ධම්මපද විවරණය - මොරගල්ලේ සිරි ඤාණෝභාසතිස්ස හිමි 1962.pdf

ධම්මපද විවරණය යනු සූත්‍ර පිටකයේ ඛුද්දක නිකායට අයත් ධම්මපද පාලිය සහ එහි අටුවා කථාවස්තු විස්තර කරමින් සම්පාදිත ප්‍රශස්ත සිංහල විවරණ ග්‍රන්ථයකි. කළුචාමෝදර කල්‍යාණාරාම මහා විහාරාධිපති පණ්ඩිත කීර්ති ශ්‍රී මොරගල්ලේ සිරි ඤාණෝභාසතිස්ස මහා ස්ථවිරයන් වහන්සේ විසින් මෙම විවරණය සම්පාදනය කර ඇත. මුලදී කාණ්ඩ තුනක් වශයෙන් පළවූ මෙම කෘතිය, 1962 වසරේදී සම්පූර්ණ එක් ග්‍රන්ථයක් ලෙසින් ඇම්. ඩී. ගුණසේන සහ සමාගම මඟින් ප්‍රකාශයට පත් කරන ලදී.

මෙහි සෑම ගාථාවක් සඳහා ම කෙටි අදහස, දෙසූ නුවර හා අරම, පාලි පෙළ, අන්වය, වාච්‍යාර්ථය සහ පදගත අර්ථ විවරණ ඉතා සුගම ලෙස සකස් කර ඇත. තවද සෑම ගාථාවකට ම අදාළ නිදාන කථාව පිටුවක පමණ සංක්‍ෂිප්ත සාරාංශයක් ලෙසින් ඇතුළත් කර තිබීම මෙහි ඇති සුවිශේෂී ලක්ෂණයකි. දහම් පාසල් හා පිරිවෙන් විභාග හදාරන ශිෂ්‍ය ප්‍රජාවට මෙන්ම සාමාන්‍ය ධර්මකාමී සැදැහැවතුන්ට ද ධම්මපදය පහසුවෙන් අවබෝධ කරගැනීමට මෙය බෙහෙවින් උපකාරී වේ.

පොතේ අන්තර්ගත ප්‍රධාන අංශ:

• ගාථාවල මුල් අදහස්
• කථාවස්තුවල මුල් අදහස්
• කථාවස්තුවල නම්
• වග්ග
• අකාරාදී පිළිවෙලට සැකසූ විවරණය කළ පද

සම්පූර්ණ මුද්‍රණය

ධම්මපද විවරණය විශාල ග්‍රන්ථයකි. මෙතෙක් කාණ්ඩ වශයෙන් කොටස් තුනකට කිහිප වරක් ප්‍රසිද්ධ වූ මේ පොත විශාල වියදමක් දරා ධර්‍ම-ශාස්ත්‍රයෙහි දියුණුව පතා සම්පූර්ණ කොට ප්‍රසිද්ධ කිරීම ගැන සියලු සාධූන්ගේ ප්‍රශංසාව සීමාසහිත ගුණසේන සමාගමට හිමිවිය යුතු.

මේ පොතේ හැඳින්වීම කියවන සුධීන්ට පොතේ තත්ත්වය දැන හැකි බැවින් ඒ ගැන මෙහි ලිවීම අවශ්‍ය නො වේ.

පරිවෙණාචාර්‍ය්‍ය - මහාචාර්‍ය්‍ය ආදි පඬිවරු ධම්ම පද විවරණයේ උසස් තතු පවසා නො එක්විට විවේචන පළ කළහ. ඒ විවේචන වලින් දිනමිණ - ලංකාදීප-සිළුමිණ පත්‍ර විවේචන පමණක් මෙහි යොදනු ඇත.

ශ්‍රෙෂ්ඨ වූ විශාල ධර්‍ම ග්‍රන්ථයක් සම්පාදනය කොට අප ලත් උසස් කුසල ඵලය අප ගුරු දේවයන් වූ කළුවාමෝදර කල්‍යාණාරාම මහා විහාරාධිපති සිරි සුගත සාසන වංසාලංකාර ගණාචාර්‍ය්‍ය මොරගල්ලේ සිරි සීලානන්ද තිස්ස මාහිමියන් වහන්සේට ද වර්තමාන ධර්‍ම - ශාස්ත්‍රය බැබලවීමෙහි පුරෝගාමී වූ ඇම්. ඩී. ගුණසේන මහතාණන්ට ද සතුටින් අනුමෝදන් කරවමු. එතුමෝ සෙත් සුව ලැබ සැපසෙත්ව.

මේ ග්‍රන්ථය මුද්‍රණය කරවූ ලෝක ප්‍රසිද්ධ ඇම්. ඩී. ගුණසේන සහ සමාගම ධර්‍ම-ශාස්ත්‍රාභිවෘද්ධිය සඳහා කළේ අතිවිශාල සංග්‍රහයකි. ඒ ගැන අපි ඉතා සතුටින් පසසමු.

මේ වර පොත මුද්‍රණයේ දී අම්බලම්මුල්ල-කුමාර සෙවනේ උගත් ජී. ඇල්. ආසුර්ඩීන මහතා ඇතැම් කොටස් කොපි කර දීමෙන් හා ශුද්ධි පත්‍ර බැලීමෙන් සහාය වූ බව සතුටින් සඳහන් කරම්හ.

මීට,
මොරගල්ලේ සිරි ඤාණොභාසතිස්ස
(මහා ස්ථවිර.)
නිදහස් ප්‍රස්තූකාලය,
බොරැල්ල-කොළඹ. 8.
2506=1962-ජූලි 15.

හැඳින්වීම.

ධම්මපදය සූත්‍රාන්තපිටකයේ පස්මහ සඟියතුරෙන් කුදුගත් සඟියට අයත් පොත් පසළොසෙන් දෙවන පොතය. ඒ හැඳින්වීමට වෙහෙසීම නුවමනා කරුණකි. මුළු ලොවැ මිනිසුන් බුහුමන් සහිත වැ පිළිගත් පොත්තුරෙන් ඉතා උසස් ලෙස මුල් තැන ගෙන සිටින්නේ මේ ධම්මපදය බැවිනි. මේ පොත නො එක් බසින් ලොවැ පළවී තිබේ. බුදුසමය දැනුවනට සේ මැ පරසමය දැනුවනට ද මේ පොත අගනා දහම් පඬුරකි. ඒ දෙපක්‍ෂය මැ උගතුන් මේ පොතෙන් ලබන ඵලය ඉතා විශාල බව කිව යුතු ය.

ධම්මපදය ලොවැසියන් බොහෝ සෙයින් හැඳිරීම්-පිරිවීම් ඇති කැරුගෙන සිටින බැව් ඒ ඒ රටවැසි පඬිතුමන් ධම්මපද පෙළ සිය බසට නඟා විවරණ ලියා සියරට අකුරෙන් පළ කැරැ තිබීමෙන් දත හැකි වේ. හින්දි-වංග-සංස්කෘත-ජපන්-චීන-තිබ්බත ඈ පෙරදිග් බසට පමණක් නො වැ ඉංග්‍රීසි-රසියන්-ප්‍රංශ-ජර්මන්-ලතින්-ඉතාලියන් ඈ අපරදිග් බසට ද නඟන ලද වැ ධම්මපදය ලොවැ පැතිරී ගියේය. ඉංග්‍රීසියෙන් ඒ ඒ පඬුවන් අරුත් විවරණ ලියා කලින් කලැ පළ කැරැ වූ ධම්මපද සතළිසකට වැඩි බැව් දැනගන්ට ලැබී තිබේ. මෙයින් ඉතා අගනා පොත අමෙරිකාවේ හාවර්ඩ් විශ්වවිද්‍යාලයයේ* පළ වූ පොත බව පෙනේ.

*දම්පියා අටුවා කථාවල ඉංග්‍රීසි පරිවර්තනය (Buddhist Legends) නමැති මේ පොත අමරිකාවේ පළවී තිබේ. මෙ දම්පියා අටුවාවේ කථාවල හා පෙළට අයත් ගාථාවල සම්පූර්ණ පරිවර්තනයකි. මේ පොත අමරිකාවේ හාවර්ඩ් විශ්වවිද්‍යාලය සම්බන්ධ ප්‍රසන්න මාලාවෙ මුද්‍රණය කොට තිබේ. පොතේ පිටු 400 ක් පමණ ඇති කාණ්ඩ තුනකින් යුක්තය. මෙය ඉංග්‍රීසියට නඟා තිබෙන්නේ ඊ. ඩබ්ලිව්. බාර්ලිංගාමේ (E. W. Barlingame) මහතා විසිනි. “හාවර්ඩ් විශ්වවිද්‍යාලය ප්‍රසන්න මාලාව පළකරනු ලබන්නේ ඒ විශ්වවිද්‍යාලයේ මහාචාර්‍ය්‍යවරයෙක් වූ සී. ආර්. ලන්මන් පඬිතුමා ගේ සංශෝධකත්වයෙනි. දම්පියා අටුවාවේ සියලු කථා වස්තූන් ගේ සාරවත් කෙටි සාරයක් පොතේ මුල දක්වා තිබේ. සම්පූර්ණ පොතේ මිල දැනට රු: 96,00 ක් පමණ ය. හාවර්ඩ් විශ්වවිද්‍යාලයේ මේ බෞද්ධ පොත් පළ කරනු ලබන්නේ හැන්රික් ලෑන්ඩ් මොරන් මහතා විසින් පරිත්‍යාග කරන ලද විශාල අරමුදලේ ආදායමකිනි. මේ පොත අම්බලන්ගොඩ පොල් වත්තේ අග්‍රාරාම පුස්තකාලයෙහි දී අප විසින් දක්නාලදී

බුදු සමයෙන් උසස් වැ බැබළෙන සියම් - බුරුම රට වැසියනතරැ ධම්මපදය පිළිබඳ පැතිරීම වෙසෙසින් කිව යුත්තක් නො වේ. ලක්දිවැ ගිහි පැවිදි උතුමන් විසින් ධම්ම පදය පෙර සිට මැ හැඳිරීම්-පිරිවීම් කළ බව ද නිතොරැ ළඟ තබාගෙන මනාව පුහුණු කළ බව ද දක්නා ලැබේ. ඇතැම් උසස් සිංහල මැති ඇමතියන් දිවි කෙළවර දක්වා අත නො හැරැ ළඟ තබාගෙන සිටි අගනා වස්තුව මේ ධම්මපදය යි. 1817 නොවැම්බර් මස 25 වැනි දා ජාතිය හා ආගම වෙනුවෙන් දිවිපිදූ කැප්පෙටිපොළ අදිකාරම්තුමා මරණ මොහොතේ දී හැඳින ගත නො හැකුණු නිතොරැ හැඳිරීමට සුදුසු සේ පුස්-කොළෙහි ලියැවුණු ධම්මපදය ගෙන ගාථා කිපයක් හඬ නඟා කියවා මරණයට මඳකුදු නො බිය වැ කඩුවට ගෙලදුන් අයුරෙන් එය පැහැදිලි වේ. අපේ පැරණි සිංහල රජුන් ද ආදරයෙන් ධම්මපදය පුහුණු කළ බැව් හෙළිවෙන කරුණු ද බොහෝ වෙති.

එබැව් සලමෙවන් අබාඇසල් මහ රජතුමන් විසින් මුළු දම්පියා අටුවාවට මැ ලියන ලද ධම්පියා අටුවා ගැටපදය කියවන සියලු දෙනට මනාව දැක හැකි වේ. ධම්මපදයට පැරණි කලසිට සම්පාදනය වූ පොත් රැස ඉතා විශිෂ්ට බැව් කිවයුතුය.

අටඨකථාචරිය අනුබුද්ධ බුද්ධඝොස මාහිමිතුමන් වහන්සේ කළ ධම්මපදට්ඨකථාව අතිප්‍රශංසාය. ඒ ග්‍රන්ථය ඉතා පැරණි කල පටන් ධම්මපදය හදාරණ සියලු දෙනට මැ මහෝපකාරී වූ බව විශේෂයෙන් සඳහන් කළ යුතුය. ආචාර්ය්‍යවරයෝ පාලි භාෂාව ඉගෙන ගත්ත ශිෂ්‍යයනට මුල් අවස්ථාවේදී මැ මේ ග්‍රන්ථය ආදරයෙන් ප්‍රගුණ කරවති.

මෙසියට අවුරුදු දහසකට පෙර ලක් රජය හෙබ වූ පස්වැනි සලමෙවන් අබාඇසල් මහ රජතුමා කළ ධම්පියා අටුවා ගැටපදය පණ්ඩිතයන්ගේ ප්‍රශංසාවට නිතර භාජනව පවතී. ඇතැම් පඬිතුමෝ ධම්පියා අටුවා ගැටපදය සංශෝධනය කොට මුද්‍රණය කරවීමෙන් ද ගැටපද විවරණ ලියා පළ කර වීමෙන් ද ශ්‍රෙෂ්ඨත්වය පළ කෙරෙති.

කිසියම් පැවිදි පඬිතුමකු විසින් සපයන ලද ධම්මපද පුරාණ සන්නය සිංහල දත් සියලු දෙනට ධම්මපදයේ අර්‍ථාවබෝධය කර ගැනීමට හා විස්තර සහිතව තේරුම් දැන ගැනීමට ඉතා ප්‍රයෝජන වූ බව පෙනේ. ඒ පුරාණ සන්නය ද නො එක් වියතුන්ගේ සංශෝධනයෙන් හා සංස්කරණයෙන් කිහිප වරක් මැ මුද්‍රණයට පමුණුවා තිබේ. ධම්මසේන නම් මහා ස්වාමීන්ද්‍රයන් වහන්සේ සැපයූ සද්ධර්මරත්නාවලි නමැති විශාල ග්‍රන්ථය මනහර සිංහල භාෂාවෙන් ලියැවී තිබීම බොහෝ දෙනාගේ සිත්ඇදීමට හේතුවී තිබේ. ධම්මපදට්ඨකථා වේ ධම්මපද ගාථා පිළිබඳවැ ඈ කථාවස්තු සියබසින් කාටත් කියවා අසා තේරුම්ගත හැකි පරිදි මනෝරම්‍යලෙස දැක්වීම මහා ජනයා අතරැ පොතේ පැතිරීමට හේතුව පවත්නේ ය. මේ පොත ද නො එක්දෙනා ගේ සංශෝධනයෙන් හා මුද්‍රණයෙන් ප්‍රසිද්ධ වූ වාර බොහෝ ය. මේ පොත් සැපයූ පඬිතුමන්ගෙන් දහමට ත් සිය බසට ත් සිදු වූ ඵලය ඉතා විශාල ද අගනේ ද වෙයි.

මේ ග්‍රන්ථ හා සිංහල - බුරුම අකුරෙන් මුද්‍රිත ධම්මපදට්ඨ කථාව ද හේවාවිතාරණ ත්‍රිපිටක මුද්‍රණයට අයත් ධම්මපදට්ඨ කථාව ද අම්බලන්ගොඩ පොල්වත්තේ අග්‍රාරාමාධිපති අග්‍ර- මහාපණ්ඩිත පොල්වත්තේ ශ්‍රී බුද්ධදත්ත මහානායක ස්වාමීන්ද්‍රයන් වහන්සේගෙන් ලැබුණු ඉංග්‍රීසි අකුරෙන් මුද්‍රිත ධම්මපදට්ඨ කථාව ද බේරුවල මංගල පිරිවෙන් පුස්තකාලයෙන් ලැබුණු වංග අකුරෙන් මුද්‍රිත ධම්මපදපාලිය ද රන්දොඹේ ශ්‍රී නාග පුෂ්පාරාමවාසී පණ්ඩිත රන්දොඹේ වනරතනතිස්ස ස්ථවිර- තුමන්ගෙන් ලැබුණු නාගර අකුරෙන් මුද්‍රිත ධම්මපද පාලිය ද වෙනත් සන්න ගැටපද ද, පෙළේ ශුද්ධිය හා අර්ථ විවරණය සඳහා අපට ඉතා ප්‍රයෝජනවත් වූ බව සතුටින් සඳහන් කරමු.

ඉංග්‍රීසි අකුරෙන් මුද්‍රිත ධම්මපදට්ඨකථාව සංශෝධනයේ දී විදේශීය පඬිවරුන් දරනලද උත්සාහය ගැන පැසසිය යුතු ය. ඒ ශුද්ධිය සඳහා සහායක කරගත් පොත්වල නොයෙක් පාඨාන්තර අඩොලිපි වශයෙන් දක්වා තිබෙත්.

විද්‍යොදය පරිවෙනාධිපති වැ වැඩවිසූ පණ්ඩිතාචාර්‍ය්‍ය කහවේ ශ්‍රී රතනසාර නායක ස්වාමීන්ද්‍රයන් වහන්සේ විසින් ධම්මපදට්ඨ කථාව (හේවාවිතාරණ ත්‍රිපිටක මුද්‍රණය) පරිශොධිත ය. ඉංග්‍රීසි ආදී අක්‍ෂරයන්ගෙන් විදේශයන්හි සංශොධිත වැ මුද්‍රණයට පමුණුවා තිබෙන ධම්මපදට්ඨකථා ගැන සලකන විටැ අප රටේ ත්‍රිපිටක මුද්‍රණයකට අයත් මේ පොතේ පරිශොධනය පැසසිය නො හැකි ය.

වක්කලි තෙරුන් අරබයා වදාළ ගාථාව “ජෙතවනෙ” යෙහිදී වදාළ බව ඒ පරිශොධනයෙහි දක්නා ලැබේ. ඉංග්‍රීසි අකුරෙන් හා බුරුම අකුරෙන් මුද්‍රිත ධම්මපදට්ඨකථා පොත්වල ද වංග අකුරෙන් හා නාගර අකුරෙන් මුද්‍රිත ධම්මපද පෙළ පොත්වල ද විද්‍යොදය පරිවෙණාධිපති වැ වැඩවිසූ පණ්ඩිතාචාර්ය්‍ය මහගොඩ ශ්‍රී ඥානෙශ්වරනායක ස්වාමීන්ද්‍රයන් වහන්සේ විසින් සංශෝධිත වැ මුද්‍රිත ධම්මපදට්ඨකථාවෙහි ද වක්කලි කථාව සඳහන් වෙත ත් පොත්වල ද “වෙළුවනෙ” යෙහි දී වදාළ බව දැක් වේ.

“ඉමං ධම්මදෙසනං සත්ථා වෙළුවනෙ විහරන්තො වක්කලිත්ථෙරං ආරබ්භ කථෙසි”

ත්‍රිපිටක මුද්‍රණයේ දී “ජෙතවනෙ”යි ශුද්ධකොට බුරුම රට බුරුම අකුරෙන් මුද්‍රිත පොතේ “වෙළුවනෙ”යි තිබෙන බව අඩොලිපි වශයෙන් යොදා තිබේ. විදේශයන්හි නා නා අක්‍ෂර යන්ගෙන් මුද්‍රිත ධම්මපදට්ඨකථාවල කෙසේ වෙත ත් මෙහි සිංහල අකුරෙන් මුද්‍රිත ධම්මපදට්ඨකථාවේ “වෙළුවනෙ”යි තිබෙන බව අඩොලිපියෙහි නො දක්වන ලදී. බුරුම හා ඉංග්‍රීසි ආදී අක්‍ෂරයන්ගෙන් මුද්‍රිත ධම්මපදට්ඨකථාවල ද මහගොඩ ශ්‍රී ඥානෙශ්වරනායක ස්වාමීන්ද්‍රයන් වහන්සේ ශුද්ධකළ ධම්මපදට්ඨ කථාවේ ද තිබෙන “වෙළුවනෙ” යන වචනය කහවේ ශ්‍රී රතනසාර නායක ස්වාමීන්ද්‍රයන් වහන්සේ හේවා විතාරණ ත්‍රිපිටක මුද්‍රණයේදී “ජෙතවනෙ”යි ශුද්ධකොට තිබෙන බව පෙනේ.

වක්කලි කථාවෙහි:

අථ නං සත්ථා “යාව භික්ඛු සංවෙගං අලභිත්වා බුජ්ඣිස්සතී”ති උපකට්ඨාය වස්සුපනායිකාය රාජගහං ගන්ත්වා වස්සුපනායික දිවසෙ “අපෙහි වක්කලී”ති පණාමෙසි” සො “න මං සත්ථා ආලපතී”ති තෙමාසං සත්ථු සම්මුඛෙ ඨාතුං අසක්කොන්තො කිං මය්හං ජීවිතෙන? පබ්බතා අත්තානං පාතෙස්සාමී”ති ගිජ්ඣ කූටං අභිරූහි.”

මෙහි සඳහන් “රාජගහං - ගිජ්ඣකූටං” යන වචනවලින් වෙළුවනැදී වදාළ බව පැහැදිලි වේ. රජගහ නුවර ජෙත වනයක් නැති බැවිනි. වක්කලි තෙර ගිජුකුළු පව්වට වැසිසේ වෙළුවන යෙහි සිටය. ඇතැමුන් මුලාවට හෙළන මෙ බඳු තැන් යෙක් පරිශොධන ඒ හේවා විතාරණ ත්‍රිපිටක මුද්‍රණයට අයත් ධම්මපදට්ඨකථාවෙහි නොයෙක් තැන්හි දක්නට ලැබේ.

සද්ධර්‍මකොමුදි යෙහි හා ධර්‍මප්‍රදීපිකා යෙහි වක්කලි තෙරුන්ගේ ගාථාව “ජෙතවන”යෙහි දී වදාළ බව දක්වා තිබෙන්නේ මේ ත්‍රිපිටක පරිශොධනය බලා මැ යයි සිතමු. ධර්‍මප්‍රදීපිකා යෙහි වක්කලිතෙරුන් ඇරබ ගාථාව දෙවුරම් වෙහෙර දී වදාළ බව දක්වා රජගහ නුවර දී වස් වසන දවස්හි වක්කලිතෙරුන් නෙරපූ බව හා ඒ තෙරුන් ගිජ්ඣකූට පර්වතයට නැඟි බව විස්තර කෙරෙති.

1. අපෙහි වක්කලි, අපෙහි වක්කලීති. අ. සේ.

වක්කලි කථාව සුළු ය. එහි මුද්‍රිත ධම්මපදට්ඨ කථාවෙහි තිබුණු වෙළුවනෙ යන වචනය ජෙතවනෙ යි අඩොලිපි වශයෙන් යොදා ඉතා ඕනෑ කමින් ශුද්ධ කොට තිබෙන නිසාත් රජගහ නුවර ත් දෙවුරම් වෙහෙරක් ඇතැයි ඇතැම් අය මුලාවන නිසාත් මේ කරුණු ස්වල්පය දැක්වීමු.

සද්ධර්මරත්නාවලිය හා ධම්පියා අටුවා ගැටපදය ද මේ විවරණය සම්පාදනයේ දී අපට ඉතා ප්‍රයෝජනවත් වූ බව විශේෂයෙන් කිව යුතු ය. සද්ධර්මරත්නාවලිය කිහිප දෙනෙකු ගේ සංශෝධනයෙන් හා මුද්‍රණයෙන් ප්‍රසිද්ධියට පැමිණ තිබේ. මෙහි අපේ සැලකිල්ලට යොමු වූයේ සර්. ඩී. බී. ජයතිලක මැතිතුමා විසින් සංශෝධිත යයි දැක්වෙන සද්ධර්මරත්නාවලිය පමණකි. ධම්පියා අටුවා ගැටපදය ද එතුමා විසින් සංශෝධිත බැව් දැක්වේ.

එහෙත් ඒ පොත් දෙකේ සඳහන් යම් යම් කරුණු ගැන සලකා බලන විටැ ශබ්දශාස්ත්‍රය අතින් නො එක් මත ඇති එක මැ කාලයක විසූ දෙදෙනෙකු ගේ සංශෝධනයන් සේ සැලකිය හැකි ය. සද්ධර්මරත්නාවලිය ශොධනයේ දී ගත් මතය ධම්පියා අටුවා ගැටපදය ශොධනයේ දී නො දක්නා ලැබේ. ධම්පියා අටුවා ගැටපදය ශොධනයේ දී ගත් මතය සද්ධර්මරත්නාවලිය ශොධනයේ දී නො දක්නා ලැබේ.

එහෙයින් එක් ශොධකවරයෙකු ගේ කෘතීන් සේ පිළිගැනීමට නො හැකි බව පෙනේ.

“අප්පං වත ජීවිතං ඉදං ඔරං වස්සසතාපි මියති යො චෙපි අතිච්ච ජීවති අථ ඛො ජරායපි මියති.”

මේ ගාථාවෙහි “ජරායපි” යන පදය සද්ධර්මරත්නාවලියෙහි යොදා අඩොලිපි වශයෙන් “ජරසාව” යි දක්වා තිබේ. ධම්පියා අටුවා ගැටපදයෙහි ජරසාව යන පදය යොදා තිබේ. ඒ පොත් දෙක එක් ශොධකවරයෙකු ගේ සංශෝධන නම් මෙසේ මත දෙකක් ඇතිවිය නො හැක. ප්‍රථමයෙන් සංශෝධිත ධම්පියා අටුවා ගැටපදයෙහි දැක් වූවා සේ “ජරසාව” යන පදය මැ සද්ධර්මරත්නාවලියෙහි යොදා අඩොලිපි වශයෙන් “ජරායපි” යන පදය දැක්විය යුතු ය. මුද්‍රිත ධම්මපදට්ඨකථාවන්හි දැක්වෙන්නේ “ජරසාව” යන පදය මැයි.

සද්ධර්මරත්නාවලියෙහි නහලකුල-සිටිමා යි යොදා අඩොලිපි වශයෙන් නහලකුල යි දැක්වීමෙන් ද ධම්පියා අටුවා ගැට පදයෙහි නහලකුල - සිටිමාව යි යොදා අඩොලිපි වශයෙන් නඛලඛුර-සිටිමා යි දැක්වීමෙන් ද එක මැ කාලයක දෙදෙනෙකු විසින් කරනලද සංශෝධන සේ පෙනෙත්. එක සේ නො ගැලපෙන මෙ බඳු මත හා යෙදුම් ඒ පොත් දෙක සසඳා බැලීමෙන් දැනහැකි ය.

පණ්ඩිතාචාර්‍ය්‍ය මොරොන්තුඩුවේ ධම්මානන්ද නායක ස්ථවිරයන් වහන්සේ විසින් ධම්මපද පාලියට ලියූ සද්ධර්‍මකොමුදි නම් ග්‍රන්ථය එකලැ බොහෝ දෙනා අතරැ මහත් සැලකිල්ලට භාජන විය. ඒ පොතේ භාෂා විලාසය ත් රචනාවේ ව්‍යක්ත භාවය ත් ගැන සලකන හැම කෙනෙකුගේ මැ ගෞරවය ඒ පණ්ඩිත ස්ථවිරතුමන්ට හිමිවිය යුතුය. පණ්ඩිත රත්නම බණ්ඩාරනායක නායක ස්ථවිරයන් වහන්සේ විසින් සපයන ලද “ධර්මාර්‍ථදීපනී” නම් ධම්මපදාව්‍යාඛ්‍යාව ද බොහෝ දෙනාට ප්‍රයෝජනවත් ය.

සද්ධර්මකොමුදි යෙහි “සාහු දස්සනමරියානං” “භෙදනාති වාචාති බිනනාව” යනාදි වශයෙන් ගාථාවල දක්වා අර්ථ කීමේ දී “අරියානං දස්සනං සාධු” “වාචා අතිබිනනා භවෙ” කියා පද යොදා තිබේ මෙ පදයෙදුම් මෙ ලෙස මැ ධර්මාර්ථ දීපනී යෙහි ද දක්නා ලැබේ. සද්ධර්මකොමුදි ප්‍රතිපාදකයන්ට සිදුවූ මෙ බඳු ප්‍රමාදස්ථාන ධර්මාර්ථදීපනී ප්‍රතිපාදකයන් ද පිළිගෙන තිබෙන බව පෙනේ. මෙ බඳු යෙදුම් එහි නොයෙක් තැන්හි දක්න හැකිය.

අග්‍රමහා පණ්ඩිත බලන්ගොඩ ආනන්ද මෛත්‍රෙය නායක මහා ස්ථවිරයන් වහන්සේ විසින් සම්පාදිත සිංහල ධම්මපදය ද පණ්ඩිතාචාර්‍ය්‍ය බඹරැන්දේ සිරි සීවලී මහා ස්ථවිරයන් වහන්සේ විසින් සම්පාදිත “මනෝරඤ්ජනී” නම් සිංහල ධම්මපදය ද කුඩා ප්‍රමාණයෙන් මුද්‍රණය කොට තිබෙන බැවින් බෞද්ධ සාධූන් අත නිතර භාවිතයට යෝග්‍ය බව කියමු.

දණ්ඩ වගැ දශමය වන ගාථාවේ “සමාධිනා ධම්මවිනිච්ඡයෙන ච” යන ගාථාපදය ඒ පොත් දෙකේ මැ දක්නට නැත. තවත් මෙ බඳු තැන් ඒ පොත් දෙකේ දැක්ක හැකි ය.

අපේ මේ ධම්මපද විවරණය අතිපරිශුද්ධ යයි හැඟවීමට හෝ ඒ ඒ ග්‍රන්ථ සම්පාදකයන්ගේ හා ශොධකයන් ගේ දුර්වලකම් පැවසීමට හෝ මෙහි සඳහන් පොත්වල ප්‍රමාදස්ථාන හා අඩුපාඩු තැන් දැක්වූ බව නො සිතිය යුතු.

අපට ද ධම්මපද විවරණයක් කිරීමට සිතුනේ දහම් නැණින් හෙළදිව බැබළවීමට උසස් සමිති සමාගම් වැරැ වඩන මෙකලැ ධම්මපදය වඩාත් පැතිරවීම සඳහා ය. අපේ ධම්මපද විවරණය සකස් වූයේ කලින් පළ වැ තිබෙන පෙළෙහි හා සන්නයන්හි පෙනෙන නො එක් අවුල් හැර ය.

මේ විවරණය සැපයූයේ පිටුවකට ගයක් යොදා ඒ පිටුවේ පමණට විවරණයක් යෙදීමෙන් හා එහි නිදාන කථාව (පිටුවක පමණට) පිඬුකොට හරන් ගෙන ඒ ළඟ පිටුවේ යෙදීමෙන් ය. පිටුවක මුලට යෙදී ඇත්තේ ඒ පිටුවට ඇතුළත් ගයේ ඉතාමැ කෙටි අදහස වචන කීපයකිනි. අනතුරුවැ දෙසු නුවර ද අරම ද පෙළ ද අන්වය (=අරුත් කීමේදී පද යෙදෙන පිළිවෙළ) ද වාච්‍යාර්ථය (=කිවයුතු අදහස සැකෙවින් දැක්වීම) ද අන්වය (අනුව) අර්ථ හා ඇතැම් පදයන් ගේ විවරණ ද පිළිවෙළින් සැපයිමු.

අර්ථ කීමේදී ( ) මෙසේ කොටු කළ පද හැර ඉතා පහසුවෙන් සෑම ගයකට මැ අන්වයානුකූල වැ පදගත අර්ථ බලාගත හැකි සේ සකස් කෙළෙමු. අරුත් බිණීමට අනතුරුවැ පෙළේ සැලකියයුතු පදයන්ගේ විවරණය (තේරුම් වඩා ලිහිල් කොට දැක්වීම) ද සැපයී ඇත. පිඬුවූ හරය ඇති නිදාන කථාව පළවන පිටුවේ උඩින් ඒ නිදාන කථාවේ අදහස වචන කීපයකින් යොදා ඒ ළඟට කියවන්නන් ගේ හා අසන්නන් ගේ සිත් කැළුම් කොට ඇලුම් කරන අයුරින් මනරම් බසින් ලිහිල් වැ හරය පිඬු කොට පිටුවක පමණට සැපයුණු නිදාන කථාව දැක්වීමු. මේ විවරණය මෙයට කලින් පළවූ කිසි මැ ධම්මපද සන්නයක අයුරු නො දක් වේ.

ධම්මපදය ඉගෙන ගන්න සිසු කැලට ද දහම් ඉගෙනීමේහි නියැලුණු තරුණ - තරුණියනට ද දහම් බලන කියවන විවේකයෙන් කල් යැවෙන වැඩිහිටියනට ද අන් සියලුදෙනට ද දහම් දැන ගැනීමට ගෙයක් පාසා තබා ගැනීමට මේ හැර තවත් ධම්මපදයක් හෝ බණ පොතක් නැත.

ධම්මපද විවරණය ප්‍රථමයෙන් මුද්‍රණය කළේ කොටස් වශයෙනි. එහි වර්ග අටකින් යුත් පළමුවන කොටස දෙවනු දූවේ සරස්වතී පරිවෙණාධිපති වැ වැඩ විසූ පණ්ඩිතාචාර්‍ය්‍ය හැරුමල්ගොඩ ශ්‍රී සුමංගල නායක ස්වාමීන්ද්‍රයන් වහන්සේ අවසාන ශුද්ධිපත්‍රාවලොකනයෙන් පිළිගත් බව කෘතඥතාවයෙන් සඳහන් කරමු. ඉතිරි කාණ්ඩ සපයන අතර එතුමන් වහන්සේ සවර්ගස්ථ වූහ.

වර්ග දශයකින් යුත් දෙ වන කොටස හා වර්ග අටකින් යුත් තුන්වන කොටස අග්‍රමහා පණ්ඩිත පොල්වත්තේ ශ්‍රී බුද්ධදත්ත මහානායක ස්වාමීන්ද්‍රයන් වහන්සේ ශුද්ධිපත්‍රාවලොකනය කොට පිළිගත් බව ගෞරවයෙන් සඳහන් කරමු.

රජය මගින් පැවැත්වෙන උසස් ධර්‍මශාස්ත්‍රීය විභාග සඳහා ධම්මපදය ද ඇතුළත් කිරීම බාලපරම්පරාවේ ගුණසිද්ධියට හේතුවකි.

කොළඹ තරුණ බෞද්ධ සංගමය මගින් ද මොරටුවේ ශ්‍රී ලංකා බෞද්ධ සංගමය මගින් ද ලක්දිව සෑම පලාතක මැ වසක් පාසා පැවැත්වෙන විභාගවලට ධම්මපදය ඇතුළත් කොට තිබේ. ලක්දිව සිසු කැල අතරැ දහම් නැණ පැතිරවීමට වසක් පාසා දරන වෑයම ඉතා උසස් ලෙස පැවැත්වෙන බැවින් ඒ ප්‍රබල බෞද්ධ සමාගම් දෙකට අපේ පැසසුම හිමි වේ.

මේ විවරණයෙහි අපේ ප්‍රමාදයෙන් ඇති වූ දෙස් හා අඩු පාඩු ඇතිවිය හැකි බව අපගේ හැඟීම යි. එබඳු තැන් අප වෙත කරුණාවෙන් දන්වා එවත නැණවතුනට අපේ පැසසුම හිමිවෙනවා ඇත. නැවත පොත මුද්‍රණයේ දී එබඳු දෙස් නිදොස් කොට අඩුපාඩු සකස් කිරීමට එය හේතුවන බව ගෞරවයෙන් දැනුම් දෙමු. මෙහි වර්ණදෝෂකයන්ගෙන් සිදුවූ අඩුපාඩු තැන් දක්නා ලැබෙත ත් එයින් අර්‍ථාවබෝධයට බාධාවක් නැති බව පෙනෙන හෙයින් ශුද්ධි පත්‍රයක් නො යොදු වෙමු. නැවත මුද්‍රණයේ දී ඒ තැන් සකස් වන බව කරුණාවෙන් සැලකිය යුතු.

මුලදී කොටස් වශයෙන් මුද්‍රණය වූ ධම්මපද විවරණයේ 1, 2, 3, කොටස් පිළිබඳ වැ විවේචන ලිපි පළ කැරැවීමෙන් පොත මහත් සැලකිල්ලට හා ගෞරවයට භාජන කැරැවූ ගරුතර පැවිදි පඬිතුමන්ට හා ගිහි පඬිතුමන්ට ද දිනමිණ, ලංකාදීප, සිළුමිණ, ආදි පත්කතු තුමන්ට ද අපේ කෘතඥතාවය පළ කරමු. ඒ විවේචන ලිපි කීපයක් කාගේ ත් දැන ගැනීම සඳහා හැඳින්වීමට අනතුරුවැ මෙහි ඇතුළත් කෙළෙමු.

මීට,
මොරගල්ලේ සිරි ඤාණොභාස තිස්ස
(මහා ස්ථවිර)
නිදහස් පුස්තකාලය,
බොරැල්ල-කොළඹ 8.
2506-1962-ජූලි 15.

ධම්මපද විවරණය පිළිබඳ විවේචන.

ධම්මපද විවරණය පිළිබඳ විවේචන.

පණ්ඩිතාචාර්‍ය්‍ය තෙල්වත්තේ ශ්‍රී අමරවංශ ස්වාමීන්ද්‍රයන් වහන්සේ ගේ ප්‍රකාශය ධම්මපද විවරණය.

ශ්‍රියනඃ ශරණම්.

මෙහි පිටපතක් අපවෙත ලැබී කියවීමු. මෙය දැනට ප්‍රසිද්ධ සන්නයන්ට වෙනස් මඟකින් ගලපා තිබේ. මෙහි ගාථාවන්ට ලියූ අර්ථ බොහෝ සේ සුබෝධ ය. නිදාන කථා ද සංක්‍ෂිප්ත සාරාංශය ගෙන යොදන ලද බැව් පෙනේ.

මෙය විශේෂයෙන් රිවිදින බෞද්ධ පාඨශාලා ශිෂ්‍යයන් ගේ පරිශීලනයට යෝග්‍ය වේ. භාෂාවේ කොමළ බවත් අර්‍ථය පහසුවෙන් වැටහීම ත් ශිෂ්‍යයන්ට මෙන් ම මහා ජනයාට ද මහත් ප්‍රයෝජනය යි කිය යුතු ය.

එබැවින් රිවිදින බෞද්ධ පාඨශාලාවන්හි ආචාර්‍ය්‍ය වරයන් විසින් ස්වකීය ශිෂ්‍යයන්ට ඉගැන්වීම පිණිස මේ පොත ආදර යෙන් පිළිගනු ලැබේ යයි විශ්වාස කරමු. එසේ ම ධර්‍මය ඉගෙන ගනු කැමැති මහා ජනයා විසින් ද මෙය පරිශීලනය කිරීම ඔවුන්හට සිය අදහස සම්ප්‍රාප්ත කර ගැනීමට හේතු වේ යයි සලකමු.

මීට,
කෙ. ශ්‍රී අමරවංශ.
(මහා ස්ථවිර)
1-11-48.
ගෝතමී විහාරය
ගෝතමී පාර
කොළඹ.

ධර්‍මශාස්ත්‍ර සංග්‍රහයක්.

හින්දුන්ට භගවත් ගීතාව යම් පමණ වැදගත් ද බෞද්ධයන්ට ධම්මපදය එ පමණ ම හෝ ඊටත් වඩා වැදගත් විය යුතු ය. එහෙත් හින්දු සාමාජිකයන් අතර ඔවුන්ගේ පොතට ඇති ප්‍රසිද්ධිය සහ ගෞරවය පමණ ප්‍රසිද්ධියක් හෝ ගෞරවයක් බෞද්ධයින් අතර ධම්මපදයට ඇතැයි කිව නොහැකිය.

අගනා බෞද්ධ දහම් පොත් වලින් අප ප්‍රයෝජන ගන්නේ ඒවා වීදුරු අල්මාරිවල තබා ගඳ දුම් ඇල්ලීමෙන් විනා නිතර දෙවේලේ ඒවා කියවා එයින් ගත යුතු සහ ගතහැකි සාරාර්ථ උපුටා ගෙන ස්වකීය ජීවිත හැඩගස්වා ගැනීමට ඒ උපදෙස් ආධාර කර ගැනීමෙන් නොවේ. ධම්මපදයට අප ගරු කරන පමණට වඩා විදෙස්සත් ගෞරව කරන බව ඉංග්‍රීසි බසින් පමණක් ඒ පොතට අර්ථ විවරණ සතළිසක් පමණ පළ වී තිබීමෙන් නොපෙනේද,

ධම්මපදය කියවීමට පහසු සහ මිහිරි එසේ ම පහසුවෙන් සිහි තබාගත හැකි පාලි ගාථා වලින් හා ඒ ගාථාවලට සම්බන්ධ රසවත් සහ ආදර්ශමත් නිදාන කථාවලින් යුත් ඒ තරම් විශාල නොවන පොතකි. පෝයදාට වරද්ද වරද්දා “සතිපට්ඨානය” කියවන අපේ උවසු උවැසියන් මේ අගනා දහම් පොත කියවත් නම් අදට වඩා හොඳ චරිත ඇති මිනිසුන් රාශියක් අප අතර ඇතිවනු නිසැකයයි මට සිතේ.

කොළඹ තරුණ බෞද්ධ සමිතිය විසින් ධම්මපදය බෞද්ධ ශිෂ්‍ය විභාගවලට ඇතුළත් කර තිබෙන නිසා මින් ඉදිරියට හෝ එය මේ රටේ බෞද්ධයන් අතර ජනප්‍රිය සහ ජනෝපයෝගී ග්‍රන්ථයක් වීමට ඉඩ ඇත්තේය. රන්දොඹේ සිරි වාචිස්සර ස්වාමින් වහන්සේ සහ මොරගල්ලේ සිරි ඤාණොභාසතිස්ස ස්වාමින් වහන්සේ විසින් ධම්මපදයට සපයා තිබෙන අගනා විවරණය නිසා මේ පොතෙන් ප්‍රයෝජන ගැනීමට සතුටු ශිෂ්‍යයන්ට මතු නොව වැඩිහිටියන්ට ද සැලසෙන පහසුව ත් සිදුවන සේවය ත් විශාලයයි කිවයුතුය.

ගාථාවල අරුත් විවරණය ද නිදාන කථාවල අනුවාදය ද සිහිල් සුගම සිංහල බසින් මේ විවරණයට ඇතුළත් කර තිබේ. අවශ්‍ය පාලි වචනවල අර්ථ විස්තර වශයෙන් ද තිබීම ශිෂ්‍යයන්ගේ ඉගෙනුමත් ප්‍රයෝජනය පිණිස වනු නිසැකය.

සම්පාදක ස්වාමින් වහන්සේලා විසින් කර තිබෙන්නේ පැසසිය යුතු ධර්මශාස්ත්‍ර සංග්‍රහයක් බව අකුටිලව කිය යුතු ය. පිරිසිදු මුද්‍රණයෙන් යුතු පිටු 220 ක් පමණ වන මේ පොතේ මිල රුපියල් 2. 50 කි.

(20-12-48 දිනමිණ)