7. සමණමචල - පුත්තසුත්තවණ්ණනා
සත්තමෙ සමණමචලොති සමණඅචලො, මකාරො පදසන්ධිකරො, නිච්චලසමණොති අත්ථො. ඉමිනා සත්තවිධම්පි සෙඛං දස්සෙති. සො හි සාසනෙ මූලජාතාය සද්ධාය පතිට්ඨිතත්තා අචලො නාම. සමණපුණ්ඩරීකොති පුණ්ඩරීකසදිසො සමණො. පුණ්ඩරීකං නාම ඌනසතපත්තං සරොරුහං. ඉමිනා සුක්ඛවිපස්සකඛීණාසවං දස්සෙති. සො හි ඣානාභිඤ්ඤානං අභාවෙන අපරිපුණ්ණගුණත්තා සමණපුණ්ඩරීකො නාම හොති. සමණපදුමොති පදුමසදිසො සමණො. පදුමං නාම පරිපුණ්ණසතපත්තං සරොරුහං. ඉමිනා උභතොභාගවිමුත්තං ඛීණාසවං දස්සෙති. සො හි ඣානාභිඤ්ඤානං භාවෙන පරිපුණ්ණගුණත්තා සමණපදුමො නාම හොති. සමණෙසු සමණසුඛුමාලොති සබ්බෙසුපි එතෙසු සමණෙසු සුඛුමාලසමණො මුදුචිත්තසරීරො කායිකචෙතසිකදුක්ඛරහිතො එකන්තසුඛී. එතෙන අත්තානඤ්චෙව අත්තසදිසෙ ච දස්සෙති.
එවං මාතිකං නික්ඛිපිත්වා ඉදානි පටිපාටියා විභජන්තො කථඤ්ච, භික්ඛවෙතිආදිමාහ. තත්ථ සෙඛොති සත්තවිධොපි සෙඛො. පාටිපදොති පටිපන්නකො. අනුත්තරං යොගක්ඛෙමං පත්ථයමානො විහරතීති අරහත්තං පත්ථයන්තො විහරති. මුද්ධාවසිත්තස්සාති මුද්ධනි අවසිත්තස්ස, කතාභිසෙකස්සාති අත්ථො. ආභිසෙකොති අභිසෙකං කාතුං යුත්තො. අනභිසිත්තොති න තාව අභිසිත්තො. මචලප්පත්තොති රඤ්ඤො ඛත්තියස්ස මුද්ධාවසිත්තස්ස පුත්තභාවෙන චෙව පුත්තෙසු ජෙට්ඨකභාවෙන ච න තාව අභිසිත්තභාවෙන ච අභිසෙකප්පත්තිඅත්ථාය අචලප්පත්තො නිච්චලපත්තො. මකාරො නිපාතමත්තං. කායෙන ඵුසිත්වාති නාමකායෙන ඵුසිත්වා.
යාචිතොව බහුලං චීවරං පරිභුඤ්ජතීති “ඉදං, භන්තෙ, පරිභුඤ්ජථා”ති එවං දායකෙහි යාචමානෙහෙව උපනීතං චීවරං බහුං පරිභුඤ්ජති, කිඤ්චිදෙව අයාචිතං, බාකුලත්ථෙරො විය. පිණ්ඩපාතං ඛදිරවනමග්ගෙ සීවලිත්ථෙරො විය. සෙනාසනං අට්ඨකනාගරසුත්තෙ (ම· නි· 2.17 ආදයො; අ· නි· 11.16 ආදයො) ආනන්දත්ථෙරො විය. ගිලානපච්චයං පිලින්දවච්ඡථෙරො විය. ත්යස්සාති තෙ අස්ස. මනාපෙනෙවාති මනං අල්ලීයනකෙන. සමුදාචරන්තීති කත්තබ්බකිච්චානි කරොන්ති පවත්තන්ති වා. උපහාරං උපහරන්තීති කායිකචෙතසිකඋපහාරං උපහරන්ති උපනීයන්ති. සන්නිපාතිකානීති තිණ්ණම්පි සන්නිපාතෙන නිබ්බත්තානි. උතුපරිණාමජානීති උතුපරිණාමතො අතිසීතඅතිඋණ්හඋතුතො ජාතානි. විසමපරිහාරජානීති අච්චාසනඅතිට්ඨානාදිකා විසමපරිහාරතො ජාතානි. ඔපක්කමිකානීති වධබන්ධනාදිඋපක්කමෙන නිබ්බත්තානි. කම්මවිපාකජානීති විනාපි ඉමෙහි කාරණෙහි කෙවලං පුබ්බෙ කතකම්මවිපාකවසෙනෙව ජාතානි. චතුන්නං ඣානානන්ති එත්ථ ඛීණාසවානම්පි බුද්ධානම්පි කිරියජ්ඣානානෙව අධිප්පෙතානි. සෙසං උත්තානත්ථමෙවාති.
8. සමණමචල - සඤ්ඤොජන සුත්තවණ්ණනා
අට්ඨමෙ සාසනෙ ලද්ධප්පතිට්ඨත්තා සොතාපන්නොව සමණමචලොති වුත්තො, නාතිබහුගුණත්තා න බහුපත්තං විය සරොරුහං සකදාගාමී සමණපුණ්ඩරීකොති, තතො බහුතරගුණත්තා සතපත්තං විය සරොරුහං අනාගාමී සමණපදුමොති, ථද්ධභාවකරානං කිලෙසානං සබ්බසො සමුච්ඡින්නත්තා මුදුභාවප්පත්තො ඛීණාසවො සමණසුඛුමාලොති.
9. සමණමචල - දිට්ඨිසුත්තවණ්ණනා
නවමෙ සම්මාදිට්ඨිකොතිආදීහි අට්ඨඞ්ගිකමග්ගවසෙන පඨමසුත්තෙ විය සත්ත සෙඛා ගහිතා. දුතියවාරෙ දසඞ්ගිකමග්ගවසෙන වා අරහත්තඵලඤාණඅරහත්තඵලවිමුත්තීහි සද්ධිං, අට්ඨඞ්ගිකමග්ගවසෙන වා සුක්ඛවිපස්සකඛීණාසවො කථිතො, තතියවාරෙ උභතොභාගවිමුත්තො, චතුත්ථවාරෙ තථාගතො ච තථාගතසදිසඛීණාසවො චාති. ඉති ඉදං සුත්තං පඨමසුත්තෙ කථිතපුග්ගලානං වසෙනෙව කථිතං, දෙසනාමත්තමෙව පනෙත්ථ නානන්ති.
10. සමණමචල - ඛන්ධසුත්තවණ්ණනා
දසමෙ පඨමවාරෙ අරහත්තත්ථාය පයොගං අනාරභිත්වා ඨිතො පමාදවිහාරී සෙඛපුග්ගලො කථිතො. දුතියවාරෙ අනුප්පාදිතජ්ඣානො ආරද්ධවිපස්සකො අප්පමාදවිහාරී සෙඛපුග්ගලො කථිතො. තතියවාරෙ ආරද්ධවිපස්සකො අප්පමාදවිහාරී අට්ඨවිමොක්ඛලාභී සෙඛපුග්ගලො කථිතො, චතුත්ථවාරෙ පරමසුඛුමාලඛීණාසවොති.
මචලවග්ගො චතුත්ථො.
5. අසුරවග්ගො
1. අසුරසුත්තවණ්ණනා
පඤ්චමස්ස පඨමෙ අසුරොති අසුරසදිසො බීභච්ඡො. දෙවොති දෙවසදිසො ගුණවසෙන අභිරූපො පාසාදිකො.
2. පඨමසමාධිසුත්තවණ්ණනා
දුතියෙ අජ්ඣත්තං චෙතොසමථස්සාති නියකජ්ඣත්තෙ අප්පනාචිත්තසමාධිස්ස. අධිපඤ්ඤාධම්මවිපස්සනායාති සඞ්ඛාරපරිග්ගාහකවිපස්සනාඤාණස්ස. තඤ්හි අධිපඤ්ඤාසඞ්ඛාතඤ්ච, පඤ්චක්ඛන්ධසඞ්ඛාතෙසු ච ධම්මෙසු විපස්සනාභූතං, තස්මා “අධිපඤ්ඤාධම්මවිපස්සනා”ති වුච්චතීති.
3. දුතියසමාධිසුත්තවණ්ණනා
තතියෙ යොගො කරණීයොති යුත්තප්පයුත්තතා කත්තබ්බා. ඡන්දොති කත්තුකම්යතාඡන්දො. වායාමොති පයොගො. උස්සාහොති තතො අධිමත්තතරං වීරියං. උස්සොළ්හීති පඞ්කලග්ගසකටඋද්ධරණසදිසං මහාවීරියං. අප්පටිවානීති අනිවත්තනතා.
4. තතියසමාධිසුත්තවණ්ණනා
චතුත්ථෙ එවං ඛො, ආවුසො, සඞ්ඛාරා දට්ඨබ්බාතිආදීසු, ආවුසො, සඞ්ඛාරා නාම අනිච්චතො දට්ඨබ්බා, අනිච්චතො සම්මසිතබ්බා, අනිච්චතො පස්සිතබ්බා. තථා දුක්ඛතො, අනත්තතොති එවං අත්ථො දට්ඨබ්බො. එවං ඛො, ආවුසො, චිත්තං සණ්ඨපෙතබ්බන්තිආදීසුපි පඨමජ්ඣානවසෙන, ආවුසො, චිත්තං සණ්ඨපෙතබ්බං පඨමජ්ඣානවසෙන සන්නිසාදෙතබ්බං, පඨමජ්ඣානවසෙන එකොදි කාතබ්බං, පඨමජ්ඣානවසෙන සමාදහිතබ්බං. තථා දුතියජ්ඣානාදිවසෙනාති එවං අත්ථො දට්ඨබ්බො. ඉමෙසු තීසුපි සුත්තෙසු සමථවිපස්සනා ලොකියලොකුත්තරාව කථිතා.