සත්තමෙ අභිජානාථාති අභිජානිත්වා පච්චක්ඛං කත්වා විහරථ. අභිඤ්ඤායාති අභිජානිත්වා. ඉධාති ඉමාය. ධම්මදෙසනාය වා ධම්මදෙසනන්ති යදිදං සමණස්ස ගොතමස්ස ධම්මදෙසනාය සද්ධිං අම්හාකං ධම්මදෙසනං, අම්හාකං වා ධම්මදෙසනාය සද්ධිං සමණස්ස ගොතමස්ස ධම්මදෙසනං ආරබ්භ නානාකරණං වුච්චෙථ, තං කිං නාමාති වදන්ති. දුතියපදෙපි එසෙව නයො. ඉති තෙ මජ්ඣෙ භින්නසුවණ්ණං විය සාසනෙන සද්ධිං අත්තනො ලද්ධිං වචනමත්තෙන සමධුරං ඨපයිංසු. නෙව අභිනන්දිංසූති “එවමෙත”න්ති න සම්පටිච්ඡිංසු. නප්පටික්කොසිංසූති “න ඉදං එව”න්ති නප්පටිසෙධෙසුං. කස්මා? තෙ කිර “තිත්ථියා නාම අන්ධසදිසා ජානිත්වා වා අජානිත්වා වා කථෙය්යු”න්ති නාභිනන්දිංසු.

න සම්පායිස්සන්තීති සම්පාදෙත්වා කථෙතුං න සක්ඛිස්සන්ති. උත්තරි ච විඝාතන්ති අසම්පාදනතො උත්තරිම්පි දුක්ඛං ආපජ්ජිස්සන්ති. සම්පාදෙත්වා කථෙතුං අසක්කොන්තානඤ්හි දුක්ඛං උප්පජ්ජති. යථා තං, භික්ඛවෙ, අවිසයස්මින්ති එත්ථ ච තන්ති නිපාතමත්තං. යථාති කාරණවචනං, යස්මා අවිසයෙ පඤ්හං පුච්ඡිතා හොන්තීති අත්ථො. ඉතො වා පන සුත්වාති ඉතො වා පන මම සාසනතො සුත්වා. ඉතොති තථාගතතොපි තථාගතසාවකතොපි. ආරාධෙය්යාති පරිතොසෙය්ය, අඤ්ඤථා ආරාධනං නාම නත්ථීති දස්සෙති.

එකධම්මෙති එකස්මිං ධම්මෙ. ඉමිනා උද්දෙසො දස්සිතො. පරතො කතමස්මිං එකධම්මෙති ඉමිනා පඤ්හො දස්සිතො. සබ්බෙ සත්තා ආහාරට්ඨිතිකාති ඉදං පනෙත්ථ වෙය්යාකරණං. සෙසෙසුපි එසෙව නයො. සම්මා නිබ්බින්දමානොතිආදීසු පන සම්මා හෙතුනා නයෙන නිබ්බිදානුපස්සනාය නිබ්බින්දන්තො උක්කණ්ඨන්තො, විරාගානුපස්සනාය විරජ්ජන්තො, පටිසඞ්ඛානුපස්සනාය මුච්චනස්ස උපායං කත්වා විමුච්චමානො, අධිමොක්ඛවසෙන වා විමුච්චමානො සන්නිට්ඨානං කුරුමානොති අත්ථො. උදයබ්බයෙහි පරිච්ඡින්දිත්වා පුබ්බන්තාපරන්තදස්සනෙන සම්මා පරියන්තදස්සාවී. සම්මදත්ථං අභිසමෙච්චාති සම්මා සභාගත්ථං ඤාණෙන අභිසමාගන්ත්වා. දුක්ඛස්සන්තකරො හොතීති සකලවට්ටදුක්ඛස්ස පරියන්තං පරිවටුමං කරො හොති.

සබ්බෙ සත්තාති කාමභවාදීසු එකවොකාරභවාදීසු ච සබ්බභවෙසු සබ්බෙ සත්තා. ආහාරට්ඨිතිකාති ආහාරතො ඨිති එතෙසන්ති ආහාරට්ඨිතිකා. ඉති සබ්බසත්තානම්පි ඨිතිහෙතු ආහාරො නාම එකො ධම්මො, තස්මිං එකධම්මෙ. නනු ච එවං සන්තෙ යං වුත්තං – “අසඤ්ඤසත්තා දෙවා අහෙතුකා අනාහාරා අඵස්සකා”තිආදි (විභ· 1017), තං විරුජ්ඣතීති. න විරුජ්ඣති. තෙසඤ්හි ඣානං ආහාරො හොති. එවං සන්තෙපි “චත්තාරොමෙ, භික්ඛවෙ, ආහාරා”ති (සං· නි· 2.11) ඉදං විරුජ්ඣතීති. ඉදම්පි න විරුජ්ඣති. එතස්මිඤ්හි සුත්තෙ නිප්පරියායෙන ආහාරලක්ඛණා ධම්මා ආහාරාති වුත්තා, ඉධ පන පරියායෙන පච්චයො ආහාරොති වුත්තො. සබ්බධම්මානඤ්හි පච්චයො ලද්ධුං වට්ටති. සො ච යං යං ඵලං ජනෙති, තං තං ආහරති නාම. තස්මා ආහාරොති වුච්චති. තෙනෙවාහ – “අවිජ්ජම්පාහං, භික්ඛවෙ, සාහාරං වදාමි, නො අනාහාරං. කො ච, භික්ඛවෙ, අවිජ්ජාය ආහාරො? පඤ්ච නීවරණාතිස්ස වචනීය”න්ති (අ· නි· 10.61). අයං ඉධ අධිප්පෙතො. එතස්මිඤ්හි පච්චයාහාරෙ ගහිතෙ පරියායාහාරොපි නිප්පරියායාහාරොපි සබ්බො ගහිතොව හොති.

තත්ථ අසඤ්ඤීභවෙ පච්චයාහාරො ලබ්භති. අනුප්පන්නෙ හි බුද්ධෙ තිත්ථායතනෙ පබ්බජිතා වායොකසිණෙ පරිකම්මං කත්වා චතුත්ථජ්ඣානං නිබ්බත්තෙත්වා තතො වුට්ඨාය “ධි චිත්තං, ධි වතෙතං චිත්තං, චිත්තස්ස නාම අභාවොයෙව සාධු. චිත්තඤ්හි නිස්සාය වධබන්ධාදිපච්චයං දුක්ඛං උප්පජ්ජති. චිත්තෙ අසති නත්ථෙත”න්ති ඛන්තිං රුචිං උප්පාදෙත්වා අපරිහීනජ්ඣානා කාලං කත්වා අසඤ්ඤීභවෙ නිබ්බත්තන්ති. යො යස්ස ඉරියාපථො මනුස්සලොකෙ පණිහිතො අහොසි, සො තෙන ඉරියාපථෙන නිබ්බත්තිත්වා චිත්තරූපසදිසො හුත්වා පඤ්ච කප්පසතානි තිට්ඨති. එත්තකං අද්ධානං සයිතො විය හොති. එවරූපානම්පි සත්තානං පච්චයාහාරො ලබ්භති. තෙ හි යං ඣානං භාවෙත්වා නිබ්බත්තා, තදෙව නෙසං පච්චයො හොති. යථා ජියාවෙගෙන ඛිත්තසරො යාව ජියාවෙගො අත්ථි, තාව ගච්ඡති. එවං යාව ඣානපච්චයො අත්ථි, තාව තිට්ඨන්ති. තස්මිං නිට්ඨිතෙ ඛීණවෙගො විය සරො පතන්ති. චවනකාලෙ ච තෙසං සො රූපකායො අන්තරධායති, කාමාවචරසඤ්ඤා උප්පජ්ජති, තෙන සඤ්ඤුප්පාදෙන තෙ දෙවා තම්හා කායා චුතාති පඤ්ඤායන්ති.