51. පරාමට්ඨ දුකං
පරාමට්ඨං ධම්මං පටිච්ච පරාමට්ඨො ධම්මො උප්පජ්ජති හෙතු පච්චයා, පරාමට්ඨං එකං ඛන්ධං පටිච්ච තයො ඛන්ධා චිත්තසමුට්ඨා-. ද්වෙ, පටිසන්ධි-. (යාව අජ්ඣත්තිකා මහාභූතා, පරාමට්ඨං ධම්මං පටිච්ච-. පරාමට්ඨ දුකං යථා චූලන්තර දුකෙ ලොකිය දුකං, එවං කාතබ්බං. නින්නානා කරණං.)
පරාමට්ඨ දුකං නිට්ඨිතං.
52. පරාමාස සම්පයුත්ත දුකං
පරාමාසසම්පයුත්තං ධම්මං පටිච්ච පරාමාසසම්පයුත්තො ධම්මො උප්පජ්ජති හෙතු පච්චයා, පරාමාසසම්පයුත්තං එකං ඛන්ධං පටිච්ච තයො ඛන්ධා, ද්වෙ-. පරාමාසසම්පයුත්තං-. පරාමාසවිප්පයුත්තො-. හෙතු-. පරාමාසසම්පයුත්තෙ ඛන්ධෙ පටිච්ච චිත්තසමුට්ඨානං-. පරාමාසසම්පයුත්තං ධම්මං-. පරාමාසසම්පයුත්තො ච පරාමාසවිප්පයුත්තො ච-. හෙතු, පරාමාසසම්පයුත්තං එකං ඛන්ධං පටිච්ච තයො ඛන්ධා චිත්තසමු-. ද්වෙ-. පරාමාසසම්පයුත්තං ධම්මං පටිච්ච පරාමාසවිප්පයුත්තො-. හෙතු-. පරාමාසවිප්පයුත්තං එකං ඛන්ධං පටිච්ච තයො ඛන්ධා, චිත්තසමුට්ඨා-. ද්වෙ-. පටිසන්ධි-. ඛන්ධෙ පටිච්ච වත්ථු, වත්ථුං පටිච්ච ඛන්ධා, එකං මහාභූතං, පරාමාස සම්පයුත්තඤ්ච පරාමාස විප්පයුත්තඤ්ච-. පරාමාස විප්පයුත්තො-. හෙතු-. පරාමාසසම්පයුත්තෙ ඛන්ධෙ ච මහාභූතෙ ච පටිච්ච චිත්තසමුට්ඨා. (සංඛිත්තං.)
හෙතුයා පඤ්ච, ආරම්මණෙ ද්වෙ, අධිපතියා පඤ්ච, අනන්තරෙ ද්වෙ, සමනන්තරෙ ද්වෙ, සහජාතෙ පඤ්ච, අඤ්ඤමඤ්ඤෙ ද්වෙ, නිස්සයෙ පඤ්ච, උපනිස්සයෙ ද්වෙ, පුරෙජාතෙ ද්වෙ, ආසෙවනෙ ද්වෙ, කම්මෙ පඤ්ච, විපාකෙ එකං, ආහාරෙ පඤ්ච, -පෙ- මග්ගෙ පඤ්ච, සම්පයුත්තෙ ද්වෙ, විප්පයුත්තෙ පඤ්ච, අත්ථියා පඤ්ච, නත්ථියා ද්වෙ, විගතෙ ද්වෙ, අවිගතෙ පඤ්ච,
පරාමාසවිප්පයුත්තං ධම්මං පටිච්ච පරාමාසවිප්පයුත්තො-. න හෙතු පච්චයා, අහෙතුකං පරාමාසවිප්පයුත්තං එකං ඛන්ධං පටිච්ච තයො ඛන්ධා චිත්තසමුට්ඨානඤ්ච රූපං, ද්වෙ-. අහෙතුක පටිසන්ධි-. යාව අසඤ්ඤසත්තා, විචිකිච්ඡා-. උද්ධච්චසහගතෙ ඛන්ධෙ-. විචිකිච්ඡාසහගතො උද්ධච්චසහගතො මොහො, පරාමාසසම්පයුත්තං ධම්මං පටිච්ච පරාමාසවිප්පයුත්තො-. නාරම්මණපච්චයා, පරාමාසසම්පයුත්තෙ ඛන්ධෙ පටිච්ච චිත්තසමුට්ඨානං, පරාමාසවිප්පයුත්තං ධම්මං පටිච්ච පරාමාසවිප්පයුත්තො-. නාරම්මණපච්ච, පරාමාසවිප්පයුත්තෙ ඛන්ධෙ පටිච්ච චිත්තසමුට්ඨානං, යාව අසඤ්ඤසත්තා, පරාමාසසම්පයුත්තඤ්ච පරාමාසවිප්පයුත්තඤ්ච-. පරාමාසවිප්පයුත්තො-. නාරම්මණ-. පරාමාසසම්පයුත්තෙ ඛන්ධෙ ච මහාභූතෙ ච පටිච්ච චිත්තසමුට්ඨා. (සංඛිත්තං)
න හෙතුයා එකං, නාරම්මණෙ තීණි, නාධිපතියා පඤ්ච, නානන්තරෙ තීණි, න සමනන්තරෙ තීණි, න අඤ්ඤමඤ්ඤෙ තීණි, න උපනිස්සයෙ තීණි, න පුරෙජාතෙ චත්තාරි, න පච්ඡාජාතෙ පඤ්ච, නාසෙවනෙ පඤ්ච, න කම්මෙ ද්වෙ, න විපාකෙ පඤ්ච, නාහාරෙ එකං, න ඉන්ද්රියෙ එකං, න ඣානෙ එකං, න මග්ගෙ එකං, න සම්පයුත්තෙ