උපාදානපච්චයා භවපදෙ –

තත්ථ භවතීති භවො. සො කම්මභවො උපපත්තිභවො චාති දුවිධො හොති. යථාහ – “භවො දුවිධෙන අත්ථි කම්මභවො, අත්ථි උපපත්තිභවො”ති (විභ· 234). තත්ථ කම්මමෙව භවො කම්මභවො, තථා උපපත්තියෙව භවො උපපත්තිභවො. එත්ථ ච උපපත්ති භවතීති භවො. කම්මං පන යථා සුඛකාරණත්තා “සුඛො බුද්ධානං උප්පාදො”ති (ධ· ප· 194) වුත්තො, එවං භවකාරණත්තා ඵලවොහාරෙන භවොති වෙදිතබ්බන්ති. එවං තාවෙත්ථ අත්ථතො විඤ්ඤාතබ්බො විනිච්ඡයො.

ධම්මතො පන කම්මභවො තාව සඞ්ඛෙපතො චෙතනා චෙව චෙතනාසම්පයුත්තා ච අභිජ්ඣාදයො කම්මසඞ්ඛාතා ධම්මා. යථාහ – “තත්ථ කතමො කම්මභවො? පුඤ්ඤාභිසඞ්ඛාරො අපුඤ්ඤාභිසඞ්ඛාරො ආනෙඤ්ජාභිසඞ්ඛාරො (විභ· 234) පරිත්තභූමකො වා මහාභූමකො වා, අයං වුච්චති කම්මභවො. සබ්බම්පි භවගාමිකම්මං කම්මභවො”ති (විභ· 234). එත්ථ හි පුඤ්ඤාභිසඞ්ඛාරොති තෙරස චෙතනා. අපුඤ්ඤාභිසඞ්ඛාරොති ද්වාදස. ආනෙඤ්ජාභිසඞ්ඛාරොති චතස්සො චෙතනා. එවං පරිත්තභූමකො වා මහාභූමකො වාති එතෙන තාසංයෙව චෙතනානං මන්දබහුවිපාකතා වුත්තා. සබ්බම්පි භවගාමිකම්මන්ති ඉමිනා පන චෙතනාසම්පයුත්තා අභිජ්ඣාදයො වුත්තා.

උපපත්තිභවො පන සඞ්ඛෙපතො කම්මාභිනිබ්බත්තා ඛන්ධා, පභෙදතො නවවිධො හොති. යථාහ – “තත්ථ කතමො උපපත්තිභවො? කාමභවො රූපභවො අරූපභවො සඤ්ඤාභවො අසඤ්ඤාභවො නෙවසඤ්ඤානාසඤ්ඤාභවො, එකවොකාරභවො චතුවොකාරභවො පඤ්චවොකාරභවො, අයං වුච්චති උපපත්තිභවො”ති (විභ· 234). තත්ථ කාමසඞ්ඛාතො භවො කාමභවො. එස නයො රූපාරූපභවෙසු. සඤ්ඤාවතං භවො, සඤ්ඤා වා එත්ථ භවෙ අත්ථීති සඤ්ඤාභවො. විපරියායෙන අසඤ්ඤාභවො. ඔළාරිකාය සඤ්ඤාය අභාවා සුඛුමාය ච භාවා නෙවසඤ්ඤා, නාසඤ්ඤා අස්මිං භවෙති නෙවසඤ්ඤානාසඤ්ඤාභවො. එකෙන රූපක්ඛන්ධෙන වොකිණ්ණො භවො එකවොකාරභවො. එකො වා වොකාරො අස්ස භවස්සාති එකවොකාරභවො. එස නයො චතුවොකාරපඤ්චවොකාරභවෙසු. තත්ථ කාමභවො පඤ්ච උපාදිණ්ණක්ඛන්ධා. තථා රූපභවො. අරූපභවො චත්තාරො , සඤ්ඤාභවො පඤ්ච. අසඤ්ඤාභවො එකො උපාදිණ්ණක්ඛන්ධො. නෙවසඤ්ඤානාසඤ්ඤාභවො චත්තාරො. එකවොකාරභවාදයො එකචතුපඤ්චක්ඛන්ධා උපාදිණ්ණක්ඛන්ධෙහීති එවමෙත්ථ ධම්මතොපි විඤ්ඤාතබ්බො විනිච්ඡයො.

සාත්ථතොති යථා ච භවනිද්දෙසෙ, තථෙව කාමං සඞ්ඛාරනිද්දෙසෙපි පුඤ්ඤාභිසඞ්ඛාරාදයොව වුත්තා, එවං සන්තෙපි පුරිමෙ අතීතකම්මවසෙන ඉධ පටිසන්ධියා පච්චයත්තා, ඉමෙ පච්චුප්පන්නකම්මවසෙන ආයතිං පටිසන්ධියා පච්චයත්තාති පුනවචනං සාත්ථකමෙව, පුබ්බෙ වා “තත්ථ කතමො පුඤ්ඤාභිසඞ්ඛාරො? කුසලා චෙතනා කාමාවචරා”ති (විභ· 226) එවමාදිනා නයෙන චෙතනාව සඞ්ඛාරාති වුත්තා. ඉධ පන “සබ්බම්පි භවගාමිකම්ම”න්ති (විභ· 234) වචනතො චෙතනාසම්පයුත්තාපි. පුබ්බෙ ච විඤ්ඤාණපච්චයමෙව කම්මං “සඞ්ඛාරා”ති වුත්තං. ඉදානි අසඤ්ඤාභවනිබ්බත්තකම්පි. කිං වා බහුනා, “අවිජ්ජාපච්චයා සඞ්ඛාරා”ති එත්ථ පුඤ්ඤාභිසඞ්ඛාරාදයොව කුසලාකුසලා ධම්මා වුත්තා. “උපාදානපච්චයා භවො”ති ඉධ පන උපපත්තිභවස්සාපි සඞ්ගහිතත්තා කුසලාකුසලාබ්යාකතා ධම්මා වුත්තා. තස්මා සබ්බථාපි සාත්ථකමෙවිදං පුනවචනන්ති එවමෙත්ථ සාත්ථතොපි විඤ්ඤාතබ්බො විනිච්ඡයො.

භෙදසඞ්ගහාති උපාදානපච්චයා භවස්ස භෙදතො චෙව සඞ්ගහතො ච. යඤ්හි කාමුපාදානපච්චයා කාමභවනිබ්බත්තකං කම්මං කරීයති, සො කම්මභවො. තදභිනිබ්බත්තා ඛන්ධා උපපත්තිභවො. එස නයො රූපාරූපභවෙසු. එවං කාමුපාදානපච්චයා ද්වෙ කාමභවා, තදන්තොගධා ච සඤ්ඤාභවපඤ්චවොකාරභවා, ද්වෙ රූපභවා, තදන්තොගධා ච සඤ්ඤාභවඅසඤ්ඤාභවඑකවොකාරභවපඤ්චවොකාරභවා, ද්වෙ අරූපභවා, තදන්තොගධා ච සඤ්ඤාභවනෙවසඤ්ඤානාසඤ්ඤාභවචතුවොකාරභවාති සද්ධිං අන්තොගධෙහි ඡ භවා. යථා ච කාමුපාදානපච්චයා සද්ධිං අන්තොගධෙහි ඡ භවා. තථා සෙසුපාදානපච්චයාපීති එවං උපාදානපච්චයා භෙදතො සද්ධිං අන්තොගධෙහි චතුවීසති භවා.