සො තස්සෙව පඤ්චසු ඛන්ධෙසු අනිච්චදුක්ඛානත්තසම්මසනස්ස ථිරභාවත්ථාය, යං තං භගවතා “කතමෙහි චත්තාරීසාය ආකාරෙහි අනුලොමිකං ඛන්තිං පටිලභති, කතමෙහි චත්තාරීසාය ආකාරෙහි සම්මත්තනියාමං ඔක්කමතී”ති එතස්ස විභඞ්ගෙ –

“පඤ්චක්ඛන්ධෙ අනිච්චතො, දුක්ඛතො, රොගතො, ගණ්ඩතො, සල්ලතො, අඝතො, ආබාධතො, පරතො, පලොකතො, ඊතිතො, උපද්දවතො, භයතො, උපසග්ගතො, චලතො, පභඞ්ගුතො, අද්ධුවතො, අතාණතො, අලෙණතො, අසරණතො, රිත්තතො, තුච්ඡතො, සුඤ්ඤතො, අනත්තතො, ආදීනවතො, විපරිණාමධම්මතො, අසාරකතො, අඝමූලතො, වධකතො, විභවතො, සාසවතො, සඞ්ඛතතො, මාරාමිසතො, ජාතිධම්මතො, ජරාධම්මතො, බ්යාධිධම්මතො, මරණධම්මතො , සොකධම්මතො, පරිදෙවධම්මතො, උපායාසධම්මතො, සංකිලෙසිකධම්මතො”ති (පටි· ම· 3.37) –

චත්තාරීසාය ආකාරෙහි,

“පඤ්චක්ඛන්ධෙ අනිච්චතො පස්සන්තො අනුලොමිකං ඛන්තිං පටිලභති. පඤ්චන්නං ඛන්ධානං නිරොධො නිච්චං නිබ්බානන්ති පස්සන්තො සම්මත්තනියාමං ඔක්කමතී”තිආදිනා (පටි· ම· 3.38) නයෙන,

අනුලොමඤාණං විභජන්තෙන පභෙදතො අනිච්චාදිසම්මසනං වුත්තං. තස්සාපි වසෙන ඉමෙ පඤ්චක්ඛන්ධෙ සම්මසති.

කථං ? සො හි එකෙකං ඛන්ධං අනච්චන්තිකතාය, ආදිඅන්තවන්තතාය ච අනිච්චතො. උප්පාදවයපටිපීළනතාය, දුක්ඛවත්ථුතාය ච දුක්ඛතො. පච්චයයාපනීයතාය, රොගමූලතාය ච රොගතො. දුක්ඛතාසූලයොගිතාය, කිලෙසාසුචිපග්ඝරණතාය, උප්පාදජරාභඞ්ගෙහි උද්ධුමාතපරිපක්කපභින්නතාය ච ගණ්ඩතො. පීළාජනකතාය, අන්තොතුදනතාය, දුන්නීහරණීයතාය ච සල්ලතො. විගරහණීයතාය, අවඩ්ඪිආවහනතාය, අඝවත්ථුතාය ච අඝතො. අසෙරිභාවජනකතාය, ආබාධපදට්ඨානතාය ච ආබාධතො. අවසතාය, අවිධෙය්යතාය ච පරතො. බ්යාධිජරාමරණෙහි පලුජ්ජනතාය පලොකතො. අනෙකබ්යසනාවහනතාය ඊතිතො. අවිදිතානංයෙව විපුලානං අනත්ථානං ආවහනතො, සබ්බුපද්දවවත්ථුතාය ච උපද්දවතො. සබ්බභයානං ආකරතාය, දුක්ඛවූපසමසඞ්ඛාතස්ස පරමස්සාසස්ස පටිපක්ඛභූතතාය ච භයතො. අනෙකෙහි අනත්ථෙහි අනුබද්ධතාය, දොසූපසට්ඨතාය, උපසග්ගො විය අනධිවාසනාරහතාය ච උපසග්ගතො. බ්යාධිජරාමරණෙහි චෙව ලාභාලාභාදීහි ච ලොකධම්මෙහි පචලිතතාය චලතො. උපක්කමෙන චෙව සරසෙන ච පභඞ්ගුපගමනසීලතාය පභඞ්ගුතො. සබ්බාවත්ථනිපාතිතාය, ථිරභාවස්ස ච අභාවතාය අද්ධුවතො. අතායනතාය චෙව, අලබ්භනෙය්යඛෙමතාය ච අතාණතො. අල්ලීයිතුං අනරහතාය, අල්ලීනානම්පි ච ලෙණකිච්චාකාරිතාය අලෙණතො. නිස්සිතානං භයසාරකත්තාභාවෙන අසරණතො. යථාපරිකප්පිතෙහි ධුවසුභසුඛත්තභාවෙහි රිත්තතාය රිත්තතො. රිත්තතායෙව තුච්ඡතො අප්පකත්තා වා, අප්පකම්පි හි ලොකෙ තුච්ඡන්ති වුච්චති. සාමි-නිවාසි-කාරක-වෙදකාධිට්ඨායකවිරහිතතාය සුඤ්ඤතො. සයඤ්ච අස්සාමිකභාවාදිතාය අනත්තතො. පවත්තිදුක්ඛතාය, දුක්ඛස්ස ච ආදීනවතාය ආදීනවතො, අථ වා ආදීනං වාති ගච්ඡති පවත්තතීති ආදීනවො, කපණමනුස්සස්සෙතං අධිවචනං, ඛන්ධාපි ච කපණායෙවාති ආදීනවසදිසතාය ආදීනවතො. ජරාය චෙව මරණෙන චාති ද්වෙධා පරිණාමපකතිතාය විපරිණාමධම්මතො. දුබ්බලතාය, ඵෙග්ගු විය සුඛභඤ්ජනීයතාය ච අසාරකතො. අඝහෙතුතාය අඝමූලතො. මිත්තමුඛසපත්තො විය විස්සාසඝාතිතාය වධකතො. විගතභවතාය, විභවසම්භූතතාය ච විභවතො. ආසවපදට්ඨානතාය සාසවතො. හෙතුපච්චයෙහි අභිසඞ්ඛතතාය සඞ්ඛතතො. මච්චුමාරකිලෙසමාරානං ආමිසභූතතාය මාරාමිසතො. ජාති-ජරා-බ්යාධිමරණපකතිතාය ජාති-ජරා-බ්යාධි-මරණධම්මතො. සොක-පරිදෙව-උපායාසහෙතුතාය සොක-පරිදෙවඋපායාසධම්මතො. තණ්හාදිට්ඨිදුච්චරිතසංකිලෙසානං විසයධම්මතාය සංකිලෙසිකධම්මතොති එවං පභෙදතො වුත්තස්ස අනිච්චාදිසම්මසනස්ස වසෙන සම්මසති.