2. චරවග්ගො
1. චරත්තසුත්තවණ්ණනා
දුතියස්ස පඨමෙ අධිවාසෙතීති චිත්තං අධිරොපෙත්වා වාසෙති. නප්පජහතීති න පරිච්චජති. න විනොදෙතීති න නීහරති. න බ්යන්තීකරොතීති න විගතන්තං පරිච්ඡින්නපරිවටුමං කරොති. න අනභාවං ගමෙතීති න අනුඅභාවං අවඩ්ඪිං විනාසං ගමෙති. චරම්පීති චරන්තොපි. අනාතාපීති නිබ්බීරියො. අනොත්තාපීති උපවාදභයරහිතො. සතතන්ති නිච්චං. සමිතන්ති නිරන්තරං. එවං සබ්බත්ථ අත්ථං ඤත්වා සුක්කපක්ඛෙ වුත්තවිපරියායෙන අත්ථො වෙදිතබ්බො.
ගාථාසු ගෙහනිස්සිතන්ති කිලෙසනිස්සිතං. මොහනෙය්යෙසූති මොහජනකෙසු ආරම්මණෙසු. අභබ්බොති අභාජනභූතො. ඵුට්ඨුං සම්බොධිමුත්තමන්ති අරහත්තමග්ගසඞ්ඛාතං උත්තමඤාණං ඵුසිතුං.
2. සීලසුත්තවණ්ණනා
දුතියෙ සම්පන්නසීලාති පරිපුණ්ණසීලා. සම්පන්නපාතිමොක්ඛාති පරිපුණ්ණපාතිමොක්ඛා. පාතිමොක්ඛසංවරසංවුතාති පාතිමොක්ඛසංවරසීලෙන සංවුතා පිහිතා උපෙතා හුත්වා විහරථ. ආචාරගොචරසම්පන්නාති ආචාරෙන ච ගොචරෙන ච සම්පන්නා සමුපාගතා භවථ. අණුමත්තෙසු වජ්ජෙසූති අණුප්පමාණෙසු දොසෙසු. භයදස්සාවිනොති තානි අණුමත්තානි වජ්ජානි භයතො දස්සනසීලා. සමාදාය සික්ඛථ සික්ඛාපදෙසූති සබ්බසික්ඛාකොට්ඨාසෙසු සමාදාතබ්බං සමාදාය ගහෙත්වා සික්ඛථ. “සම්පන්නසීලානං…පෙ… සික්ඛාපදෙසූ”ති එත්තකෙන ධම්මක්ඛානෙන සික්ඛත්තයෙ සමාදාපෙත්වා චෙව පටිලද්ධගුණෙසු ච වණ්ණං කථෙත්වා ඉදානි උත්තරි කාතබ්බං දස්සෙන්තො කිමස්සාතිආදිමාහ. තත්ථ කිමස්සාති කිං භවෙය්ය.
යතං චරෙති යථා චරන්තො යතො හොති සංයතො, එවං චරෙය්ය. එස නයො සබ්බත්ථ. අච්ඡෙති නිසීදෙය්ය. යතමෙනං පසාරයෙති යං අඞ්ගපච්චඞ්ගං පසාරෙය්ය, තං යතං සංයතමෙව කත්වා පසාරෙය්ය. උද්ධන්ති උපරි. තිරියන්ති මජ්ඣං. අපාචීනන්ති අධො. එත්තාවතා අතීතා පච්චුප්පන්නා අනාගතා ච පඤ්චක්ඛන්ධා කථිතා. යාවතාති පරිච්ඡෙදවචනං. ජගතො ගතීති ලොකස්ස නිප්ඵත්ති. සමවෙක්ඛිතා ච ධම්මානං, ඛන්ධානං උදයබ්බයන්ති එතෙසං සබ්බලොකෙ අතීතාදිභෙදානං පඤ්චක්ඛන්ධධම්මානං උදයඤ්ච වයඤ්ච සමවෙක්ඛිතා. “පඤ්චක්ඛන්ධානං උදයං පස්සන්තො පඤ්චවීසති ලක්ඛණානි පස්සති, වයං පස්සන්තො පඤ්චවීසති ලක්ඛණානි පස්සතී”ති වුත්තෙහි සමපඤ්ඤාසාය ලක්ඛණෙහි සම්මා අවෙක්ඛිතා හොති. චෙතොසමථසාමීචින්ති චිත්තසමථස්ස අනුච්ඡවිකං පටිපදං. සික්ඛමානන්ති පටිපජ්ජමානං, පූරයමානන්ති අත්ථො. පහිතත්තොති පෙසිතත්තො. ආහූති කථයන්ති. සෙසමෙත්ථ උත්තානමෙව. ඉමස්මිං පන සුත්තෙ සීලං මිස්සකං කථෙත්වා ගාථාසු ඛීණාසවො කථිතො.
3. පධානසුත්තවණ්ණනා
තතියෙ සම්මප්පධානානීති සුන්දරපධානානි උත්තමවීරියානි. සම්මප්පධානාති පරිපුණ්ණවීරියා. මාරධෙය්යාභිභූතාති තෙභූමකවට්ටසඞ්ඛාතං මාරධෙය්යං අභිභවිත්වා සමතික්කමිත්වා ඨිතා. තෙ අසිතාති තෙ ඛීණාසවා අනිස්සිතා නාම. ජාතිමරණභයස්සාති ජාතිඤ්ච මරණඤ්ච පටිච්ච උප්පජ්ජනකභයස්ස, ජාතිමරණසඞ්ඛාතස්සෙව වා භයස්ස. පාරගූති පාරඞ්ගතා. තෙ තුසිතාති තෙ ඛීණාසවා තුට්ඨා නාම. ජෙත්වා මාරං සවාහිනින්ති සසෙනකං මාරං ජිනිත්වා ඨිතා. තෙ අනෙජාති තෙ ඛීණාසවා තණ්හාසඞ්ඛාතාය එජාය අනෙජා නිච්චලා නාම. නමුචිබලන්ති මාරබලං. උපාතිවත්තාති අතික්කන්තා. තෙ සුඛිතාති තෙ ඛීණාසවා ලොකුත්තරසුඛෙන සුඛිතා නාම. තෙනෙවාහ –
“සුඛිතා වත අරහන්තො, තණ්හා නෙසං න විජ්ජති;
අස්මිමානො සමුච්ඡින්නො, මොහජාලං පදාලිත”න්ති. (සං· නි· 3.76);
අස්මිමානො සමුච්ඡින්නො, මොහජාලං පදාලිත”න්ති. (සං· නි· 3.76);
4. සංවරප්පධානසුත්තවණ්ණනා
චතුත්ථෙ පධානානීති වීරියානි. සංවරප්පධානන්ති චක්ඛාදීනි සංවරන්තස්ස උප්පන්නවීරියං. පහානප්පධානන්ති කාමවිතක්කාදයො පජහන්තස්ස උප්පන්නවීරියං. භාවනාප්පධානන්ති සම්බොජ්ඣඞ්ගෙ භාවෙන්තස්ස උප්පන්නවීරියං. අනුරක්ඛණාප්පධානන්ති සමාධිනිමිත්තං අනුරක්ඛන්තස්ස උප්පන්නවීරියං.