අට්ඨමෙ සීලබ්බතන්ති සීලඤ්චෙව වතඤ්ච. ජීවිතන්ති දුක්කරකාරිකානුයොගො. බ්රහ්මචරියන්ති බ්රහ්මචරියවාසො. උපට්ඨානසාරන්ති උපට්ඨානෙන සාරං, “ඉදං වරං ඉදං නිට්ඨා”ති එවං උපට්ඨිතන්ති අත්ථො. සඵලන්ති සඋද්රයං සවඩ්ඪිකං හොතීති පුච්ඡති. න ඛ්වෙත්ථ, භන්තෙ, එකංසෙනාති, භන්තෙ, න ඛො එත්ථ එකංසෙන බ්යාකාතබ්බන්ති අත්ථො. උපට්ඨානසාරං සෙවතොති ඉදං සාරං වරං නිට්ඨාති එවං උපට්ඨිතං සෙවමානස්ස. අඵලන්ති ඉට්ඨඵලෙන අඵලං. එත්තාවතා කම්මවාදිකිරියවාදීනං පබ්බජ්ජං ඨපෙත්වා සෙසො සබ්බොපි බාහිරකසමයො ගහිතො හොති. සඵලන්ති ඉට්ඨඵලෙන සඵලං සඋද්රයං. එත්තාවතා ඉමං සාසනං ආදිං කත්වා සබ්බාපි කම්මවාදිකිරියවාදීනං පබ්බජ්ජා ගහිතා. න ච පනස්ස සුලභරූපො සමසමො පඤ්ඤායාති එවං සෙක්ඛභූමියං ඨත්වා පඤ්හං කථෙන්තො අස්ස ආනන්දස්ස පඤ්ඤාය සමසමො න සුලභොති දස්සෙති. ඉමස්මිං සුත්තෙ සෙක්ඛභූමි නාම කථිතාති.

නවමෙ එතදවොචාති පච්ඡාභත්තං පිණ්ඩපාතපටික්කන්තො දසබලස්ස වත්තං දස්සෙත්වා අත්තනො දිවාවිහාරට්ඨානං ගන්ත්වා “ඉමස්මිං ලොකෙ මූලගන්ධො නාම අත්ථි, සාරගන්ධො නාම අත්ථි, පුප්ඵගන්ධො නාම අත්ථි. ඉමෙ පන තයොපි ගන්ධා අනුවාතංයෙව ගච්ඡන්ති, න පටිවාතං. අත්ථි නු ඛො කිඤ්චි, යස්ස පටිවාතම්පි ගන්ධො ගච්ඡතී”ති චින්තෙත්වා අට්ඨන්නං වරානං ගහණකාලෙයෙව කඞ්ඛුප්පත්තිසමයෙ උපසඞ්කමනවරස්ස ගහිතත්තා තක්ඛණංයෙව දිවාට්ඨානතො වුට්ඨාය සත්ථු සන්තිකං ගන්ත්වා වන්දිත්වා එකමන්තං නිසින්නො උප්පන්නාය කඞ්ඛාය විනොදනත්ථං එතං “තීණිමානි, භන්තෙ”තිආදිවචනං අවොච. තත්ථ ගන්ධජාතානීති ගන්ධජාතියො. මූලගන්ධොති මූලවත්ථුකො ගන්ධො, ගන්ධසම්පන්නං වා මූලමෙව මූලගන්ධො. තස්ස හි ගන්ධො අනුවාතං ගච්ඡති. ගන්ධස්ස පන ගන්ධො නාම නත්ථි. සාරගන්ධපුප්ඵගන්ධෙසුපි එසෙව නයො. අත්ථානන්ද, කිඤ්චි ගන්ධජාතන්ති එත්ථ සරණගමනාදයො ගුණවණ්ණභාසනවසෙන දිසාගාමිතාය ගන්ධසදිසත්තා ගන්ධා, තෙසං වත්ථුභූතො පුග්ගලො ගන්ධජාතං නාම. ගන්ධො ගච්ඡතීති වණ්ණභාසනවසෙන ගච්ඡති. සීලවාති පඤ්චසීලෙන වා දසසීලෙන වා සීලවා. කල්යාණධම්මොති තෙනෙව සීලධම්මෙන කල්යාණධම්මො සුන්දරධම්මො. විගතමලමච්ඡෙරෙනාතිආදීනං අත්ථො විසුද්ධිමග්ගෙ (විසුද්ධි· 1.160) විත්ථාරිතොව. දිසාසූති චතූසු දිසාසු චතූසු අනුදිසාසු. සමණබ්රාහ්මණාති සමිතපාපබාහිතපාපා සමණබ්රාහ්මණා.

න පුප්ඵගන්ධො පටිවාතමෙතීති වස්සිකපුප්ඵාදීනං ගන්ධො පටිවාතං න ගච්ඡති. න චන්දනං තගරමල්ලිකා වාති චන්දනතගරමල්ලිකානම්පි ගන්ධො පටිවාතං න ගච්ඡතීති අත්ථො. දෙවලොකෙපි ඵුටසුමනා නාම හොති, තස්සා පුප්ඵිතදිවසෙ ගන්ධො යොජනසතං අජ්ඣොත්ථරති. සොපි පටිවාතං විදත්ථිමත්තම්පි රතනමත්තම්පි ගන්තුං න සක්කොතීති වදන්ති. සතඤ්ච ගන්ධො පටිවාතමෙතීති සතඤ්ච පණ්ඩිතානං බුද්ධපච්චෙකබුද්ධබුද්ධපුත්තානං සීලාදිගුණගන්ධො පටිවාතං ගච්ඡති. සබ්බා දිසා සප්පුරිසො පවායතීති සප්පුරිසො පණ්ඩිතො සීලාදිගුණගන්ධෙන සබ්බා දිසා පවායති, සබ්බා දිසා ගන්ධෙන අවත්ථරතීති අත්ථො.

දසමස්ස දුවිධො නික්ඛෙපො අත්ථුප්පත්තිකොපි පුච්ඡාවසිකොපි. කතරඅත්ථුප්පත්තියං කස්ස පුච්ඡාය කථිතන්ති චෙ? අරුණවතිසුත්තන්තඅත්ථුප්පත්තියං (සං· නි· 1.185 ආදයො) ආනන්දත්ථෙරස්ස පුච්ඡාය කථිතං. අරුණවතිසුත්තන්තො කෙන කථිතොති? ද්වීහි බුද්ධෙහි කථිතො සිඛිනා ච භගවතා අම්හාකඤ්ච සත්ථාරා. ඉමස්මා හි කප්පා එකතිංසකප්පමත්ථකෙ අරුණවතිනගරෙ අරුණවතො රඤ්ඤො පභාවතියා නාම මහෙසියා කුච්ඡිස්මිං නිබ්බත්තිත්වා පරිපක්කෙ ඤාණෙ මහාභිනික්ඛමනං නික්ඛමිත්වා සිඛී භගවා බොධිමණ්ඩෙ සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණං පටිවිජ්ඣිත්වා පවත්තිතවරධම්මචක්කො අරුණවතිං නිස්සාය විහරන්තො එකදිවසං පාතොව සරීරප්පටිජග්ගනං කත්වා මහාභික්ඛුසඞ්ඝපරිවාරො “අරුණවතිං පිණ්ඩාය පවිසිස්සාමී”ති නික්ඛමිත්වා විහාරද්වාරකොට්ඨකසමීපෙ ඨිතො අභිභුං නාම අග්ගසාවකං ආමන්තෙසි – “අතිප්පගො ඛො, භික්ඛු, අරුණවතිං පිණ්ඩාය පවිසිතුං, යෙන අඤ්ඤතරො බ්රහ්මලොකො තෙනුපසඞ්කමිස්සාමා”ති. යථාහ –

“අථ ඛො, භික්ඛවෙ, සිඛී භගවා අරහං සම්මාසම්බුද්ධො අභිභුං භික්ඛුං ආමන්තෙසි – ‘ආයාම, බ්රාහ්මණ, යෙන අඤ්ඤතරො බ්රහ්මලොකො තෙනුපසඞ්කමිස්සාම, න තාව භත්තකාලො භවිස්සතී’ති. ‘එවං, භන්තෙ’ති ඛො, භික්ඛවෙ, අභිභූ භික්ඛු සිඛිස්ස භගවතො අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස පච්චස්සොසි. අථ ඛො, භික්ඛවෙ, සිඛී භගවා අරහං සම්මාසම්බුද්ධො අභිභූ ච භික්ඛු යෙන අඤ්ඤතරො බ්රහ්මලොකො තෙනුපසඞ්කමිංසූ”ති (සං· නි· 1.185).

තත්ථ මහාබ්රහ්මා සම්මාසම්බුද්ධං දිස්වා අත්තමනො පච්චුග්ගමනං කත්වා බ්රහ්මාසනං පඤ්ඤාපෙත්වා අදාසි, ථෙරස්සාපි අනුච්ඡවිකං ආසනං පඤ්ඤාපයිංසු. නිසීදි භගවා පඤ්ඤත්තෙ ආසනෙ, ථෙරොපි අත්තනො පඤ්ඤත්තාසනෙ නිසීදි. මහාබ්රහ්මාපි දසබලං වන්දිත්වා එකමන්තං නිසීදි.