සො එවං පටිසඞ්ඛානුපස්සනාඤාණෙන “සබ්බෙ සඞ්ඛාරා සුඤ්ඤා”ති පරිග්ගහෙත්වා පුන “සුඤ්ඤමිදං අත්තෙන වා අත්තනියෙන වා”ති (ම· නි· 3.69) ද්විකොටිකං සුඤ්ඤතං පරිග්ගණ්හාති. සො එවං නෙව අත්තානං, න පරං කිඤ්චි අත්තනො පරික්ඛාරභාවෙ ඨිතං දිස්වා පුන “නාහං ක්වචනි, කස්සචි කිඤ්චනතස්මිං, න ච මම ක්වචනි, කිස්මිඤ්චි කිඤ්චනතත්ථී”ති යා එත්ථ චතුකොටිකා සුඤ්ඤතා කථිතා, තං පරිග්ගණ්හාති.

කථං? අයඤ්හි නාහං ක්වචනීති ක්වචි අත්තානං න පස්සති. කස්සචි කිඤ්චනතස්මින්ති අත්තනො අත්තානං කස්සචි පරස්ස කිඤ්චනභාවෙ උපනෙතබ්බං න පස්සති. භාතිට්ඨානෙවා භාතරං, සහායට්ඨානෙ වා සහායං, පරික්ඛාරට්ඨානෙ වා පරික්ඛාරං මඤ්ඤිත්වා උපනෙතබ්බං න පස්සතීති අත්ථො. න ච මම ක්වචනීති එත්ථ මම-සද්දං තාව ඨපෙත්වා න ච ක්වචනීති පරස්ස ච අත්තානං ක්වචි නපස්සතීති අයමත්ථො. ඉදානි මම-සද්දං ආහරිත්වා මම කිස්මිඤ්චි කිඤ්චනතත්ථීති සො පරස්ස අත්තා මම කිස්මිඤ්චි කිඤ්චනභාවෙ අත්ථීති න පස්සතීති. අත්තනො භාතිට්ඨානෙ වා භාතරං, සහායට්ඨානෙ වා සහායං පරික්ඛාරට්ඨානෙ වා පරික්ඛාරන්ති කිස්මිඤ්චි ඨානෙ පරස්ස අත්තානං ඉමිනා කිඤ්චනභාවෙන උපනෙතබ්බං න පස්සතීති අත්ථො. එවමයං යස්මා නෙව කත්ථචි අත්තානං පස්සති, න තං පරස්ස කිඤ්චනභාවෙ උපනෙතබ්බං පස්සති, න පරස්ස අත්තානං පස්සති, න පරස්ස අත්තානං අත්තනො කිඤ්චනභාවෙ උපනෙතබ්බං පස්සති. තස්මානෙන චතුකොටිකා සුඤ්ඤතා පරිග්ගහිතා හොතීති.

එවං චතුකොටිකං සුඤ්ඤතං පරිග්ගහෙත්වා පුන ඡහාකාරෙහි සුඤ්ඤතං පරිග්ගණ්හාති. කථං? චක්ඛු සුඤ්ඤං අත්තෙන වා අත්තනියෙන වා නිච්චෙන වා ධුවෙන වා සස්සතෙන වා අවිපරිණාමධම්මෙන වා…පෙ… මනො සුඤ්ඤො. රූපා සුඤ්ඤා…පෙ… ධම්මා සුඤ්ඤා. චක්ඛුවිඤ්ඤාණං…පෙ… මනොවිඤ්ඤාණං. චක්ඛුසම්ඵස්සොති එවං යාව ජරාමරණා නයො නෙතබ්බො.

එවං ඡහාකාරෙහි සුඤ්ඤතං පරිග්ගහෙත්වා පුන අට්ඨහාකාරෙහි පරිග්ගණ්හාති. සෙය්යථිදං – රූපං අසාරං නිස්සාරං සාරාපගතං නිච්චසාරසාරෙන වා ධුවසාරසාරෙන වා සුඛසාරසාරෙන වා අත්තසාරසාරෙන වා නිච්චෙන වා ධුවෙන වා සස්සතෙන වා අවිපරිණාමධම්මෙන වා. වෙදනා… සඤ්ඤා… සඞ්ඛාරා… විඤ්ඤාණං… චක්ඛු…පෙ… ජරාමරණං අසාරං නිස්සාරං සාරාපගතං නිච්චසාරසාරෙන වා ධුවසාරසාරෙන වා සුඛසාරසාරෙන වා අත්තසාරසාරෙන වා නිච්චෙන වා ධුවෙන වා සස්සතෙන වා අවිපරිණාමධම්මෙන වා. යථා නළො අසාරො නිස්සාරො සාරාපගතො. යථා එරණ්ඩො… යථා උදුම්බරො… යථා සෙතවච්ඡො… යථා පාළිභද්දකො… යථා ඵෙණපිණ්ඩො… යථා උදකබුබ්බුළං… යථා මරීචි… යථා කදලික්ඛන්ධො… යථා මායා අසාරා නිස්සාරා සාරාපගතා, එවමෙව රූපං…පෙ… ජරාමරණං අසාරං නිස්සාරං සාරාපගතං නිච්චසාරසාරෙන වා…පෙ… අවිපරිණාමධම්මෙන වාති (චූළනි· මොඝරාජමාණවපුච්ඡානිද්දෙස 88).

සො එවං අට්ඨහාකාරෙහි සුඤ්ඤතං පරිග්ගහෙත්වා පුන දසහාකාරෙහි පරිග්ගණ්හාති, රූපං රිත්තතො පස්සති. තුච්ඡතො… සුඤ්ඤතො… අනත්තතො… අනිස්සරියතො… අකාමකාරියතො… අලබ්භනීයතො… අවසවත්තකතො… පරතො… විවිත්තතො පස්සති. වෙදනං…පෙ… විඤ්ඤාණං රිත්තතො…පෙ… විවිත්තතො පස්සතීති.

එවං දසහාකාරෙහි සුඤ්ඤතං පරිග්ගහෙත්වා පුන ද්වාදසහාකාරෙහි පරිග්ගණ්හාති. සෙය්යථිදං – රූපං න සත්තො, න ජීවො, න නරො, න මාණවො, න ඉත්ථී, න පුරිසො, න අත්තා, න අත්තනියං. නාහං, න මම, න අඤ්ඤස්ස, න කස්සචි. වෙදනා…පෙ… විඤ්ඤාණං න කස්සචීති (චූළනි· මොඝරාජමාණවපුච්ඡානිද්දෙස 88).

එවං ද්වාදසහාකාරෙහි සුඤ්ඤතං පරිග්ගණ්හිත්වා පුන තීරණපරිඤ්ඤාවසෙන ද්වාචත්තාලීසාය ආකාරෙහි සුඤ්ඤතං පරිග්ගණ්හාති, රූපං අනිච්චතො… දුක්ඛතො… රොගතො… ගණ්ඩතො… සල්ලතො… අඝතො… ආබාධතො… පරතො… පලොකතො… ඊතිතො… උපද්දවතො… භයතො… උපසග්ගතො… චලතො… පභඞ්ගුතො… අද්ධුවතො… අතාණතො… අලෙණතො… අසරණතො… අසරණීභූතතො… රිත්තතො… තුච්ඡතො… සුඤ්ඤතො… අනත්තතො… අනස්සාදතො… ආදීනවතො… විපරිණාමධම්මතො… අස්සාරකතො… අඝමූලතො… වධකතො… විභවතො… සාසවතො… සඞ්ඛතතො… මාරාමිසතො… ජාතිධම්මතො… ජරාධම්මතො… බ්යාධිධම්මතො… මරණධම්මතො… සොකපරිදෙවදුක්ඛදොමනස්සඋපායාසධම්මතො… සමුදයතො… අත්ථඞ්ගමතො… අනස්සාදතො … ආදීනවතො… නිස්සරණතො පස්සති. වෙදනං…පෙ… විඤ්ඤාණං අනිච්චතො…පෙ… නිස්සරණතො පස්සති.