2. දුතියො පණ්ණසකො
1. බ්රාහ්මණවග්ගො
1. පඨමද්වෙබ්රාහ්මණසුත්තවණ්ණනා
බ්රාහ්මණවග්ගස්ස පඨමෙ ජිණ්ණාති ජරාජිණ්ණා. වුද්ධාති වයොවුද්ධා. මහල්ලකාති ජාතිමහල්ලකා. අද්ධගතාති තයො අද්ධෙ අතික්කන්තා. වයොඅනුප්පත්තාති තතියං වයං අනුප්පත්තා. යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමිංසූති පුත්තදාරෙ අත්තනො වචනං අකරොන්තෙ දිස්වා “සමණස්ස ගොතමස්ස සන්තිකං ගන්ත්වා නිය්යානිකමග්ගං ගවෙසිස්සාමා”ති චින්තෙත්වා උපසඞ්කමිංසු. මයමස්සු, භො ගොතම, බ්රාහ්මණාති; භො ගොතම, මයං බ්රාහ්මණා න ඛත්තියා නාමච්චා න ගහපතිකාති බ්රාහ්මණභාවං ජානාපෙත්වා ජිණ්ණාතිආදිමාහංසු. අකතභීරුත්තාණාති අකතභයපරිත්තාණා. අවස්සයභූතං පතිට්ඨාකම්මං අම්හෙහි න කතන්ති දස්සෙන්ති. තග්ඝාති එකංසත්ථෙ නිපාතො, සම්පටිච්ඡනත්ථෙ වා. එකන්තෙන තුම්හෙ එවරූපා, අහම්පි ඛො එතං සම්පටිච්ඡාමීති ච දස්සෙති. උපනීයතීති උපසංහරීයති. අයං හි ජාතියා ජරං උපනීයති, ජරාය බ්යාධිං, බ්යාධිනා මරණං, මරණෙන පුන ජාතිං. තෙන වුත්තං – “උපනීයතී”ති.
ඉදානි යස්මා තෙ බ්රාහ්මණා මහල්ලකත්තා පබ්බජිත්වාපි වත්තං පූරෙතුං න සක්ඛිස්සන්ති, තස්මා නෙ පඤ්චසු සීලෙසු පතිට්ඨාපෙන්තො භගවා යොධ කායෙන සංයමොතිආදිමාහ. තත්ථ කායෙන සංයමොති කායද්වාරෙන සංවරො. සෙසෙසුපි එසෙව නයො. තං තස්ස පෙතස්සාති තං පුඤ්ඤං තස්ස පරලොකං ගතස්ස තායනට්ඨෙන තාණං, නිලීයනට්ඨෙන ලෙණං, පතිට්ඨානට්ඨෙන දීපො, අවස්සයනට්ඨෙන සරණං, උත්තමගතිවසෙන පරායණඤ්ච හොතීති දස්සෙති. ගාථා උත්තානත්ථායෙව. එවං තෙ බ්රාහ්මණා තථාගතෙන පඤ්චසු සීලෙසු සමාදපිතා යාවජීවං පඤ්ච සීලානි රක්ඛිත්වා සග්ගෙ නිබ්බත්තිංසු.
2. දුතියද්වෙබ්රාහ්මණසුත්තවණ්ණනා
දුතියෙ භාජනන්ති යංකිඤ්චි භණ්ඩකං. සෙසං පඨමෙ වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බං.
3. අඤ්ඤතරබ්රාහ්මණසුත්තවණ්ණනා
තතියෙ සම්මොදනීයන්ති සම්මොදජනනිං. සාරණීයන්ති සරිතබ්බයුත්තකං. වීතිසාරෙත්වාති පරියොසාපෙත්වා. කිත්තාවතාති කිත්තකෙන. සන්දිට්ඨිකො ධම්මො හොතීති සාමං පස්සිතබ්බො හොති. අකාලිකොති න කාලන්තරෙ ඵලදායකො. එහිපස්සිකොති “එහි පස්සා”ති එවං දස්සෙතුං සක්කාති ආගමනීයපටිපදං පුච්ඡති. ඔපනෙය්යිකොති අත්තනො චිත්තං උපනෙතබ්බො. පච්චත්තං වෙදිතබ්බොති සාමංයෙව ජානිතබ්බො. විඤ්ඤූහීති පණ්ඩිතෙහි. පරියාදින්නචිත්තොති ආදින්නගහිතපරාමට්ඨචිත්තො හුත්වා. චෙතෙතීති චින්තෙති. සෙසමෙත්ථ උත්තානමෙව. ඉමස්මිං පන සුත්තෙ බ්රාහ්මණෙන ලොකුත්තරමග්ගො පුච්ඡිතො, සත්ථාරාපි සොයෙව කථිතො. සො හි සාමං පස්සිතබ්බත්තා සන්දිට්ඨිකො නාමාති.
4. පරිබ්බාජකසුත්තවණ්ණනා
චතුත්ථෙ බ්රාහ්මණපරිබ්බාජකොති බ්රාහ්මණජාතිකො පරිබ්බාජකො, න ඛත්තියාදිජාතිකො. අත්තත්ථම්පීති දිට්ඨධම්මිකසම්පරායිකං ලොකියලොකුත්තරමිස්සකං අත්තනො අත්ථං.
5. නිබ්බුතසුත්තවණ්ණනා
පඤ්චමෙ අකාලිකන්ති න කාලන්තරෙ පත්තබ්බං. ඔපනෙය්යිකන්ති පටිපත්තියා උපගන්තබ්බං.
6. පලොකසුත්තවණ්ණනා
ඡට්ඨෙ ආචරියපාචරියානන්ති ආචරියානඤ්චෙව ආචරියාචරියානඤ්ච. අවීචි මඤ්ඤෙ ඵුටො අහොසීති යථා අවීචි මහානිරයො නිරන්තරඵුටො නෙරයිකසත්තෙහි පරිපුණ්ණො, මනුස්සෙහි එවං පරිපුණ්ණො හොති. කුක්කුටසංපාතිකාති එකගාමස්ස ඡදනපිට්ඨිතො උප්පතිත්වා ඉතරගාමස්ස ඡදනපිට්ඨෙ පතනසඞ්ඛාතො කුක්කුටසංපාතො එතාසු අත්ථීති කුක්කුටසංපාතිකා. කුක්කුටසංපාදිකාතිපි පාඨො, ගාමන්තරතො ගාමන්තරං කුක්කුටානං පදසා ගමනසඞ්ඛාතො කුක්කුටසංපාදො එතාසු අත්ථීති අත්ථො. උභයම්පෙතං ඝනනිවාසතංයෙව දීපෙති. අධම්මරාගරත්තාති රාගො නාම එකන්තෙනෙව අධම්මො, අත්තනො පරික්ඛාරෙසු පන උප්පජ්ජමානො න අධම්මරාගොති අධිප්පෙතො, පරපරික්ඛාරෙසු උප්පජ්ජමානොව අධම්මරාගොති. විසමලොභාභිභූතාති ලොභස්ස සමකාලො නාම නත්ථි, එකන්තං විසමොව එස. අත්තනා පරිග්ගහිතවත්ථුම්හි පන උප්පජ්ජමානො සමලොභො නාම, පරපරිග්ගහිතවත්ථුම්හි උප්පජ්ජමානොව විසමොති අධිප්පෙතො. මිච්ඡාධම්මපරෙතාති අවත්ථුපටිසෙවනසඞ්ඛාතෙන මිච්ඡාධම්මෙන සමන්නාගතා. දෙවො න සම්මා ධාරං අනුප්පවෙච්ඡතීති වස්සිතබ්බයුත්තෙ කාලෙ වස්සං න වස්සති. දුබ්භික්ඛන්ති දුල්ලභභික්ඛං. දුස්සස්සන්ති විවිධසස්සානං අසම්පජ්ජනෙන දුස්සස්සං. සෙතට්ඨිකන්ති සස්සෙ සම්පජ්ජමානෙ පාණකා පතන්ති, තෙහි දට්ඨත්තා නික්ඛන්තනික්ඛන්තානි සාලිසීසානි සෙතවණ්ණානි හොන්ති නිස්සාරානි. තං සන්ධාය වුත්තං “සෙතට්ඨික”න්ති. සලාකාවුත්තන්ති වපිතං වපිතං සස්සං සලාකාමත්තමෙව සම්පජ්ජති, ඵලං න දෙතීති අත්ථො. යක්ඛාති යක්ඛාධිපතිනො. වාළෙ අමනුස්සෙ ඔස්සජ්ජන්තීති චණ්ඩයක්ඛෙ මනුස්සපථෙ විස්සජ්ජෙන්ති, තෙ ලද්ධොකාසා මහාජනං ජීවිතක්ඛයං පාපෙන්ති.
7. වච්ඡගොත්තසුත්තවණ්ණනා
සත්තමෙ මහප්ඵලන්ති මහාවිපාකං. ධම්මස්ස චානුධම්මං බ්යාකරොන්තීති එත්ථ ධම්මො නාම කථිතකථා, අනුධම්මො නාම කථිතස්ස පටිකථනං. සහධම්මිකොති සකාරණො සහෙතුකො. වාදානුපාතොති වාදස්ස අනුපාතො, අනුපතනං පවත්තීති අත්ථො. ගාරය්හං ඨානන්ති ගරහිතබ්බයුත්තං කාරණං. ඉදං වුත්තං හොති – භොතා ගොතමෙන වුත්තා සකාරණා වාදප්පවත්ති කිඤ්චිපි ගාරය්හං කාරණං න ආගච්ඡතීති. අථ වා තෙහි පරෙහි වුත්තා සකාරණා වාදප්පවත්ති කිඤ්චි ගාරය්හං කාරණං න ආගච්ඡතීති පුච්ඡති.