ඉදඤ්ච පන අනුලොමඤාණං සඞ්ඛාරාරම්මණාය වුට්ඨානගාමිනියා විපස්සනාය පරියොසානං හොති. සබ්බෙන සබ්බං පන ගොත්රභුඤාණං වුට්ඨානගාමිනියා විපස්සනාය පරියොසානං. ඉදානි තස්සායෙව වුට්ඨානගාමිනියා විපස්සනාය අසම්මොහත්ථං අයං සුත්තසංසන්දනා වෙදිතබ්බා.

සෙය්යථිදං –

අයඤ්හි වුට්ඨානගාමිනී විපස්සනා සළායතනවිභඞ්ගසුත්තෙ “අතම්මයතං, භික්ඛවෙ, නිස්සාය අතම්මයතං ආගම්ම යායං උපෙක්ඛා එකත්තා එකත්තසිතා, තං පජහථ තං සමතික්කමථා”ති (ම· නි· 3.310) එවං අතම්මයතාති වුත්තා.

අලගද්දසුත්තන්තෙ “නිබ්බින්දං විරජ්ජති, විරාගා විමුච්චතී”ති (ම· නි· 1.245) එවං නිබ්බිදාති වුත්තා.

සුසිමසුත්තන්තෙ “පුබ්බෙ ඛො, සුසිම, ධම්මට්ඨිතිඤාණං, පච්ඡා නිබ්බානෙ ඤාණ”න්ති (සං· නි· 2.70) එවං ධම්මට්ඨිතිඤාණන්ති වුත්තා.

පොට්ඨපාදසුත්තන්තෙ “සඤ්ඤා ඛො, පොට්ඨපාද, පඨමං උප්පජ්ජති, පච්ඡා ඤාණ”න්ති (දී· නි· 1.416) එවං සඤ්ඤග්ගන්ති වුත්තා.

දසුත්තරසුත්තන්තෙ “පටිපදාඤාණදස්සනවිසුද්ධි පාරිසුද්ධිපධානියඞ්ග”න්ති (දී· නි· 3.359) එවං පාරිසුද්ධිපධානියඞ්ගන්ති වුත්තා.

පටිසම්භිදාමග්ගෙ “යා ච මුඤ්චිතුකම්යතා යා ච පටිසඞ්ඛානුපස්සනා යා ච සඞ්ඛාරුපෙක්ඛා, ඉමෙ ධම්මා එකත්ථා බ්යඤ්ජනමෙව නාන”න්ති (පටි· ම· 1.227) එවං තීහි නාමෙහි වුත්තා.

පට්ඨානෙ “අනුලොමං ගොත්රභුස්ස, අනුලොමං වොදානස්සා”ති (පට්ඨා· 1.1.417) එවං තීහි නාමෙහි වුත්තා.

රථවිනීතසුත්තන්තෙ “කිං පනාවුසො, පටිපදාඤාණදස්සනවිසුද්ධත්ථං භගවති බ්රහ්මචරියං වුස්සතී”ති (ම· නි· 1.257) එවං පටිපදාඤාණදස්සනවිසුද්ධීති වුත්තා.

ඉතො පරං ගොත්රභුඤාණං හොති, තං මග්ගස්ස ආවජ්ජනට්ඨානියත්තා නෙව පටිපදාඤාණදස්සනවිසුද්ධිං න ඤාණදස්සනවිසුද්ධිං භජති, අන්තරා අබ්බොහාරිකමෙව හොති. විපස්සනාසොතෙ පතිතත්තා පන විපස්සනාති සඞ්ඛං ගච්ඡති. සොතාපත්තිමග්ගො සකදාගාමිමග්ගො අනාගාමිමග්ගො අරහත්තමග්ගොති ඉමෙසු පන චතූසු මග්ගෙසු ඤාණං ඤාණදස්සනවිසුද්ධි නාම.

තත්ථ පඨමමග්ගඤාණං තාව සම්පාදෙතුකාමෙන අඤ්ඤං කිඤ්චි කාතබ්බං නාම නත්ථි. යඤ්හි අනෙන කාතබ්බං සියා, තං අනුලොමාවසානං විපස්සනං උප්පාදෙන්තෙන කතමෙව. එවං උප්පන්නඅනුලොමඤාණස්ස පනස්ස තෙහි තීහිපි අනුලොමඤාණෙහි අත්තනො බලානුරූපෙන ථූලථූලෙ සච්චපටිච්ඡාදකෙ තමම්හි අන්තරධාපිතෙ සබ්බසඞ්ඛාරගතෙසු චිත්තං න පක්ඛන්දති, න සන්තිට්ඨති, නාධිමුච්චති, න සජ්ජති, න ලග්ගති, න බජ්ඣති. පදුමපලාසතො උදකං විය පතිලීයති පතිකුටති පතිවත්තති. සබ්බං නිමිත්තාරම්මණම්පි සබ්බං පවත්තාරම්මණම්පි පලිබොධතො උපට්ඨාති. අථස්ස සබ්බස්මිං නිමිත්තපවත්තාරම්මණෙ පලිබොධතො උපට්ඨිතෙ අනුලොමඤාණස්ස ආසෙවනන්තෙ අනිමිත්තං අප්පවත්තං විසඞ්ඛාරං නිරොධං නිබ්බානං ආරම්මණං කුරුමානං පුථුජ්ජනගොත්තං පුථුජ්ජනසඞ්ඛං පුථුජ්ජනභූමිං අතික්කමමානං අරියගොත්තං අරියසඞ්ඛං අරියභූමිං ඔක්කමමානං නිබ්බානාරම්මණෙ පඨමාවට්ටනපඨමාභොගපඨමසමන්නාහාරභූතං මග්ගස්ස අනන්තරසමනන්තරාසෙවනඋපනිස්සයනත්ථිවිගතවසෙන ඡහි ආකාරෙහි පච්චයභාවං සාධයමානං සිඛාප්පත්තං විපස්සනාය මුද්ධභූතං අපුනරාවට්ටකං උප්පජ්ජති ගොත්රභුඤාණං.