සො එවං සබ්බභවයොනිගතිට්ඨිතිනිවාසගතෙහි සභෙදකෙහි සඞ්ඛාරෙහි මුච්චිතුකාමො සබ්බස්මා සඞ්ඛාරගතා මුච්චිතුං පුන තෙ එවං සඞ්ඛාරෙ පටිසඞ්ඛානුපස්සනාඤාණෙන තිලක්ඛණං ආරොපෙත්වා පරිග්ගණ්හාති.

සො සබ්බසඞ්ඛාරෙ අනච්චන්තිකතො, තාවකාලිකතො, උප්පාදවයපරිච්ඡින්නතො, පලොකතො, චලතො, පභඞ්ගුතො, අද්ධුවතො, විපරිණාමධම්මතො, අස්සාරකතො, විභවතො, සඞ්ඛතතො, මරණධම්මතොතිආදීහි කාරණෙහි අනිච්චාති පස්සති.

අභිණ්හපටිපීළනතො, දුක්ඛමතො, දුක්ඛවත්ථුතො, රොගතො, ගණ්ඩතො, සල්ලතො, අඝතො, ආබාධතො, ඊතිතො, උපද්දවතො, භයතො, උපසග්ගතො, අතාණතො, අලෙණතො, අසරණතො, ආදීනවතො, අඝමූලතො, වධකතො, සාසවතො, මාරාමිසතො, ජාතිධම්මතො, ජරාධම්මතො, බ්යාධිධම්මතො, සොකධම්මතො, පරිදෙවධම්මතො, උපායාසධම්මතො, සංකිලෙසිකධම්මතොතිආදීහි කාරණෙහි දුක්ඛාති පස්සති.

අජඤ්ඤතො, දුග්ගන්ධතො, ජෙගුච්ඡතො, පටික්කූලතො, අමණ්ඩනාරහතො, විරූපතො, බීභච්ඡතොතිආදීහි කාරණෙහි දුක්ඛලක්ඛණස්ස පරිවාරභූතතො අසුභතො පස්සති.

පරතො, රිත්තතො, තුච්ඡතො, සුඤ්ඤතො, අස්සාමිකතො, අනිස්සරතො, අවසවත්තිතොතිආදීහි කාරණෙහි අනත්තතො පස්සති.

එවඤ්හි පස්සතානෙන තිලක්ඛණං ආරොපෙත්වා සඞ්ඛාරා පරිග්ගහිතා නාම හොන්ති. කස්මා පනායමෙතෙ එවං පරිග්ගණ්හාතීති? මුඤ්චනස්ස උපායසම්පාදනත්ථං.

තත්රායං උපමා – එකො කිර පුරිසො “මච්ඡෙ ගහෙස්සාමී”ති මච්ඡඛිප්පං ගහෙත්වා උදකෙ ඔඩ්ඩාපෙසි සො ඛිප්පමුඛෙන හත්ථං ඔතාරෙත්වා අන්තොඋදකෙ සප්පං ගීවාය ගහෙත්වා “මච්ඡො මෙ ගහිතො”ති අත්තමනො අහොසි. සො “මහා වත මයා මච්ඡො ලද්ධො”ති උක්ඛිපිත්වා පස්සන්තො සොවත්ථිකත්තයදස්සනෙන සප්පොති සඤ්ජානිත්වා භීතො ආදීනවං දිස්වා ගහණෙ නිබ්බින්නො මුඤ්චිතුකාමො හුත්වා මුඤ්චනස්ස උපායං කරොන්තො අග්ගනඞ්ගුට්ඨතො පට්ඨාය හත්ථං නිබ්බෙඨෙත්වා බාහුං උක්ඛිපිත්වා උපරිසීසෙ ද්වෙ තයො වාරෙ ආවිජ්ඣිත්වා සප්පං දුබ්බලං කත්වා “ගච්ඡ දුට්ඨ සප්පා”ති නිස්සජ්ජිත්වා වෙගෙන තළාකපාළිං ආරුය්හ “මහන්තස්ස වත භො සප්පස්ස මුඛතො මුත්තොම්හී”ති ආගතමග්ගං ඔලොකයමානො අට්ඨාසි.

තත්ථ තස්ස පුරිසස්ස “මච්ඡො”ති සප්පං ගීවාය ගහෙත්වා තුට්ඨකාලො විය ඉමස්සාපි යොගිනො ආදිතොව අත්තභාවං පටිලභිත්වා තුට්ඨකාලො, තස්ස ඛිප්පමුඛතො සීසං නීහරිත්වා සොවත්ථිකත්තයදස්සනං විය ඉමස්ස ඝනවිනිබ්භොගං කත්වා සඞ්ඛාරෙසු තිලක්ඛණදස්සනං, තස්ස භීතකාලො විය ඉමස්ස භයතුපට්ඨානඤාණං. තතො ආදීනවදස්සනං විය ආදීනවානුපස්සනාඤාණං, ගහණෙ නිබ්බින්දනං විය නිබ්බිදානුපස්සනාඤාණං. සප්පං මුඤ්චිතුකාමතා විය මුඤ්චිතුකම්යතාඤාණං, මුඤ්චනස්ස උපායකරණං විය පටිසඞ්ඛානුපස්සනාඤාණෙන සඞ්ඛාරෙසු තිලක්ඛණාරොපනං. යථා හි සො පුරිසො සප්පං ආවිජ්ඣිත්වා දුබ්බලං කත්වා නිවත්තෙත්වා ඩංසිතුං අසමත්ථභාවං පාපෙත්වා සුමුත්තං මුඤ්චති, එවමයං යොගාවචරො තිලක්ඛණාරොපනෙන සඞ්ඛාරෙ ආවිජ්ඣිත්වා දුබ්බලෙ කත්වා පුන නිච්චසුඛසුභඅත්තාකාරෙන උපට්ඨාතුං අසමත්ථතං පාපෙත්වා සුමුත්තං මුඤ්චති. තෙන වුත්තං “මුඤ්චනස්ස උපායසම්පාදනත්ථං එවං පරිග්ගණ්හාතී”ති.