3. නික්‍ෂේපකාණ්ඩය
989. කවර ධර්‍මයෝ කුශල වෙති යත්:
අලෝභ ය අදෝස ය අමෝහ ය යන තුන් කුශලමූලයෝ ය. උන් (ඒ අලෝභාදීන්) හා සම්ප්‍රයුක්ත වූ වේදනාස්කන්‍ධ සංඥාස්කන්‍ධ සංස්කාරස්කන්‍ධ විඥානස්කන්‍ධ ය, ඒ අලෝභාදීන් විසින් සමුත්‍ථිත වූ කායකර්‍ම ය වාක්කර්‍මය මනඃකර්‍ම ය, මේ ධර්‍මයෝ කුශලයෝ යි.
990. කවර ධර්‍මයෝ අකුශල වෙති යත්:
ලෝභ ය දෝසය මෝහ ය යන තුන් අකුශලමූලයෝ ය, තදේකස්ථ (ඒ ලෝභාදිය සමග එක් සිතෙක සිටියා) වූ ක්ලේශයෝ ය, ඒ ලෝභාදීන් හා සම්ප්‍රයුක්ත වු වේදනාස්කන්‍ධ සංඥාස්කන්‍ධ සංස්කාරස්කන්‍ධ විඥානස්කන්‍ධ ය, ඒ ලෝභාදීන් විසින් සමුත්‍ථිත වූ කායකර්‍ම ය වාක්කර්‍ම ය මනඃකර්‍ම ය, මේ ධර්‍මයෝ අකුශලයෝ යි.
991. කවර ධර්‍මයෝ අව්‍යාකෘත වෙති යත්:
කාමාවචර වූ රූපාවචර වූ අරූපාවචර වූ අපරියාපන්න වූ (තුන් වටහි ඇතුළු නො වු ) කුශලාකුශලධර්‍මයන්ගේ විපාකයෝ ය, වේදනාස්කන්‍ධ සංඥාස්කන්‍ධ සංස්කාරස්කන්‍ධ විඥානස්කන්‍ධ ය, නො ම කුශලාකුශල වූ නො ද කර්‍මවිපාක වූ යම් ධර්‍ම කෙනෙක් වෙත් ද, ඔහු ද, සියලු රූපය ද අසඞ්ඛතධාතු (නිවන ) ද, යන මේ ධර්‍මයෝ අව්‍යාකෘතයෝ යි.
992. කවර ධර්‍ම කෙනෙක් සුඛවේදනාව හා සම්ප්‍රයුක්ත වෙති යත්:
කාමාවචරයෙහි රූපාවචරයෙහි අපරියාපන්නයෙහි සුඛභූමි වූ සිත්හි සුඛවේදනාව තබා ඒ සුඛවේදනාව හා සම්ප්‍රයුක්ත වූ සංඥාස්කන්‍ධ ය සංස්කාරස්කන්‍ධ ය විඥානස්කන්‍ධ ය, මේ ධර්‍මයෝ සුඛ වේදනාව හා සම්ප්‍රයුක්ත වෙත්.
993. කවර ධර්‍මයෝ දුඃඛවේදනාව හා සම්ප්‍රයුක්ත වෙති යත්:
කාමාවචරයෙහි දුකට භූමි වූ සිත්හි දුඃඛවේදනාව තබා ඒ දුඃඛවේදනාව හා සම්ප්‍රයුක්ත වූ සංඥාස්කන්‍ධ ය සංස්කාරස්කන්‍ධ ය විඥානස්කන්‍ධ ය, මේ ධර්‍මයෝ දුඃඛවේදනාව හා සම්ප්‍රයුක්ත වෙත්.
994. කවර ධර්‍මයෝ අදුක්ඛමසුඛ (උපේක්‍ෂා ) වේදනාව හා සම්ප්‍රයුක්ත වෙති යත්:
කාමාවචරයෙහි රූපාවචරයෙහි අරූපාවචරයෙහි අපරියාපන්නයෙහි උපේක්‍ෂාභූමි වූ සිත්හි උපේක්‍ෂාවේදනාව තබා තත්සම්ප්‍රයුක්ත වූ සංඥාස්කන්‍ධ ය සංස්කාරස්කන්‍ධ ය විඥානස්කන්‍ධ ය, මේ ධර්‍මයෝ අදුක්ඛමසුඛ (උපේක්‍ෂා) වේදනාව හා සම්ප්‍රයුක්ත වෙත්.
995. කවර ධර්‍මයෝ විපාක වෙති යත්:
කාමාවචර රූපාවචර අරූපාවචර අපරියාපන්න වූ කුශලාකුශල ධර්‍මයන්ගේ විපාකයෝ ය, වේදනාස්කන්‍ධ ය … විඥානස්කන්‍ධ ය, මේ ධර්‍මයෝ විපාකයෝ යි.
996. කවර ධර්‍මයෝ විපාකස්වභාවධර්‍ම වෙති යත්:
කාමාවචර රූපාවචර අරූපාවචර අපරියාපන්න වූ කුශලා කුශලධර්‍මයෝ ය, වේදනාස්කන්‍ධ ය … විඥානස්කන්‍ධ ය, මේ ධර්‍මයෝ විපාකධර්‍ම (විපාකස්වභාව) ධර්‍මයෝ යි.
997. කවර ධර්‍මයෝ නො ම විපාක වූවාහු විපාකස්වභාවධර්‍ම නො වූවාහු වෙති යත්:
නො ම කුශල වූ අකුශල නො වූ නො ද කර්‍මවිපාක වූ යම් ක්‍රියාධර්‍ම කෙනෙක් වෙත් ද, සියලු රූපය ද, අසංඛතධාතු (නිවන) ද යන මේ ධර්‍මයෝ නෛව විපාක න විපාකස්වභාව ධර්‍මයෝ යි.
998. කවර ධර්‍මයෝ උපාදින්න - උපාදානිය වෙති යත්:
කාමාවචර රූපාවචර අරූපාවචර වූ සාස්‍රව වූ කුශලාකුශල ධර්‍මයන්ගේ විපාකයෝ ය, වේදනාස්කන්‍ධය ... විඥානස්කන්‍ධ ය, කර්‍මය කළ හෙයින් යම් රූපයකුත් වේ ද, මේ ධර්‍මයෝ උපාදින්න උපාදානියයෝ යි.