්සෙතං නාමං. තඤ්හි සීලපාරිසුද්ධිපරිපූරණත්ථාය පධානියඞ්ගන්ති සීලපාරිසුද්ධිපධානියඞ්ගං. සෙසෙසුපි එසෙව නයො. තත්ථ තත්ථ පඤ්ඤාය අනුග්ගහෙස්සාමීති තස්මිං තස්මිං ඨානෙ විපස්සනාපඤ්ඤාය අනුග්ගහෙස්සාමි. යො තත්ථ ඡන්දොතිආදීසු යො තස්මිං අනුග්ගණ්හනෙ කත්තුකාමතාඡන්දොති ඉමිනා නයෙන අත්ථො වෙදිතබ්බො. සතිසම්පජඤ්ඤං පනෙත්ථ සතිං උපට්ඨපෙත්වා ඤාණෙන පරිච්ඡින්දිත්වා වීරියපග්ගහනත්ථං වුත්තං. රජනීයෙසු ධම්මෙසු චිත්තං විරාජෙතීති රාගපච්චයෙසු ඉට්ඨාරම්මණෙසු යථා චිත්තං විරජ්ජති, එවං කරොති. විමොචනීයෙසු ධම්මෙසු චිත්තං විමොචෙතීති යෙහි ආරම්මණෙහි චිත්තං විමොචෙතබ්බං, තෙසු යථා විමුච්චති, එවං කරොති. විරාජෙත්වාති එත්ථ මග්ගක්ඛණෙ විරාජෙති නාම, ඵලක්ඛණෙ විරත්තං නාම හොති. දුතියපදෙපි එසෙව නයො. සම්මාවිමුත්තිං ඵුසතීති හෙතුනා නයෙන අරහත්තඵලවිමුත්තිං ඤාණඵස්සෙන ඵුසතීති.

පඤ්චමෙ වප්පොති දසබලස්ස චූළපිතා සක්යරාජා. නිගණ්ඨසාවකොති වෙසාලියං සීහසෙනාපති විය නාළන්දායං උපාලිගහපති විය ච නිගණ්ඨස්ස නාටපුත්තස්ස උපට්ඨාකො. කායෙන සංවුතොති කායද්වාරස්ස සංවුතත්තා පිහිතත්තා කායෙන සංවුතො නාම. සෙසද්වයෙපි එසෙව නයො. අවිජ්ජාවිරාගාති අවිජ්ජාය ඛයවිරාගෙන. විජ්ජුප්පාදාති මග්ගවිජ්ජාය උප්පාදෙන. තං ඨානන්ති තං කාරණං. අවිපක්කවිපාකන්ති අලද්ධවිපාකවාරං. තතොනිදානන්ති තංහෙතු තප්පච්චයා. දුක්ඛවෙදනියා ආසවා අස්සවෙය්යුන්ති දුක්ඛවෙදනාය පච්චයභූතා කිලෙසා අස්සවෙය්යුං, තස්ස පුරිසස්ස උප්පජ්ජෙය්යුන්ති අත්ථො. අභිසම්පරායන්ති දුතියෙ අත්තභාවෙ. කායසමාරම්භපච්චයාති කායකම්මපච්චයෙන. ආසවාති කිලෙසා. විඝාතපරිළාහාති එත්ථ විඝාතොති දුක්ඛං. පරිළාහොති කායිකචෙතසිකො පරිළාහො. ඵුස්ස ඵුස්ස බ්යන්තීකරොතීති ඤාණවජ්ඣං කම්මං ඤාණඵස්සෙන ඵුසිත්වා ඵුසිත්වා ඛයං ගමෙති, විපාකවජ්ඣං කම්මං විපාකඵස්සෙන ඵුසිත්වා ඵුසිත්වා ඛයං ගමෙති. නිජ්ජරාති කිලෙසජීරණකපටිපදා. සෙසවාරෙසුපි එසෙව නයො. ඉධ ඨත්වා අයං භික්ඛු ඛීණාසවො කාතබ්බො, චත්තාරි මහාභූතානි නීහරිත්වා චතුසච්චවවත්ථානං දස්සෙත්වා යාව අරහත්තඵලං කම්මට්ඨානං කථෙතබ්බං.

ඉදානි පන තස්ස ඛීණාසවස්ස සතතවිහාරෙ දස්සෙතුං එවං සම්මා විමුත්තචිත්තස්සාතිආදිමාහ. තත්ථ සම්මා විමුත්තචිත්තස්සාති හෙතුනා කාරණෙන සම්මා විමුත්තස්ස. සතතවිහාරාති නිච්චවිහාරා නිබද්ධවිහාරා. නෙව සුමනො හොතීති ඉට්ඨාරම්මණෙ රාගවසෙන න සොමනස්සජාතො හොති. න දුම්මනොති අනිට්ඨාරම්මණෙ පටිඝවසෙන න දොමනස්සජාතො හොති. උපෙක්ඛකො විහරති සතො සම්පජානොති සතිසම්පජඤ්ඤපරිග්ගහිතාය මජ්ඣත්තාකාරලක්ඛණාය උපෙක්ඛාය තෙසු ආරම්මණෙසු උපෙක්ඛකො මජ්ඣත්තො හුත්වා විහරති.

කායපරියන්තිකන්ති කායන්තිකං කායපරිච්ඡින්නං, යාව පඤ්චද්වාරකායො පවත්තති, තාව පවත්තං පඤ්චද්වාරිකවෙදනන්ති අත්ථො. ජීවිතපරියන්තිකන්ති ජීවිතන්තිකං ජීවිතපරිච්ඡින්නං, යාව ජීවිතං පවත්තති, තාව පවත්තං මනොද්වාරිකවෙදනන්ති අත්ථො. තත්ථ පඤ්චද්වාරිකවෙදනා පච්ඡා උප්පජ්ජිත්වා පඨමං නිරුජ්ඣති, මනොද්වාරිකවෙදනා පඨමං උප්පජ්ජිත්වා පච්ඡා නිරුජ්ඣති. සා හි පටිසන්ධික්ඛණෙ වත්ථුරූපස්මිංයෙව පතිට්ඨාති. පඤ්චද්වාරිකා පවත්තෙ පඤ්චද්වාරවසෙන පවත්තමානා පඨමවයෙ වීසතිවස්සකාලෙ රජ්ජනදුස්සනමුය්හනවසෙන අධිමත්තා බලවතී හොති, පණ්ණාසවස්සකාලෙ ඨිතා හොති, සට්ඨිවස්සකාලතො පට්ඨාය පරිහායමානා, අසීතිනවුතිවස්සකාලෙ මන්දා හොති. තදා හි සත්තා “චිරරත්තං එකතො නිසීදිම්හා නිපජ්ජිම්හා”ති වදන්තෙපි න ජානාමාති වදන්ති. අධිමත්තානිපි රූපාදිආරම්මණානි න පස්සාම, සුගන්ධදුග්ගන්ධං වා සාදුඅසාදුං වා ථද්ධමුදුකං වාති න ජානාමාතිපි වදන්ති. ඉති නෙසං පඤ්චද්වාරිකවෙදනා භග්ගා හොති, මනොද්වාරිකා පවත්තති. සාපි අනුපුබ්බෙන පරිහායමානා මරණසමයෙ හදයකොටිංයෙව නිස්සාය පවත්තති. යාව පනෙසා පවත්තති, තාව සත්තො ජීවතීති වුච්චති. යදා නප්පවත්තති, තදා “මතො නිරුද්ධො”ති වුච්චති.