4. පරිඥාවාර
1. යමෙක් චක්ඛුන්‍ද්‍රිය පිරිසිඳැදනී නම් හෙතෙම සෝතින්‍ද්‍රිය පිරිසිඳැදනී යැ යත්: එසේ යැ.
යළි යමෙක් සෝතින්‍ද්‍රිය පිරිසිඳැදනී නම් හෙ චක්ඛුන්‍ද්‍රිය පිරිසිඳැදනී යැ යත්: එසේ යැ.
යමෙක් චක්ඛුන්‍ද්‍රිය පිරිසිඳැදනී නම් හෙ සෝමනස්සින්‍ද්‍රිය දුරු කෙරෙයි යත්: නැත.
යළි යමෙක් දෝමනස්සින්‍ද්‍රිය දුරු කෙරේ නම් හෙ චක්ඛුන්‍ද්‍රිය පිරිසිඳැදනී යැ යත්: නැත.
යමෙක් චක්ඛුන්‍ද්‍රිය පිරිසිඳැදනී නම් හෙ අනඤ්ඤාතඤ්ඤස්සාමීතින්‍ද්‍රිය වඩයි යත්: නැත.
යළි යමෙක් අනඤ්ඤාතඤ්ඤස්සාමීතින්‍ද්‍රිය වඩා නම් හෙ චක්ඛුන්‍ද්‍රිය පිරිසිඳැ දනී යැ යත්: නැත.
යමෙක් චක්ඛුන්‍ද්‍රිය පිරිසිඳැදනී නම් හෙ අඤ්ඤින්‍ද්‍රිය වඩයි යත්: එසේ යැ.
යළි යමෙක් අඤ්ඤින්‍ද්‍රිය වඩා නම් හෙ චක්ඛුන්‍ද්‍රිය පිරිසිඳැදනී යැ යත්: එසේ යැ.
යමෙක් චක්ඛුන්‍ද්‍රිය පිරිසිඳැදනී නම් හෙ අඤ්ඤාතාවින්‍ද්‍රිය සාක්‍ෂාත් කෙරෙයි යත්: නැත.
යළි යමෙක් අඤ්ඤාතාවින්‍ද්‍රිය සාක්‍ෂාත් කෙරේ නම් හෙ චක්ඛුන්‍ද්‍රිය පිරිසිඳැදනී යැ යත්: නැති.
2. යමෙක් දෝමනස්සින්‍ද්‍රිය දුරු කෙරේ නම් හෙ අනඤ්ඤාතඤ්ඤස්සාමීතින්‍ද්‍රිය වඩයි යත්: නැත.
යළි යමෙක් අනඤ්ඤාතඤ්ඤස්සාමීතින්‍ද්‍රිය වඩා නම් හෙ දෝමනස්සින්‍ද්‍රිය දුරු කෙරෙයි යත්: නැත.
යමෙක් දෝමනස්සින්‍ද්‍රිය දුරු කෙරේ නම් හෙ අඤ්ඤින්‍ද්‍රිය වඩයි යත්: එසේ යැ.
යළි යමෙක් අඤ්ඤින්‍ද්‍රිය වඩා නම් හෙ දෝමනස්සින්‍ද්‍රිය දුරු කෙරෙයි යත්: (සකෘදාගාමීමාර්‍ගසමඞ්ගී යැ අර්‍හන්මාර්‍ග සමඞ්ගී යැ යන) පුද්ගලයෝ දෙදෙන අඤ්ඤින්‍ද්‍රිය වඩති, දෝමනස්සින්‍ද්‍රිය නො ද දුරු කෙරෙති. අනාගාමී මාර්‍ගසමඞ්ගී පුද්ගල අඤ්ඤින්‍ද්‍රිය ද වඩයි, දෝමනස්සින්‍ද්‍රිය ද දුරු කෙරෙයි.
යමෙක් දෝමනස්සින්‍ද්‍රිය දුරු කෙරේ නම් හෙ අඤ්ඤාතාවින්‍ද්‍රිය සාක්‍ෂාත් කෙරෙයි යත්: නැත,
යළි යමෙක් අඤ්ඤාවින්‍ද්‍රිය සාක්‍ෂාත් කෙරේ නම් නම් හො දෝමනස්සින්‍ද්‍රිය දුරු කෙරෙයි යත්: නැති.
3. යමෙක් අනඤ්ඤාතඤ්ඤස්සාමීතින්‍ද්‍රිය වඩා නම් හෙ අඤ්ඤින්‍ද්‍රිය වඩයි යත්: නැත.
යළි යමෙක් අඤ්ඤින්‍ද්‍රිය වඩා නම් හෙ අනඤ්ඤාතඤ්ඤස්සාමීතින්‍ද්‍රිය වඩයි යත්: නැත.
යමෙක් අනඤ්ඤාතඤ්ඤස්සාමීතින්‍ද්‍රිය වඩා නම් හෙ අඤ්ඤාතාවින්‍ද්‍රිය සාක්‍ෂාත් කෙරෙයි යත්: නැත.
යළි යමෙක් අඤ්ඤාතාවින්‍ද්‍රිය සාක්‍ෂාත් කෙරේ නම් හෙ අනඤ්ඤාතඤ්ඤස්සාමීතින්‍ද්‍රිය වඩයි යත්: නැති.
4. යමෙක් අඤ්ඤින්‍ද්‍රිය වඩා නම් හෙ අඤ්ඤාතාවින්‍ද්‍රිය සාක්‍ෂාත් කෙරෙයි යත්: නැත.
යළි යමෙක් අඤ්ඤාතාවින්‍ද්‍රිය සාක්‍ෂාත් කෙරේ නම් හෙ අඤ්ඤින්‍ද්‍රිය වඩයි යත්: නැති. (අනුලෝම යි.)
5. යමෙක් චක්ඛුන්‍ද්‍රිය පිරිසිඳ නො දනී නම් හෙ දෝමනස්සින්‍ද්‍රිය නො හැරැපියා ද යත්: අනාගාමීමාර්‍ගසමඞ්ගී (පුද්ගල) චක්ඛුන්‍ද්‍රිය නො පිරිසිඳැ දනියි. දෝමනස්සින්‍ද්‍රිය නො ද නො හැරපියයි. (අනාගාමී, අර්‍හත්) මාර්‍ගසමඞ්ගීන් දෙදෙනා තබා (හැරැ) අවශේෂ පුද්ගලයෝ චක්ඛුන්‍ද්‍රිය ද නො පිරිසිඳ දනිති, දෝමනස්සින්‍ද්‍රිය ද නො හැරැපියත්.
යළි යමෙක් දෝමනස්සින්‍ද්‍රිය නො හැරැපියා නම් හෙ චක්ඛුන්‍ද්‍රිය නො පිරිසිඳැ දනී යැ යත්: අග්‍රමාර්‍ගසමඞ්ගී පුද්ගල දෝමනස්සින්‍ද්‍රිය නො හැරැපියයි. චක්ඛුන්‍ද්‍රිය නො ද නො පිරිසිඳ දනී. (අනාගාමී අර්‍හත්) මාර්‍ගසමඞ්ගීන් දෙදෙනා තබා අවශේෂ පුද්ගලයෝ දෝමනස්සින්‍ද්‍රිය ද නො හැරපියති, චක්ඛුන්‍ද්‍රිය ද නො පිරිසිඳැ දනිත්.
යමෙක් චක්ඛුන්‍ද්‍රිය නො පිරිසිඳැ දනී නම් හෙ අනඤ්ඤාතඤ්ඤස්සාමීතින්‍ද්‍රිය නො වඩා යැ යත්: අෂ්ටමක (ස්‍රෝතාපත්තිමාර්‍ගසමඞ්ගී) පුද්ගල චක්ඛුන්‍ද්‍රිය නො පිරිසිඳැ දනියි, අනඤ්ඤාතඤ්ඤස්සාමීතින්‍ද්‍රිය නො ද නො වඩයි. (ස්‍රෝතාපත්ති අර්‍හත්) මාර්‍ගසමඞ්ගීන් දෙදෙනා තබා අවශේෂ පුද්ගලයෝ චක්ඛුන්‍ද්‍රිය ද නො පිරිසිඳැ දනිති. අනඤ්ඤාතඤ්ඤස්සාමීතින්‍ද්‍රිය ද නො වඩත්.
යළි යමෙක් අනඤ්ඤාතඤ්ඤස්සාමීතින්‍ද්‍රිය නො වඩා නම් හෙ චක්ඛුන්‍ද්‍රිය නො පිරිසිඳැ දනී යැ යත්: අග්‍රමාර්‍ගසමඞ්ගී පුද්ගල අනඤ්ඤාතඤ්ඤස්සාමීතින්‍ද්‍රිය නො වඩයි, චක්ඛුන්‍ද්‍රිය නො ද නො පිරිසිඳැ දනී. (ස්‍රෝතාපත්ති අර්‍හත්) මාර්‍ගසමඞ්ගීන් දෙදෙනා තබා අවශේෂ පුද්ගලයෝ අනඤ්ඤාතඤ්ඤස්සාමීතින්‍ද්‍රිය ද නො වඩති, චක්ඛුන්‍ද්‍රිය ද නො පිරිසිඳැ දනිත්.