56. චිත්ත දුකං.
චිත්තං ධම්මං පටිච්ච නො චිත්තො ධම්මො උප්පජ්ජති හෙතු පච්චයා, චිත්තං පටිච්ච සම්පයුත්තකා ඛන්ධා චිත්තසමුට්ඨානඤ්ච-. පටිසන්ධික්ඛණෙ, චිත්තං පටිච්ච සම්පයුත්තකා ඛන්ධා කටත්තා ච-. නො චිත්තං ධම්මං පටිච්ච නො චිත්තො ධම්මො-. හෙතු-. නො චිත්තං එකං ඛන්ධං පටිච්ච ද්වෙ ඛන්ධා චිත්තසමුට්ඨා-. ද්වෙ ඛන්ධෙ පටිච්ච එකො ඛන්ධො චිත්තසමුට්ඨා-. පටිසන්ධික්ඛණෙ ඛන්ධෙ පටිච්ච වත්ථු, වත්ථුං පටිච්ච ඛන්ධා, එකං මහාභූතං පටිච්ච-. නො චිත්තං ධම්මං පටිච්ච චිත්තො ධම්මො උප්පජ්ජති හෙතු-. නො චිත්තෙ ඛන්ධෙ පටිච්ච චිත්තං. පටිසන්ධික්ඛණෙ, නො චිත්තෙ ඛන්ධෙ පටිච්ච චිත්තං, වත්ථුං පටිච්ච චිත්තං. නො චිත්තං ධම්මං-. චිත්තො ච නො චිත්තො ච ධම්මා-. හෙතු-. නො චිත්තං එකං ඛන්ධං පටිච්ච ද්වෙ ඛන්ධා, චිත්තඤ්ච චිත්තසමුට්ඨානඤ්ච රූපං, ද්වෙ ඛන්ධෙ-. පටිසන්ධික්ඛණෙ නො චිත්තං එකං ඛන්ධං පටිච්ච ද්වෙ ඛන්ධා, චිත්තඤ්ච කටත්තා ච-. ද්වෙ ඛන්ධෙ පටිච්ච එකො ඛන්ධො චිත්තඤ්ච කටත්තා ච-. පටිසන්ධික්ඛණෙ, වත්ථුං පටිච්ච චිත්තං, සම්පයුත්තකා ච ඛන්ධා, චිත්තඤ්ච නො චිත්තඤ්ච ධම්මං පටිච්ච නො චිත්තො ධම්මො උප්පජ්ජති හෙතු-. චිත්තං එකං ඛන්ධඤ්ච චිත්තඤ්ච පටිච්ච ද්වෙ ඛන්ධා-. චිත්තසමුට්ඨා-. ද්වෙ-. පටිසන්ධික්ඛණෙ, නො චිත්තං එකං ඛන්ධඤ්ච චිත්තඤ්ච පටිච්ච ද්වෙ ඛන්ධා කටත්තා ච රූපං, ද්වෙ-, පටිසන්ධික්ඛණෙ චිත්තඤ්ච වත්ථුඤ්ච පටිච්ච නො චිත්තා ඛන්ධා.
චිත්තං ධම්මං පටිච්ච නො චිත්තො ධම්මො. ආරම්මණ-. චිත්තං පටිච්ච සම්පයුත්තකා ඛන්ධා, පටිසන්ධික්ඛණෙ, නො චිත්තං ධම්මං-. නො චිත්තො ධම්මො-. ආරම්මණ-. නො චිත්තං එකං ඛන්ධං පටිච්ච ද්වෙ ඛන්ධා-. ද්වෙ ඛන්ධෙ-. පටිසන්ධි-. වත්ථුං පටිච්ච ඛන්ධා, නො චිත්තං ධම්මං-. චිත්තො ධම්මො. ආරම්මණ-. නො චිත්තෙ ඛන්ධෙ පටිච්ච චිත්තං, පටිසන්ධික්ඛණෙ නො චිත්තෙ ඛන්ධෙ පටිච්ච චිත්තං.
පටිසන්ධික්ඛණෙ වත්ථුං පටිච්ච චිත්තං, නො චිත්තං ධම්මං-. චිත්තො ච නො චිත්තො ච ධම්මා. ආරම්මණ-. නො චිත්තං එකං ඛන්ධං පටිච්ච ද්වෙ ඛන්ධා චිත්තඤ්ච, ද්වෙ ඛන්ධෙ පටිච්ච-. පටිසන්ධික්ඛණෙ, නො චිත්තං එකං ඛන්ධං පටිච්ච ද්වෙ ඛන්ධා චිත්තඤ්ච, ද්වෙ ඛන්ධෙ පටිච්ච-. පටිසන්ධික්ඛණෙ වත්ථුං පටිච්ච චිත්තඤ්ච සම්පයුත්තකා ච ඛන්ධා චිත්තඤ්ච නො චිත්තඤ්ච ධම්මං-. නො චිත්තො ධම්මො-. ආරම්මණ-. නො චිත්තං එකං ඛන්ධඤ්ච චිත්තඤ්ච පටිච්ච ද්වෙ ඛන්ධා, ද්වෙ ඛන්ධෙ-. පටිසන්ධික්ඛණෙ චිත්තඤ්ච වත්ථුඤ්ච පටිච්ච නො චිත්තා ඛන්ධා, (සංඛිත්තං.)
හෙතුයා පඤ්ච, ආරම්මණෙ පඤ්ච, අධිපතියා පඤ්ච, අනන්තරෙ පඤ්ච, සමනන්තරෙ පඤ්ච, සහජාතෙ පඤ්ච, අඤ්ඤමඤ්ඤෙ පඤ්ච, නිස්සයෙ පඤ්ච, උපනිස්සයෙ පඤ්ච, පුරෙජජාතෙ පඤ්ච, ආසෙවනෙ පඤ්ච, කම්මෙ පඤ්ච විපාකෙ පඤ්ච, ආහාරෙ පඤ්ච, ඉන්ද්රියෙ පඤ්ච, ඣානෙ පඤ්ච, මග්ගෙ පඤ්ච, සම්පයුත්ත පඤ්ච, විප්පයුත්තෙ පඤ්ච, අත්ථියා පඤ්ච, නත්ථියා පඤ්ච, විගතෙ පඤ්ච, අවිගතෙ පඤ්ච.
චිත්තං ධම්මං පටිච්ච නො චිත්තො ධම්මො උප්පජ්ජති න හෙතුපච්චයා, අහෙතුකං චිත්තං පටිච්ච සම්පයුත්තකා ඛන්ධා චිත්තසමුට්ඨානඤ්ච රූපං, අහෙතුක පටිසන්ධික්ඛණෙ චිත්තං, විචිකිච්ඡාසහගතං උද්ධච්චසහගතං චිත්තං පටිච්ච විචිකිච්ඡාසහගතො උද්ධච්චසහගතො මොහො, නො චිත්තං ධම්මං- නො චිත්තො න හෙතු- අහෙතුකං නො චිත්තං එකං ඛන්ධං පටිච්ච ද්වෙ ඛන්ධා චිත්තසමුට්ඨානං- ද්වෙ ඛන්ධෙ සහෙතුක පටිසන්ධි, යාව අසඤ්ඤසත්තා විචිකිච්ඡාසහගතෙ උද්ධච්චසහගතෙ ඛන්ධෙ පටිච්ච විචිකිච්ඡා-. උද්ධච්ච-. මොහො.
නො චිත්තං ධම්මං පටිච්ච චිත්තො ධම්මො- න හෙතු- අහෙතුක නො චිත්තො ඛන්ධෙ පටිච්ච චිත්තං, අහෙතුක පටිසන්ධික්ඛණෙ නො චිත්තෙ ඛන්ධෙ පටිච්ච චිත්තං අහෙතුක පටිසන්ධික්ඛණෙ, වත්ථුං පටිච්ච චිත්තං, නො චිත්තං ධම්මං- චිත්තො ච නො චිත්තො ච-න හෙතු- අහෙතුකං නො චිත්තං එකං ඛන්ධං පටිච්ච ද්වෙ ඛන්ධා. චිත්තඤ්ච චිත්ත සමුට්ඨානඤ්ච- ද්වෙ ඛන්ධෙ- අහෙතුක පටිසන්ධික්ඛණෙ වත්ථුං පටිච්ච චිත්තඤ්ච සම්පයුත්තකා ච ඛන්ධා, චිත්තඤ්ච නො චිත්තඤ්ච ධම්මං- නො චිත්තො ධම්මො-. න හෙතු-. අහෙතුකං නො චිත්තං එකං ඛන්ධඤ්ච චිත්තඤ්ච පටිච්ච ද්වෙ. ඛන්ධා චිත්තසමුට්ඨා-. ද්වෙ ඛන්ධෙ, අහෙතුක පටිසන්ධික්ඛණෙ, නො චිත්තං එකං ඛන්ධඤ්ච චිත්තඤ්ච පටිච්ච ද්වෙ ඛන්ධා කටත්තා ච රූපං, ද්වෙ- අහෙතුක