4. ඵලුපජීවීපුග්ගලසුත්තවණ්ණනා
චතුත්ථෙ උට්ඨානවීරියෙනෙව දිවසං වීතිනාමෙත්වා තස්ස නිස්සන්දඵලමත්තං කිඤ්චිදෙව ලභිත්වා ජීවිකං කප්පෙති, තං පන උට්ඨානං ආගම්ම කිඤ්චි පුඤ්ඤඵලං නප්පටිලභති, අයං උට්ඨානඵලූපජීවී න කම්මඵලූපජීවී නාම. චාතුමහාරාජිකෙ පන දෙවෙ ආදිං කත්වා සබ්බෙපි දෙවා උට්ඨානවීරියෙන විනා පුඤ්ඤඵලස්සෙව උපජීවනතො කම්මඵලූපජීවිනො න උට්ඨානඵලූපජීවිනො නාම. රාජරාජමහාමත්තාදයො උට්ඨානඵලූපජීවිනො ච කම්මඵලූපජීවිනො ච. නෙරයිකසත්තා නෙව උට්ඨානඵලූපජීවිනො න කම්මඵලූපජීවිනො. ඉමස්මිං සුත්තෙ පුඤ්ඤඵලමෙව කම්මඵලන්ති අධිප්පෙතං, තඤ්ච තෙසං නත්ථි.
5. වජ්ජපුග්ගලසුත්තවණ්ණනා
පඤ්චමෙ පඨමො අන්ධබාලපුථුජ්ජනො, දුතියො අන්තරන්තරා කුසලකාරකො ලොකියපුථුජ්ජනො, තතියො සොතාපන්නො, සකදාගාමිඅනාගාමිනොපි එතෙනෙව සඞ්ගහිතා. චතුත්ථො ඛීණාසවො. සො හි එකන්තෙනෙව අනවජ්ජො.
6-7. පරිපූරකාරීපුග්ගලසුත්තාදිවණ්ණනා
ඡට්ඨෙ පඨමො ලොකියමහාජනො, දුතියො සුක්ඛවිපස්සකො සොතාපන්නො ච සකදාගාමී ච, තතියො අනාගාමී. සො හි යස්මා තඞ්ඛණිකම්පි උපපත්තිනිමිත්තකං ඣානං පටිලභතියෙව, තස්මා සුක්ඛවිපස්සකොපි සමාධිස්මිං පරිපූරකාරීයෙව. චතුත්ථො ඛීණාසවොයෙව. සො හි සබ්බෙසං සීලාදිපච්චනීකානං පහීනත්තා සබ්බත්ථ පරිපූරකාරී නාම.
සත්තමෙපි ඡට්ඨෙ වුත්තනයෙනෙව පුග්ගලපරිච්ඡෙදො වෙදිතබ්බො.
8. නිකට්ඨපුග්ගලසුත්තවණ්ණනා
අට්ඨමෙ නිකට්ඨකායොති නිග්ගතකායො. අනිකට්ඨචිත්තොති අනුපවිට්ඨචිත්තො. කායෙනෙව ගාමතො නික්ඛන්තො, චිත්තෙන අරඤ්ඤෙ වසන්තොපි ගාමමෙව පවිට්ඨොති වුත්තං හොති. ඉමිනා නයෙන සබ්බත්ථ අත්ථො වෙදිතබ්බො.
9. ධම්මකථිකසුත්තවණ්ණනා
නවමෙ අසහිතන්ති අත්ථෙන අසංයුත්තං. න කුසලා හොතීති න ඡෙකා හොති. සහිතාසහිතස්සාති අත්ථනිස්සිතස්ස වා අනිස්සිතස්ස වා. එවං සබ්බත්ථ අත්ථො වෙදිතබ්බො.
10. වාදීසුත්තවණ්ණනා
දසමෙ අත්ථතො පරියාදානං ගච්ඡතීති අට්ඨකථං පුච්ඡිතො පරියාදානං පරික්ඛයං ගච්ඡති, කථෙතුං න සක්කොති. නො බ්යඤ්ජනතොති බ්යඤ්ජනං පනස්ස පවත්තති න පරියාදියති. එසෙව නයො සබ්බත්ථාති.
පුග්ගලවග්ගො චතුත්ථො.
5. ආභාවග්ගො
1. ආභාසුත්තවණ්ණනා
පඤ්චමස්ස පඨමෙ ආභාසනවසෙන චන්දොව චන්දාභා. සෙසපදෙසුපි එසෙව නයො.
2-5. පභාසුත්තාදිවණ්ණනා
දුතියාදීසුපි පභාසනවසෙන චන්දොව චන්දප්පභා. ආලොකනවසෙන චන්දොව චන්දාලොකො. ඔභාසනවසෙන චන්දොව චන්දොභාසො. පජ්ජොතනවසෙන චන්දොව චන්දපජ්ජොතොති. එවං සබ්බපදෙසුපි අත්ථො වෙදිතබ්බො.
6. කාලසුත්තවණ්ණනා
ඡට්ඨෙ කාලාති යුත්තප්පයුත්තකාලා. කාලෙන ධම්මස්සවනන්ති යුත්තප්පයුත්තකාලෙ ධම්මස්සවනං. ධම්මසාකච්ඡාති පඤ්හපුච්ඡනවිස්සජ්ජනවසෙන පවත්තා සංසන්දනකථා.
7. දුතියකාලසුත්තවණ්ණනා
සත්තමෙ කාලාති තස්මිං තස්මිං කාලෙ ධම්මස්සවනාදිවසෙන පවත්තානං කුසලධම්මානං එතං අධිවචනං. තෙ භාවියන්ති චෙව අනුපරිවත්තියන්ති ච. ආසවානං ඛයන්ති අරහත්තං. අට්ඨමං උත්තානත්ථමෙව.
9-10. වචීසුචරිතසුත්තාදිවණ්ණනා
නවමෙ සණ්හා වාචාති මුදුකවාචා. මන්තභාසාති මන්තසඞ්ඛාතාය පඤ්ඤාය පරිච්ඡින්දිත්වා කථිතකථා. දසමෙ සීලසාරොති සාරසම්පාපකං සීලං. සෙසෙසුපි එසෙව නයො.
ආභාවග්ගො පඤ්චමො.
තතියපණ්ණාසකං නිට්ඨිතං.
4. චතුත්ථො පණ්ණාසකො
1. ඉන්ද්රියවග්ගො
1-5. ඉන්ද්රියසුත්තාදිවණ්ණනා
චතුත්ථස්ස පඨමෙ සද්ධාධුරෙන ඉන්දට්ඨං කරොතීති සද්ධින්ද්රියං. සෙසෙසුපි එසෙව නයො. දුතියෙ අස්සද්ධියෙ අකම්පනට්ඨෙන සද්ධාබලං. සෙසෙසුපි එසෙව නයො. තතියෙ අනවජ්ජබලන්ති නිද්දොසබලං. සඞ්ගහබලන්ති සඞ්ගණ්හිතබ්බයුත්තකානං සඞ්ගණ්හනබලං. චතුත්ථපඤ්චමානි උත්තානානෙව.