බ්රහ්මවිහාරානන්තරං උද්දිට්ඨෙසු පන චතූසු ආරුප්පෙසු ආකාසානඤ්චායතනං තාව භාවෙතුකාමො “දිස්සන්තෙ ඛො පන රූපාධිකරණං දණ්ඩාදානසත්ථාදානකලහවිග්ගහවිවාදා, නත්ථි ඛො පනෙතං සබ්බසො ආරුප්පෙති. සො ඉති පටිසඞ්ඛාය රූපානංයෙව නිබ්බිදාය විරාගාය නිරොධාය පටිපන්නො හොතී”ති (ම· නි· 2.103) වචනතො එතෙසං දණ්ඩාදානාදීනඤ්චෙව චක්ඛුසොතරොගාදීනඤ්ච ආබාධසහස්සානං වසෙන කරජරූපෙ ආදීනවං දිස්වා තස්ස සමතික්කමාය ඨපෙත්වා පරිච්ඡින්නාකාසකසිණං නවසු පථවීකසිණාදීසු අඤ්ඤතරස්මිං චතුත්ථජ්ඣානං උප්පාදෙති.

තස්ස කිඤ්චාපි රූපාවචරචතුත්ථජ්ඣානවසෙන කරජරූපං අතික්කන්තං හොති, අථ ඛො කසිණරූපම්පි යස්මා තප්පටිභාගමෙව, තස්මා තම්පි සමතික්කමිතුකාමො හොති. කථං? යථා අහිභීරුකො පුරිසො අරඤ්ඤෙ සප්පෙන අනුබද්ධො වෙගෙන පලායිත්වා පලාතට්ඨානෙ ලෙඛාචිත්තං තාලපණ්ණං වා වල්ලිං වා රජ්ජුං වා ඵලිතාය වා පන පථවියා ඵලිතන්තරං දිස්වා භායතෙව උත්තසතෙව, නෙව නං දක්ඛිතුකාමො හොති. යථා ච අනත්ථකාරිනා වෙරිපුරිසෙන සද්ධිං එකගාමෙ වසමානො පුරිසො තෙන වධබන්ධගෙහඣාපනාදීහි උපද්දුතො අඤ්ඤං ගාමං වසනත්ථාය ගන්ත්වා තත්රාපි වෙරිනා සමානරූපසද්දසමුදාචාරං පුරිසං දිස්වා භායතෙව උත්තසතෙව, නෙව නං දක්ඛිතුකාමො හොති.

තත්රිදං ඔපම්මසංසන්දනං – තෙසං හි පුරිසානං අහිනා වෙරිනා වා උපද්දුතකාලො විය භික්ඛුනො ආරම්මණවසෙන කරජරූපසමඞ්ගිකාලො. තෙසං වෙගෙන පලායනඅඤ්ඤගාමගමනානි විය භික්ඛුනො රූපාවචරචතුත්ථජ්ඣානවසෙන කරජරූපසමතික්කමනකාලො. තෙසං පලාතට්ඨානෙ ච අඤ්ඤගාමෙ ච ලෙඛාචිත්තතාලපණ්ණාදීනි චෙව වෙරිසදිසං පුරිසඤ්ච දිස්වා භයසන්තාසඅදස්සනකාමතා විය භික්ඛුනො කසිණරූපම්පි තප්පටිභාගමෙව ඉදන්ති සල්ලක්ඛෙත්වා තම්පි සමතික්කමිතුකාමතා. සූකරාභිහතසුනඛපිසාචභීරුකාදිකාපි චෙත්ථ උපමා වෙදිතබ්බා.

එවං සො තස්මා චතුත්ථජ්ඣානස්ස ආරම්මණභූතා කසිණරූපා නිබ්බිජ්ජ පක්කමිතුකාමො පඤ්චහාකාරෙහි චිණ්ණවසී හුත්වා පගුණරූපාවචරචතුත්ථජ්ඣානතො වුට්ඨාය තස්මිං ඣානෙ “ඉමං මයා නිබ්බිණ්ණං රූපං ආරම්මණං කරොතී”ති ච, “ආසන්නසොමනස්සපච්චත්ථික”න්ති ච, “සන්තවිමොක්ඛතො ඔළාරික”න්ති ච ආදීනවං පස්සති. අඞ්ගොළාරිකතා පනෙත්ථ නත්ථි. යථෙව හෙතං රූපං දුවඞ්ගිකං, එවං ආරුප්පානිපීති.

සො තත්ථ එවං ආදීනවං දිස්වා නිකන්තිං පරියාදාය ආකාසානඤ්චායතනං සන්තතො අනන්තතො මනසිකරිත්වා චක්කවාළපරියන්තං වා යත්තකං ඉච්ඡති තත්තකං වා කසිණං පත්ථරිත්වා තෙන ඵුට්ඨොකාසං “ආකාසො ආකාසො”ති වා, “අනන්තො ආකාසො”ති වා මනසිකරොන්තො උග්ඝාටෙති කසිණං. උග්ඝාටෙන්තො හි නෙව කිලඤ්ජං විය සංවෙල්ලෙති, න කපාලතො පූවං විය උද්ධරති, කෙවලං පන තං නෙව ආවජ්ජෙති, න මනසි කරොති, න පච්චවෙක්ඛති, අනාවජ්ජෙන්තො අමනසිකරොන්තො අපච්චවෙක්ඛන්තො ච අඤ්ඤදත්ථු තෙන ඵුට්ඨොකාසං “ආකාසො ආකාසො”ති මනසිකරොන්තො කසිණං උග්ඝාටෙති නාම. කසිණම්පි උග්ඝාටියමානං නෙව උබ්බට්ටති න විවට්ටති, කෙවලං ඉමස්ස අමනසිකාරඤ්ච “ආකාසො ආකාසො”ති මනසිකාරඤ්ච පටිච්ච උග්ඝාටිතං නාම හොති, කසිණුග්ඝාටිමාකාසමත්තං පඤ්ඤායති. කසිණුග්ඝාටිමාකාසන්ති වා කසිණඵුට්ඨොකාසොති වා කසිණවිවිත්තාකාසන්ති වා සබ්බමෙතං එකමෙව.

සො තං කසිණුග්ඝාටිමාකාසනිමිත්තං “ආකාසො ආකාසො”ති පුනප්පුනං ආවජ්ජෙති, තක්කාහතං විතක්කාහතං කරොති. තස්සෙවං පුනප්පුනං ආවජ්ජයතො තක්කාහතං විතක්කාහතං කරොතො නීවරණානි වික්ඛම්භන්ති, සති සන්තිට්ඨති, උපචාරෙන චිත්තං සමාධියති. සො තං නිමිත්තං පුනප්පුනං ආසෙවති, භාවෙති, බහුලීකරොති. තස්සෙවං පුනප්පුනං ආවජ්ජයතො මනසිකරොතො පථවීකසිණාදීසු රූපාවචරචිත්තං විය ආකාසෙ ආකාසානඤ්චායතනචිත්තං අප්පෙති. ඉධාපි හි පුරිමභාගෙ තීණි චත්තාරි වා ජවනානි කාමාවචරානි උපෙක්ඛාවෙදනාසම්පයුත්තානෙව හොන්ති. චතුත්ථං පඤ්චමං වා අරූපාවචරං. සෙසං පථවීකසිණෙ වුත්තනයමෙව.