දසමෙ ඛත්තියපරිසාති අභිසිත්තා අනභිසිත්තා ච ඛත්තියා. තෙ හි කිර “රාජා චක්කවත්තී නාම අභිරූපො පාසාදිකො හොති, ආකාසෙන විචරන්තො රජ්ජං අනුසාසති, ධම්මිකො ධම්මරාජා”ති තස්ස ගුණකථං සුත්වා සවනෙන දස්සනම්හි සමෙන්තෙ අත්තමනා හොන්ති. භාසතීති “කථං, තාතා, රාජධම්මං පූරෙථ, පවෙණිං රක්ඛථා”ති පටිසන්ථාරං කරොති. බ්රාහ්මණෙසු පන “කථඤ්ච, ආචරියා, මන්තෙ වාචෙථ, අන්තෙවාසිකා මන්තෙ ගණ්හන්ති, දක්ඛිණං වා වත්ථානි වා සීලං වා ලභථා”ති එවං පටිසන්ථාරං කරොති. ගහපතීසු “කථං, තාතා, න වො රාජකුලතො දණ්ඩෙන වා බන්ධනෙන වා පීළා අත්ථි, සම්මා දෙවො ධාරං අනුප්පවෙච්ඡති, සස්සානි සම්පජ්ජන්තී”ති එවං පටිසන්ථාරං කරොති. සමණෙසු “කථං, භන්තෙ, කච්චි පබ්බජිතපරික්ඛාරා සුලභා, සමණධම්මෙ නප්පමජ්ජථා”ති එවං පටිසන්ථාරං කරොතීති.

චතුත්ථස්ස පඨමෙ උපපත්තිපටිලාභියානීති යෙහි අනන්තරා උපපත්තිං පටිලභති. භවපටිලාභියානීති උපපත්තිභවස්ස පටිලාභාය පච්චයානි. සකදාගාමිස්සාති ඉදං අප්පහීනසංයොජනෙසු අරියෙසු උත්තමකොටියා ගහිතං. යස්මා පන අන්තරාපරිනිබ්බායිස්ස අන්තරා උපපත්ති නත්ථි, යං පන සො තත්ථ ඣානං සමාපජ්ජති, තං කුසලත්තා “උපපත්තිභවස්ස පච්චයො” තෙව සඞ්ඛ්යං ගච්ඡති. තස්මාස්ස “උපපත්තිපටිලාභියානි සංයොජනානි පහීනානි, භවපටිලාභියානි සංයොජනානි අප්පහීනානී”ති වුත්තං. ඔරම්භාගියෙසු ච අප්පහීනං උපාදාය සකදාගාමිස්ස අවිසෙසෙන “ඔරම්භාගියානි සංයොජනානි අප්පහීනානී”ති වුත්තං. සෙසමෙත්ථ උත්තානමෙව.

දුතියෙ යුත්තප්පටිභානො නො මුත්තප්පටිභානොති පඤ්හං කථෙන්තො යුත්තමෙව කථෙති, සීඝං පන න කථෙති, සණිකමෙව කථෙතීති අත්ථො. ඉමිනා නයෙන සබ්බපදානි වෙදිතබ්බානි.

තතියෙ චතුන්නම්පි පුග්ගලානං ඉමිනා සුත්තෙන විසෙසො වෙදිතබ්බො –

“කතමො ච පුග්ගලො උග්ඝටිතඤ්ඤූ, යස්ස පුග්ගලස්ස සහ උදාහටවෙලාය ධම්මාභිසමයො හොති, අයං වුච්චති පුග්ගලො උග්ඝටිතඤ්ඤූ. කතමො ච පුග්ගලො විපඤ්චිතඤ්ඤූ, යස්ස පුග්ගලස්ස විත්ථාරෙන අත්ථෙ විභජියමානෙ ධම්මාභිසමයො හොති, අයං වුච්චති පුග්ගලො විපඤ්චිතඤ්ඤූ. කතමො ච පුග්ගලො නෙය්යො, යස්ස පුග්ගලස්ස උද්දෙසතො පරිපුච්ඡතො යොනිසොමනසිකරොතො කල්යාණමිත්තෙ සෙවතො භජතො පයිරුපාසතො අනුපුබ්බෙන ධම්මාභිසමයො හොති, අයං වුච්චති පුග්ගලො නෙය්යො. කතමො ච පුග්ගලො පදපරමො, යස්ස පුග්ගලස්ස බහුම්පි සුණතො බහුම්පි භණතො බහුම්පි ධාරයතො බහුම්පි වාචයතො න තාය ජාතියා ධම්මාභිසමයො හොති, අයං වුච්චති පුග්ගලො පදපරමො”ති (පු· ප· 148-151).

චතුත්ථෙ උට්ඨානවීරියෙනෙව දිවසං වීතිනාමෙත්වා තස්ස නිස්සන්දඵලමත්තං කිඤ්චිදෙව ලභිත්වා ජීවිකං කප්පෙති, තං පන උට්ඨානං ආගම්ම කිඤ්චි පුඤ්ඤඵලං නප්පටිලභති, අයං උට්ඨානඵලූපජීවී න කම්මඵලූපජීවී නාම. චාතුමහාරාජිකෙ පන දෙවෙ ආදිං කත්වා සබ්බෙපි දෙවා උට්ඨානවීරියෙන විනා පුඤ්ඤඵලස්සෙව උපජීවනතො කම්මඵලූපජීවිනො න උට්ඨානඵලූපජීවිනො නාම. රාජරාජමහාමත්තාදයො උට්ඨානඵලූපජීවිනො ච කම්මඵලූපජීවිනො ච. නෙරයිකසත්තා නෙව උට්ඨානඵලූපජීවිනො න කම්මඵලූපජීවිනො. ඉමස්මිං සුත්තෙ පුඤ්ඤඵලමෙව කම්මඵලන්ති අධිප්පෙතං, තඤ්ච තෙසං නත්ථි.

පඤ්චමෙ පඨමො අන්ධබාලපුථුජ්ජනො, දුතියො අන්තරන්තරා කුසලකාරකො ලොකියපුථුජ්ජනො, තතියො සොතාපන්නො, සකදාගාමිඅනාගාමිනොපි එතෙනෙව සඞ්ගහිතා. චතුත්ථො ඛීණාසවො. සො හි එකන්තෙනෙව අනවජ්ජො.

ඡට්ඨෙ පඨමො ලොකියමහාජනො, දුතියො සුක්ඛවිපස්සකො සොතාපන්නො ච සකදාගාමී ච, තතියො අනාගාමී. සො හි යස්මා තඞ්ඛණිකම්පි උපපත්තිනිමිත්තකං ඣානං පටිලභතියෙව, තස්මා සුක්ඛවිපස්සකොපි සමාධිස්මිං පරිපූරකාරීයෙව. චතුත්ථො ඛීණාසවොයෙව. සො හි සබ්බෙසං සීලාදිපච්චනීකානං පහීනත්තා සබ්බත්ථ පරිපූරකාරී නාම.

සත්තමෙපි ඡට්ඨෙ වුත්තනයෙනෙව පුග්ගලපරිච්ඡෙදො වෙදිතබ්බො.