ශ්‍රී සුමංගල සිංහල ශබ්දකෝෂය 2 ප-ළ - වැලිවිටියේ සෝරත හිමි 1956.pdf

ශ්‍රී සුමංගල ශබ්දකොෂය (ද්විතීය භාගය: ප - ළො) යනු කොළඹ විද්‍යොදය පිරිවෙණේ පරිවේණාධිපති හා විද්‍යොදය විශ්වවිද්‍යාලයේ ප්‍රථම උපකුලපති ධුරය හෙබවූ අතිගරු වැලිවිටියේ පණ්ඩිත සෝරත නායක ස්වාමීන්ද්‍රයන් වහන්සේ විසින් සම්පාදිත ප්‍රමුඛතම සිංහල-සිංහල ශබ්දකෝෂ ග්‍රන්ථයේ දෙවන වෙළුමයි. මෙම භාගයෙන් සිංහල අකාරාදියේ ‘ප’ අකුරේ සිට ‘ළො’ දක්වා වචන ආවරණය වේ.

පැරණි ශිලා ලේඛන, සම්භාව්‍ය සාහිත්‍ය ග්‍රන්ථ හා පුස්කොළ පොත් ඇසුරින් දුර්ලභ මෙන්ම ප්‍රාකෘත සිංහල වචන රැසක් විස්තරාත්මක අර්ථකථන සහිතව මෙහි අන්තර්ගත කොට ඇත. භාෂාවේ ප්‍රාකෘත විකාශනය පිළිබඳ සාධාරණීකරණයක් ඉදිරිපත් කරමින් මහාචාර්ය ඩී. ඊ. හෙට්ටිආරච්චි සහ ආචාර්ය සෙනරත් පරණවිතාන වැනි විද්වතුන්ගේ අදහස් හා විවේචන ද සංඥාපනයේ සාකච්ඡාවට බඳුන් කර තිබේ.

1956 බුද්ධ ජයන්ති වර්ෂයේදී ප්‍රථම වරට සම්පූර්ණ කෙරුණු මෙම ශබ්දකෝෂයේ ද්විතීය මුද්‍රණය, විද්‍යොදය පිරිවෙන් ආදිශිෂ්‍ය සංගමයේ දායකත්වයෙන් හා ගොඩගේ ප්‍රකාශනයක් ලෙසින් නැවත පළ කරවා තිබේ.

පෙරවදන

කොළඹ මාලිගාකන්දේ විද්‍යොදය පිරිවෙණේ 1958-1963 තෙක් පරිවේණාධිපති ධුරය හෙබවූ අතිගරු වැලිවිටියේ ශ්‍රී සෝරත නායක ස්වාමීන්ද්‍රයන් වහන්සේ විසින් මෙම “ශ්‍රී සුමංගල ශබ්දකෝෂ ග්‍රන්ථය සම්පාදනය කරණ ලදී. උන්වහන්සේ කවිසිළුමිණ කල්පලතා ව්‍යාඛ්‍යාව, වෘත්ත රත්නාකර ව්‍යාඛ්‍යාව, කථಾತරංගිණිය, කථාමෘතය, කථාමඤ්ජුස ආදි මහාර්ඝ ග්‍රන්ථ ගණනාවක්ම රචනා කොට ඇත. තවද, බුත්සරණ හා අමාවතුර වැනි පැරණි සම්භාව්‍ය ග්‍රන්ථ රාශියක්ම සංස්කරණය කොට මුද්‍රණය කරවීමෙන් ධර්ම ශාස්ත්‍රෝන්නතියට අමරණීය සේවයක් සිදු කළහ. මේ නිසා උන්වහන්සේ මෑත කාලයෙහි මෙරට පහළ වූ අතිවිශිෂ්ට අග්‍රගණ්‍ය පඬිවරයෙකු වශයෙන් විද්වත්ජනයා අතර ඉමහත් පැසසුමට ලක්වූහ. බුද්ධධර්මයත්, බෞද්ධ සංස්කෘතියත් නඟා සිටුවීමෙහි පරම පවිත්‍ර චේතනාවෙන් යුතුව “විද්‍යොදය විශ්වවිද්‍යාලය” ආරම්භ කොට එහි ප්‍රථම උපකුලපති තනතුර බාරගෙන එම පදවිය හොබවමින් උන්වහන්සේ සිදු කළ උදාර ජාතික හා ආගමික සේවය ලක්වැසියන් විසින් සදානුස්මරණීය වේ.

උන්වහන්සේ විසින් මෙයට වසර හතළිස් හයකට පමණ ඉහතදී සම්පාදනය කරණ ලද ශ්‍රී සුමංගල ශබ්දකොෂය නමැති ග්‍රන්ථය සිංහල භාෂාව හා සාහිත්‍යය ක්ෂීණින් පරිශීලනය කරණ විද්‍යාර්ථීන්ට අතිශයින් ප්‍රයෝජනවත් අතිවිශිෂ්ට ගණයේ පර්යේෂණාත්මක කෘතියකැයි සම්භාවනයට පාත්‍ර වී ඇත. සෝරත මාහිමියන් වහන්සේගේ ශිෂ්‍ය ශිෂ්‍යාවරයෙකු වූ, විද්‍යොදය පිරිවෙණේ දීප්තිමත් ආදිශිෂ්‍යවරයෙකු වූ අභාවප්‍රාප්ත වෛද්‍ය කලානිධි ජේමසිරි අභයවික්‍රම මහතා විසින් එම ග්‍රන්ථය දෙවන වරටද මුද්‍රණය කරවණ ලද නමුත්, දැනට එම කෘතිය දුර්ලභව ඇති බැවින් විද්‍යාර්ථීන්ගේ ප්‍රයෝජනය සඳහා යළි මුද්‍රණය කරවීම අත්‍යාවශ්‍ය විය. මෙම සත්කාර්යයෙහිදී ඉදිරිපත් වූ මරදානේ ගොඩගේ පොත් මැඳුරෙහි අධිපති දේශබන්දු සිරිසුමන ගොඩගේ මහතාට අපගේ නොමඳ ස්තුතිය හිමි වේ.

මෙම ග්‍රන්ථය අලෙවියෙන් ලැබෙන සියයට පහක් වන කතෘභාගය විද්‍යොදය පිරිවෙණේ ආදිශිෂ්‍ය සංගමයේ අරමුදලට ද කතෘවේ දේවදක්ෂිත හිමියන්ට ද බැර කිරීමට කටයුතු කර ඇති බව සතුටින් සඳහන් කරමි.

වැගම පියරතන හිමි. (ප්‍රධාන ලේකම්)
ආදිශිෂ්‍ය සංගමය,
විද්‍යොදය පිරිවෙන,
පූජ්‍ය හික්කඩුවේ ශ්‍රී සුමංගල නාහිමි මාවත,
මාලිගාකන්ද,
කොළඹ 10.
1998. 09. 01
ටෙලි:- 687805, 695119

පිදුම

සම්මා සම්බුදු පිරිනිවුමෙන් හා සිහල දූය ලක්දිව පිහිටීමෙන් ද අවුරුදු දෙදහස් පන්සියය පිරෙණ මේ වසරෙහි නිමවූ අපගේ ශ්‍රී සුමංගල ශබ්දකොෂ නම් වූ මේ කුඩා කෘතිය ලක්බොදුබල විසින් මේ අවුරුද්දෙහි පැවැත්වෙන මහ බුදු උලෙලෙහි සිහල දූ පුදසුන මත ඒ පැණසයුරු වූ අමාමෑණියන් වහන්සේට පූජෝපහාර පුෂ්පයක් වේවා. ශ්‍රී බු. ව. 2499

සංඥාපනය

මීට අවුරුදු අටකට පමණ පෙර අප විසින් ඇරඹූ කෘත්‍යයන සමාප්තිය මේ ශ්‍රී සුමංගල ශබ්දකොෂ ද්විතීය භාගය ප්‍රකාශ කිරීමෙන් සම්පූර්ණ වෙයි. සිංහල භාෂාවෙහි පැවැති මහත් ඌනත්වයක් හැකි තාක් ඉක්මනින් සපුරා ලීමට අප තුළ පැවැති මහත් ආශාව ද එයින් ම සඵල වෙයි.

මෙහි අවසන්හි යෙදුනු ‘සිංහලභාෂාපරිණාමය’ නැමැති නිබන්ධයෙහි පැවැසෙන පරිදි සිංහල භාෂාවට අනිදිරිය අඛණ්ඩ ඉතිහාසයක් ඇත්තේ ය. දැන් එහි වයස වර්ෂ ශතක පස්විස්සකි. පෙර මෙහි වාසය පිණිස පැමිණියන්ගේ භාෂාවන් මිශ්‍ර වීමෙන් ආදිම සිංහල භාෂාව නිපන්නේ ය. එය ක්‍රමයෙන් වෙනස්ව යෑමෙන් වර්තමාන සිංහල භාෂාව සකස් වී ය. ක්‍රිස්තුපූර්ව තෘතිය වර්ෂ ශතකයෙහි පටන් වර්තමාන කාලය තෙක් පැතුරුණු ලිපි රාශියක් ඇති සිංහල භාෂාවට සමාන කළ හැකි ඓතිහාසික ජීවමාන භාෂා ලෝකයෙහි ඇත්නම් ස්වල්පයෙකි. වර්තමාන යුගයෙහි ඉතා ශීඝ්‍ර ලෙස දියුණු වූ හින්දි, බෙංගාලි භාෂාවන්ට පවා සිංහල භාෂාවට තරම් පැරණි සාහිත්‍යයක් නැත්තේ ය. ලක්දිව විදේශික පාලනයට යටත්ව පැවැති මෑත කාලයෙහි සිංහල භාෂාවෙහි දියුණුවට නොයෙක් බාධා ඇති වූ නමුත් දැන් ඒ පාලනයෙන් මිදී පවත්නා හෙයින් සිංහල භාෂාව තවත් වරක් දියුණු වන ලකුණු පෙණේ. එහෙත් නවීනයන්ට මෙන් ම ප්‍රවීණයන්ට ද එක සේ ප්‍රයෝජනවත් වන නවීන ක්‍රමානුකූල වූ ශබ්දකෝෂයක් මේ තාක් නැති වීම භාෂාවේ දියුණුවට බලවත් බාධාවකි.

1927 වැන්නේදී රාජකීය ආසියාතික සමිතියේ ලංකා ශාඛාව මගින් ඩී. බී. ජයතිලක මැතිඳුන්ගේ ප්‍රධාන කර්තෘත්වය ඇතිව ඇරඹූ සිංහල ශබ්දකෝෂය කවදා අවසන් වේදැයි කිය නොහැකි තත්ත්වයක පවතී.

නවීන ක්‍රමානුකූල වූ ප්‍රමාණාත්වයෙන් පිළිගත හැකි සිංහල ශබ්දකෝෂයක් නැති කමින් පුරාවිද්‍යා අධිකාරි සෙනරත් පරණවිතාන මහතා වැනි විශාරද මහපඬිවරයන් පවා පසුගිය කාලයෙහි විඳි හිරිහැර කොතරම් ද යනු මේ ශබ්දකෝෂයෙහි ප්‍රථමභාගයෙහි ගුණදොස විවේචනය කරමින් ඒ මහතා විසින් 1952 වැන්නේහි ඔක්තෝබර් මස 12 වන දින ‘සිළුමිණ’ පත්‍රයේ පළ කර වූ දීර්ඝ නිබන්ධයෙහි පෙණෙන,

‘’අප පුරාණ ලිපි පිළිබඳ කටයුතු ආරම්භ කළ කාලයෙහි මෙ බඳු ශබ්දකෝෂයක් නැති වීම නිසා අප්‍රකට දුර්බෝධ වචනයක අර්ථය කුමක් දැයි විසඳා ගැනීම සඳහා ඇතැම් විට දවස් ගණන් සති ගණන් පැරණි පොත් කියවමින් වෙහෙසෙන්නට සිදු වූ බව බොහෝ දෙනා නො දනිත්. දැන් මේ ශබ්දකෝෂයෙහි උපකාරය නිසා එදා පැය ගණන් ගත කළ කෘත්‍යය අද විනාඩි ගණනින් අවසන් කළ හැකි බව කියන්නේ අතිශය කෘතඥතාපූර්වකව ය’’

යන පාඨයෙන් පැහැදිලි වේ. එම බඳු අනපේක්ෂිත ප්‍රශංසාත්මක ප්‍රකාශ අතිශය ධෛර්ය්‍යදායක ය යනු කිය යුතු නො වේ.

සිංහලභාෂා සාහිත්‍යයන් ඉගෙණ ගන්නන්ගේ හා උගන්වන්නන්ගේ ද එයින් කටයුතු කිරීමට සැරසෙන්නන්ගේ ද වෙහෙස මේ ශබ්දකෝෂය නිසා මඳ පමණින් වත් අඩු වුවොත් එයම නොයෙක් බාධාවන් මධ්‍යයෙහි මේ ශබ්දකෝෂය සම්පූර්ණ කිරීම සඳහා දීර්ඝ කාලයක් අප දැරූ මහත් උත්සාහයේ විශිෂ්ට ප්‍රතිඵලය සේ සලකමු.

සිංහලභාෂා සාහිත්‍යාභිවෘද්ධියට අත්‍යාවශ්‍යක යයි අප සැලකූ මේ ශබ්දකෝෂය සම්පාදනයට හෝ මුද්‍රණයට, මෙබඳු ග්‍රන්ථයක ප්‍රතිලාභ පතන, උපකාර දීමට සාමර්ථ්‍යය ඇති, බොහෝ දෙනෙකුන්ගෙන් කිසි ම උපකාරයක් නො ලැබුනු බව ප්‍රකාශ කරන්නේ අනාගතයෙහි මෙබඳු කාර්යයක යෙදෙන්නෙකුට එය වහා නිමවීමට වූව මනා හැම උපකාර මහජනයාගෙන් ලැබීමට මාර්ගයක් තනනු සඳහා ය.

මේ ශබ්දකෝෂය සම්පාදනය කිරීමෙහි දී ඒ ඒ කටයුතු සඳහා ම වෙන් වූ උපකාරීන් නො සිටීම අපේ වෙහෙස අධික වීමට කරුණක් වී ය. මගේ ලේඛකයන් පරීක්ෂකයන් මේ සඳහා වූ සෙසු කටයුතුවල යෙදෙන්නන් තනි මම ම වීම් ය.

මෙහි කටයුතු සඳහා වියදම් කිරීමට වූව මනා මුදල් අප වෙත නො තිබීම ද කටයුතු ඉක්මන් වීමට බලවත් බාධාවක් වී ය.

මේ ශබ්දකෝෂය වැනි පොත් අලෙවි වන්නේ ඉතාමත් හෙමිනි. බොහෝ සිංහල පාඨශාලාචාර්ය්‍ය වරයෝ පවා මෙ බඳු පොත් මිල දී නොගණිති. එහෙයින් ම ග්‍රන්ථප්‍රකාශකයෝ සිංහල ශාස්ත්‍රීය ග්‍රන්ථ මුද්‍රණය කරවීමට රුචියක් නො දක්වති. කර්තෘවරුන්ට හා ප්‍රකාශකයන්ට ද සැලකිය යුතු ප්‍රයෝජනයක් ලැබෙන්නේ ප්‍රසිද්ධ පාඨපරීක්ෂණයන් සඳහා නියම කළ පොත්වලින් හා පාසැල් පොත්වලින් ද නො අගනා නවප්‍රබන්ධයන්ගෙන් ද පමණකි. මේ තත්ත්වය වෙනස් නො වී පවත්නා තාක් සිංහල සාහිත්‍යයෙහි උසස් දියුණුවක් ඇති විය නො හැකි ය.

මෙහි කටයුතු පමා වීමට ඇති වූ තවත් හේතුවක් නම් බුරුම රටෙහි ‘ඡට්ඨධම්මසඞ්ගායනා’ යන නමින් පැවැත්වෙන ත්‍රිපිටක ග්‍රන්ථ ශුද්ධිය සඳහා උපකාර දීම පිණිස ලංකාවේ ස්වදේශ කටයුතුභාර අමාත්‍ය තුමාගේ ආරාධනාවෙන් 1953, 1954 වැනි වර්ෂයන්හි අපගේ කාලයෙන් වැඩි කොටසක් ගෙවීමට හා ඒ සඳහා ම 1954 වැන්නෙහි පෙබරවාරි මස බුරුම රටට යෑමටත් සිදු වීම යි.

මගේ මේ කුඩා කෘතිය සම්පූර්ණ කර මහාජනයා ඉදිරියෙහි තැබීමට අවුරුදු අටකට නො අඩු කාලයක් ගත වූයේ යට දැක්වූ ද නො දැක්වූ ද හේතු නිසා ය. මෙහි යම් දෝෂස්ථාන වේ නම්, ඉන් සමහරකට ද හේතු වූයේ ඒ කරුණු ම ය.

මෙහි ප්‍රථම භාගය ප්‍රකාශයට පැමිණි අවස්ථාවෙහි සමහර විවේචකයන් දොෂ සේ දැක්වූ තැන් සියල්ල ම සැබැවින් ම එසේ යයි අපි නො කියමු. ඇතැමුන් ධර්මශාස්ත්‍රාභිවෘද්ධියෙන් අන්‍ය වූ කරුණු අරමුණු කර ගෙණ ගුණදෝෂ විවේචනයට ඉදිරිපත් වූ බව පැහැදිලි කරුණකි. සමහරුන් දොෂ සේ දක්වන ලද්දේ නිර්දොෂත්වය ගැන අප විසින් ද සැක කරණ බව ඇඟවීමට ‘?’ යන ලකුණ ද යෙදූ තැන් ය.

ලංකා විශ්වවිද්‍යාලයයෙහි සිංහල මහාචාර්ය්‍යවරයා වූ ඩී. ඊ. හෙට්ටිආරච්චි මහතා විසින් මෙහි ගුණදොෂ විවේචනය කරමින් ලියූ නිබන්ධය ගැන අපි කෘතඥ වන්නෙමු. ඒ මහතා දැක්වූ තැන් සැබවින් ම අපේ දෝෂ නො වන බව පරීක්ෂා කළ විට වැටහෙන්නා ඇත. ඒ ස්ථාන දෙසට අපේ පරීක්ෂණාක්ෂිය මුල දීම යොමු කළ බව ද කියමු.

‘ග්‍රන්ථශෝධකයන්ගේ ප්‍රමාදයෙන් පොත පතට ඇතුල් වී ඇති ‘ක්ෂාත් ක්ෂාත්’ වැනි අස්ථාන පාඨ යටතේ ‘සාක්ෂාත්’ වැනි ව්‍යාක්ත රූපයන්ට ඉඟියක් කරණ ලද නම් මැනවි’’ යනු ඒ මහතාගේ ප්‍රකාශයකි. මෙයට අපි යුතුන් පූර්වක ව ප්‍රතික්ෂේප කරමු. ‘ක්ෂාත් ක්ෂාත්’ යන්නට අගින් එය සැක කටයුතු වචනයකැ යි ඇඟවීමට ‘?’ යන ලකුණ නො යෙදුනේ ඒ ගැන අපට සැකයක් නැති වූ හෙයිනි. එය එක ම ලේඛකයෙකුගේ නොහොත් ග්‍රන්ථ ශෝධකයන්ගේ ප්‍රමාදයෙන් ඇති වූවක් නොවන බව අපට නිසැක ය. ඒ වචනය පුස්කොළ පොත්හි දුර්ලභ නො වේ. එය යෙදුණු දෙපලක් දෙ පොතකින් ම අපි දැක්වීමු. වූව මනා නම් තවත් තැන් ද දැක්විය හැකි ය. නොයෙක් පොත්හි නොයෙක් තන්හි යෙදුනු වචනයක් එහි ශුද්ධ සංස්කෘත රූපය හා අසමාන වූවත් වැරැදි යයි බැහැර කිරීම සුදුසු නො වේ. සිංහලය ප්‍රකෘත භාෂාවකි හෙවත් ප්‍රකෘතීන් (=මහාජනයා) විසින් ව්‍යවහාර කරනු ලබන භාෂාවකි. ප්‍රාකෘත භාෂාවක් හැම විට ම එක ලෙසින් නො පවතී. එබඳු භාෂාවක වචන පමණක් නො ව අර්ථ ද දිනපතා වෙනස් වෙයි. සාමාන්‍ය මහාජනයා භාෂාවෙහි ශුද්ධිය රකීමට නො සැරසෙයි. වචනයන්ගේ ප්‍රභවය නො සලකයි. වචනාර්ථයන් වෙනස් නො කර පැවැත්වීමට උත්සාහ නො දරයි. නුගත් මහාජනයා විසින් නොයෙක් වචන වරදවා ව්‍යවහාර කරණු ලැබේ. ඒ වැරදි කල් ගත වූ විට නිවැරදි ලෙස පිළිගැනීමට සිදු වේ. මේ තත්ත්වය නැත් නම් භාෂාවක් හැමදා එක ලෙසින් ම පවතියි. එහෙයින් ‘ක්ෂාත් ක්ෂාත්’ යන්න වැනි වචන සංස්කෘත රූපයට විරුද්ධ හෙයින් අශුද්ධ යයි බැහැර කිරීම සුදුසු නො වේ. ආදර්ශ පිටපත්හි පෙණෙන අශුද්ධ යයි තමන් සලකන වචන අස් කර ශුද්ධ ය යි තමන් සලකන වචන යෙදුමට ඉතාමත් විරුද්ධ වන්නේ විශ්වවිද්‍යාලය ම ය. එහෙයින් පැරණි පිටපත්හි පෙණෙන වැරැදි යයි සැලකිය හැකි වූවත් අර්ථාවබොධයට බාධක නොවන වචන බැහැර කර ඒ සඳහා ශුද්ධ සංස්කෘත වචන නො යෙදීම ග්‍රන්ථ ශෝධකයන්ගේ ප්‍රමාදයක් නො ව ප්‍රතිපත්තිත්‍යාගයකි කිය යුතු වෙයි. උපග්‍රන්ථ යෙහි පෙණෙන ‘ප්‍රවර්තනා, සමා, විබල’ යන වචන පුස්කොළ පොත්හි තිබෙනු දුටුවොත් ඒ අවස්ථා ලෙඛකදොෂ ය යි සලකා ‘පවත්වනා, ක්ෂමා, විප්ලව’ යි වෙනස් කරන්ට සමහර ග්‍රන්ථ ශෝධකයන් පසුබට නොවන බව අපි දනිමු. එය වරදයි ඔප්පු වන්නේ ව්‍යාකරණයෙකු විසින් ලියන ලද යි සැලකිය හැකි, ලියූ ද පටන් නොವೆනස් ව පවත්නා, රාජකීය සන්නසක ඒ වචන ඇතුළත් ව තිබෙනා බව දකින විට ය. එබඳු ශබ්දරූප ශුද්ධ සිංහල ප්‍රාකෘතරූප සේ සැලකිය යුතු ය. දීර්ඝකාලව්‍යවහාරය නිසා ශුද්ධත්වයෙන් සැලකිය යුතු එබඳු වචන අශුද්ධ යයි පොත්වලින් බැහැර කිරීමට අපි විරුද්ධ වෙමු.

‘‘උච්චාටනය’ වැනි ශබ්දයක් තේරීමේ දී සූසැට කලාශිල්පයන්ගෙන් එකක් යයි කියා නො නවත්වා කෙබඳු කලාශිල්පයක් දැයි ප්‍රකාශ කළ සේක් නම් මැනවි. එ බඳු විස්තර වෙන්කොට සුබබයියා මහතුන්ගේ ‘කලා’ නමැති ග්‍රන්ථයෙහි සඳහන් වේ’’—යනු හෙට්ටිආරච්චි මහතාගේ තවත් ප්‍රකාශයෙකි. මීට ද එකඟ වීමට ඉඩක් නැතිබව කියන්නේ කනගාටුවෙනි. ඒ මහතා කියන අයුරු එබඳු විස්තර ඇතුළත් කළ යුත්තේ මෙබඳු කුඩා ශබ්දකොෂයක නො ව මහා විශ්වකොෂයක ය. දීර්ඝ කාලයක් තුළ වරදවා තේරුම් ගත් ‘අකවටු, අනමතග්ග’ යන ආදි වචන කිහිපයක නිරවද්‍යතාර්ථ දැක්වීමට මෙහි විස්තර ලියූ නමුත් මීට විශ්වකොෂයක ස්වරූපය දීමට අපි නො සැරසුනෙමු. අප බලාපොරොත්තු වූයේ භාෂාවෙහි පෙණෙන වචන හා ඒ වචනයන්ගෙන් ඒ ඒ තන්හි ලැබෙන අර්ථ ද මෙහි දැක්වීම යි.

‘උච්චාටන’ යන්නට අප දැක්වූ එක් අර්ථයක් වූ ‘සියතැන් අස් කිරීම’ යන්න එහි විස්තරාර්ථය තේරුම් ගැනීමට තරමක ආලෝකයක් දෙයි. අනික් සබ්දක්ෂිප්ත ශබ්දකොෂයන්ට වඩා අපේ මේ ශබ්දකොෂය බොහෝ වචනයන්ගේ විස්තරාර්ථ දක්වන බව කිය හැකි ය. ලංකා විශ්වවිද්‍යාලය මගින් සම්පාදනය කළ සබ්දක්ෂිප්ත සිංහල - ඉංග්‍රීසි ශබ්දකොෂ භාගය හා සසඳා බලන විට මේ කථාවට සාක්ෂ්‍ය ලැබිය හැකිය. ‘කන්‍යාවාද’ යන්නට ලියූ අර්ථ එක් නිදසුනකි. ඊට එම ශබ්දකොෂය “One of the sixty four arts” යි අර්ථ දක්වතත් අපේ ශබ්දකොෂය ඊට වඩා සවිස්තර සේ ‘කන්‍යාවන්ගේ ග්‍රහාග්‍රහ ප්‍රකාශ කරණ ශාස්ත්‍රය; සිවුසැට කලාශිල්පයන්ගෙන් එකක් (ප්‍ර 2.14722 සඛි 13716)” යන අර්ථය දක්වයි.

මෑත දී ලියූ පොත්වලින් නවීන වචන උපුටා මෙහි යෙදීමට අපි නො වෙහෙසුනෙමු. ඒ පොත්හි දුර්බෝධ වචන ඇත්නම් ඉතා ස්වල්පයකි. ඒ වචන තේරුම් ගැනීමට ඉවහල් ගැටපද විවරණ ද බොහෝ ව්‍යාප්ති ඇතුළත් වෙයි.

මේ කෘතියෙහි දී උපකාරී වූ භවතුන්ට අපේ කෘතඥතාව ප්‍රකාශ කිරීම දැන් අවශ්‍යය ය. ඒ භවතුන් අතුරෙන් බොහෝ දෙනෙකුන්ගේ නම් ප්‍රථම භාගයෙහි මුල දක්වන ලදී. පොත්වලින් වචන උපුටා ලියා දුන් භවතුන්ගේ නාමලේඛනයෙන් අපගේ ප්‍රමාදයකින් මැදඋයනගොඩ සුදස්සි ස්ථවිර, කහන්ගම මෙධංකර යන නම් දෙක බැහැර වීම අපේ මහත් කනගාටුවට කරුණකි. ඒ සඳහා අනික් නම් දෙකක් ඇතුළත් වීම ප්‍රමාදයකි.

ඒ උපකාරී වූ හැම දෙනාට ම අපේ කෘතඥතාපූර්වක ශුභාශීර්වාදය පුද කරණ අතර ම මේ භාගයෙහි දී උපකාර දීමට ඉදිරිපත් වූවන්ගේ නම් මතු දක්වමු.

ගම්පහ විද්‍යාරවින්ද පිරිවෙණේ අධ්‍යක්ෂක හල්ගස්තොට දෙවානන්ද ස්ථවිරපාදයන් වහන්සේ භවැනි පැරකුම්බා රජතුමාගේ කාලයට අයත් කයිනාතිසය නමැති පොතෙන් අප්‍රකට වචනරාශියක් උපුටා දුන් බව ස්තුතිපූර්වක ව සඳහන් කරමු. මෙහි ‘කයින’ යන සබ්දෙකත්‍යය යෙදුනේ ඒ පොත සඳහා යි. එහි පෙණෙන ‘සුලැක්ඛිපත්’ යන වචනයෙහි නිශ්චිතාර්ථයක් දීම අපහසු ය. එය පුරාතනයෙහි භික්ෂූන් විසින් පරිභොග කළ යම් කිසි භාණ්ඩයක නමකැයි සිතිය හැකි ය.

මෑත දී මුද්‍රණය කළ අවදානශතකය හා වෙනත් පොත්වල ද පෙණෙන වචන රාශියක් දීම ආදියෙන් රාජ්‍යභාෂා කොමිසන් සභාවේ සේවයෙහි නියුක්ත දයාරත්න ගරුසිංහ මහතා ද අපට උපකාරී වූ බව සඳහන් කිරීම ප්‍රීතියට කරුණකි.

විශ්වවිද්‍යාලයයෙහි සිංහල මහාචාර්ය්‍ය හෙට්ටිආරච්චි මහතා විසින් කටුගෙයි පොත්ගුලෙහි තිබෙන අවදානශතකයෙන් උපුටා ගත් වචන රාශියක් මුල දීම අපට දුන් නමුත් ‘ටීකා, නෙට්ඨාන, සති චොළනා’ යන වචන එහි නො වී ය. එහෙයින් ඒ වචන පිළිබඳ ව අපි වැඩි දුර පරීක්ෂා කෙළෙමු. එයින් පෙණුනේ ඒ වචන ශෝධකයන්ගේ ප්‍රමාද දොෂ නොවන බව යි.

පුරාවිද්‍යා අධිකාරි සෙනරත් පරණවිතාන මහතා ශිලාලෙඛන සංග්‍රහයෙහි පස්වැනි කාණ්ඩයේ ප්‍රථම භාගයෙහි ශුද්ධිපත්‍ර අපට දීමෙන් මේ ශබ්දකොෂයට පැරණි වචන රාශියක් එකතු කිරීමට උපකාරී වී ය. මෙහි අග යෙදුනු ඒ මහතා විසින් ලියූ ‘සිංහල භාෂා පරිණාමය’ නමැති දීර්ඝ නිබන්ධය ද මේ කුඩා කෘතියෙහි අගය වැඩි කරන්නකි. මගේ මේ අලංකාරයක් නැති පොතට එය මහාර්ඝ ආභරණයකි. වර්තමාන ලෝකයෙහි පුරාතන සිංහල භාෂා විෂයයෙහි අසහාය විශේෂඥයා වූ ඒ මහතාගේ මේ නිබන්ධය නවීන ප්‍රවීණ උභය පක්ෂයට ම අතිශය ඵලදායක වනු නිසැක ය.

මේ කෘතිය සඳහා මුල පටන් අවසන තෙක් නොයෙක් වර මා උත්සාහවත් කළා වූ ද මෙහි මුද්‍රණය සඳහා රජයෙන් උපකාර ලබා දුන්නා වූ ද අතීත වර්තමාන අධ්‍යාපනාමාත්‍යවරයන් වූ සී. ඩබ්ලිව්. ඩබ්ලිව්. කන්නන්ගර, ඊ. ඒ. නුගවෙල, ඇම්. ඩී. බණ්ඩා යන මැතිවරු අපගේ පමණක් නො ව සියලු සිංහලයන්ගේ කෘතඥතාවට භාජන විය යුතු වෙත්. මුද්‍රණය සඳහා රජයෙන් උපකාර නො ලැබුනේ නම් මෙය මහාජනයා අතට පත් නො වේ ය.

සිංහලභාෂාභිවෘද්ධියට ඉවහල් වන මේ කෘතිය සඳහා රජයෙන් ලැබිය යුතු උපකාර අප ඉල්ලූ අවස්ථාවන්හි සලස්වා දීමට නොමසුරු වූ අගමැතිතුමා ඇතුළු අමාත්‍යමණ්ඩලය හා නියෝජිතමන්ත්‍රී මණ්ඩලය ද සිංහලයන්ගේ කෘතඥතාපූර්වක ගෞරවාදරයට හිමි විය යුතු ය. මගේ කෘතඥතාව දැක්වීම සඳහා, යෝග්‍ය වූ ආයතනයන්ට හා භවතුන්ට ද පරිත්‍යාග කිරීමට මේ ශබ්දකෝෂයේ එක් එක් භාගයෙන් පිටපත් දෙසිය බැගින් අධ්‍යාපනමණ්ඩලයට පරිත්‍යාග කරණ ලද බව ප්‍රීති පූර්වක ව සඳහන් කරමු.

අධ්‍යාපනාමාත්‍යාංශයෙහි අතීත වර්තමාන මහාලේඛකාධිකාරි වූ ඇල්. ජේ. ද ඇස්. සෙනෙවිරත්න, ආර්. එච්. වික්‍රමසිංහ, එච්. ජිනදාස යන මහතුන් ද මීට හැකි තාක් හැම ලෙසින් ම පිහිටාධාර වූ බවත් විශේෂයෙන් සෙනෙවිරත්න මහතාගෙන් හා ජිනදාස මහතාගෙන් ද ලැබුනු උත්සාහ ජනක වචන මේ කෘතිය මෙ තරම් ප්‍රයෝජනවත් ලෙස ඉක්මනින් සමාප්ත කිරීමට විශේෂ හේතු වූ බවත් ප්‍රීතියෙන් ප්‍රකාශ කරමු.

මේ සඳහා බොහෝ උපකාර කළ තවත් සතර දෙනෙක් නම් අධ්‍යාපනාමාත්‍යාංශයේ කාර්යාලයීය සහකාර නිලධාරි කේ. ඒ. රත්නපාල, අධිනීතිඥ සී. ඩී. ඇස්. සිරිවර්ධන, ඒ. ඩබ්ලිව්. කළුආරච්චි, වෛද්‍යකලානිධි ජේමසිරි අභයවික්‍රම (D.I.M.S) යන මහත්වරු ය.

විද්‍යොදය පිරිවෙණේ ආචාර්යමණ්ඩලයට අයත් කළුකොඳයාවේ පඤ්ඤාසෙඛර, වැලිවිටියේ පේමරතන, වේරගොඩ පණ්ඩිත අමරමොලි, පලන්නොරුවේ පණ්ඩිත විමලධම්ම, පනංගල පණ්ඩිත ජිනරතන යන නායක ස්ථවිරයන් වහන්සේලා සහ ගලගම පණ්ඩිත සරණංකර ස්ථවිරනම ද වරින් වර ශුද්ධිපත්‍ර බලා දීමෙන් අපට උපකාරී වූ බවත් දොරටියාවේ නන්දසාර භික්ෂු නම අන්තිම ශුද්ධිපත්‍ර කියවා අක්ෂර විපර්‍ය්‍යාසාදි වැරදි බැහැර කිරීමට සහාය වූ බවත් සඳහන් කරමු.

මෙහි මුද්‍රණය මනහර සේ ඉතා ඉක්මනින් කරවූ මරදානේ අනුල මුද්‍රණාලයාධිකාරීන් ද කෙළේ උසස් මෙහෙයකි.

ඒ හැමදෙනාට ම අපගේ අතිශය කෘතඥතාපූර්වක ශුභාශීර්වාදය හා ස්තුතියත් මෙයින් පිරිණමමු.

මීට,
වැලිවිටියේ සොරත

ශ්‍රී බුද්ධ වර්ෂ 2499 ක් වූ උඳුවප් මස
අවතෙළෙසවක් ලත් කුජදින
විද්‍යොදය පිරිවෙණේ දී ය.

PREFACE

With the publication of the second volume of the Sri Sumangala Lexicon, I complete an undertaking, which I imposed on myself nearly eight years ago. I was then actuated by a desire to supply speedily what appeared to me to be a great deficiency in the Sinhalese language.

The Sinhalese language has a very long and unbroken history, as mentioned in the article appearing at the end of this volume. It goes back to over twenty five centuries and the simple dialects spoken by the early settlers have fused into a single language which by gradual evolution, succeeded by an equally gradual decline has resulted in the Sinhalese language that is current today. Few languages, in the world, can, however, compare with Sinhalese in the possession of an unbroken series of records extending from about the third century B. C., right down to the present day. Even languages like Hindi and Bengali whose development in recent times has been rapid and imposing, cannot claim to possess a classical literature so ancient as that possessed by Sinhalese. The progress of the language has in recent times been stayed by the effects of foreign rule on the Island. There are signs however, now that winter of colonial rule has passed away, that the language is burgeoning once again and we see the buds and leaves which are the signs of a new awakening, and we may soon expect to see the blossoms and fruit of literary production once more. The deficiency of a proper scientific dictionary that may serve both the reader of the average student and the general reader has yet remained.

The Etymological Dictionary of the Sinhalese Language started with the patronage of the Ceylon Government in 1927 under the editorship of Mr. D. B. (later Sir Baron) Jayatillake is yet unaccomplished. The lack of a proper dictionary yet continues to handicap research.

It is therefore with some measure of satisfaction that I bring out this fruit of my labour in the hope that it may, to some extent, fulfil the need. I have been greatly encouraged by the words of Dr. S. Paranavitana, Archaeological Commissioner, for whose great scholarship I have the highest respect and regard, who reviewed the first part of this lexicon in the Ceylon Daily News of the 10th October, 1952. In the course of his review he says,-

“The present reviewer, when he began his study of old Sinhalese documents, has often had to spend days and weeks in order to arrive at a conclusion on the interpretation of an obscure word for want of such a lexicon as this. Now, with the aid of the (Sorata) Nayaka Thera’s dictionary, he can arrive at a conclusion about the significance of a word in as many minutes as he had formerly taken hours,”

Such commendation, unexpected as it was, is a great encouragement.

If this publication will in some measure reduce the labour of those who enage themselves in the study of the Sinhalese language and its classics or of those who undertake the greater service of helping to develop the language and adapt it for the requirements of the present day, my own labours in preparing this lexicon in the midst of so many handicaps may not have been in vain.

I may at this point be pardoned, if I recount some of the more trying conditions under which I had to labour to produce this work. I do so in the hope that those who undertake research in the future in the service of Sinhalese scholarship may receive at the hands of the public some better assistance that will enable them to do their work more efficiently and speedily than I have been able to do. Chief among these difficulties is that I had no secretarial assistance and I had to be my own scribe and filing clerk.

The slow sale of the books like the lexicon is sufficient to damp the enthusiasm of any individual who publishes any work of scholarship in Sinhalese. Even the Sinhalese teacher is slow to purchase such publications. Only books for public examinations and cheap fiction secure any sale worth mentioning. So long as this position remains unaltered there will be very poor encouragement to publish any research in Sinhalese.

During the period 1952-54, in the midst of my work, I was called upon to undertake work in connection with the preparation of a critical edition of the Tripitaka on the invitation of the Hon’ble the Minister of Home Affairs to be sent to the Sixth Buddhist Council in Burma. I was also obliged to pay a visit to Burma in connection with this historic Council, in February, 1954.

These and other difficulties under which I have laboured will explain why eight years have been spent on so small a production as this dictionary. I hope also these difficulties may serve as some excuse for a few errors that may have crept in. Not all the so-called errors in interpretation that have been pointed out as such by the critics of the First Part are really such. They are for the most part explanations of a conjectural nature, and have been so indicated by me.

I am grateful to Dr. D. E. Hettiarachchi, Professor of Sinhalese at the Ceylon University for the criticism of some of my explanations in his review. I must however, confess that the suggestions made by him were not unknown to me but, on the contrary, had been considered and dealt with to the best of my own knowledge. To take an example, Dr. Hettiarachchi argues that the learned term සාක්ෂාත් should have taken place of ක්ෂාත් ක්ෂාත් which, according to Dr. Hettiarachchi, is only a corrupt reading. I must respectfully disagree. Perhaps I might have marked this word as a doubtful word, but I am certain that the word itself is not a corrupt form due to the error of a scribe or of the editors of the books. The term is not rare in ola Mss. I have given two references to this word in two books and I can, if necessary, add further references to its occurrence in the particular form. At any rate the word has passed currency for a considerable time, and it would now be wrong to expel it from the language, because it does not conform to the pure Sanskrit form. Sinhalese, being a Prakrit dialect, is not static and its words grow through daily usage, cast off their old Indian forms and acquire at the same time new shades of meaning in their new environment. The common man is no purist and no respector of derivation or accuracy of meaning. His usages, at first incorrectly made, pass into common currency and become part of accepted usuage. In this way forms at first incorrect may extend the vocabulary. The term therefore should not be rejected on the sole ground that it has not retained the pure Sanskrit form සාක්ෂාත්. There are, however, some editors who will not hesitate to change very ancient terms such as ප්‍රවර්තනා, සමා and විබල into පවත්වනා, ක්ෂමා and විප්ලව taking them to be clerical errors. But these words occur not only in ola Mss. but also in a royal grant compiled by renowned scholars. Terms of this type should be treated as pure Sinhalese Prakrit forms. In accepting such usuages hallowed by long usuage, I am not violating the best traditions of text book editing.

Another suggestion of Dr. Hettiarachchi is that I should have explained a word like උච්චාටනය in detail instead of generally explaining it as “one of the sixty-four arts and sciences.” He also indicates the example of a book called ‘Kala’ by an Indian scholar Mr. Venkata Subbayyah as worthy of following. I am unable to agree. I rather think that a dictionary is not intended to replace an encyclopaedia, but is meant only to define and explain idiomatic usuage of words. One of the meaning given by me to it as ‘සිය තැනින් අස් කිරීම’ would throw some light on this peculiar term. However it will be seen that in my dictionary I have often given more detailed explanations than the usual concise dictionary does. A comparison with a Shorter English-Sinhalese Dictionary edited by the Ceylon University would bear this out. To give an illustration the Shorter English-Sinhalese Dictionary explains the word කන්‍යාවාද as ‘one of the sixty-four arts.’ My lexicon goes a step further explaining it as කන්‍යාවන්ගේ ග්‍රහාග්‍රහ ප්‍රකාශ කරණ ශාස්ත්‍රය; සිවුසැට කලා ශිල්පයන්ගෙන් එකක් (ප්‍ර 2. 14722. සඛි 13716).

Another apparent defect in this lexicon is the fact that it omits words peculiar to modern works. They have been omitted for the most part because they are readily understood.

In conclusion, I wish to record my deep debt of gratitude to all those who helped me in my work and in special the following:-

The Venerable Halgastota Devananda Thero, Director Vidyaravinda Pirivena, Gampaha, who, after the publication of the 1st part of the lexicon, collected words for me from කයිනාතිසය a book of the Kotte Period. The word සුලැක්ඛිපත් among them has been difficult to interpret. I think it was an article used by early monks.

Mr. Dayaratna Garusingha, Research Assistant of the Official Language Department has been of considerable assistance. His collection consisting of words not only from the recently published අවදානශතක but also of abstruse terms collected from ancient classical texts has been most useful.

Dr. Hettiarachchi, Professor of Sinhalese at the Ceylon University who, when I commenced this dictionary gave me a collection of words culled out from the ola Mss. of the අවදානශතක at the Museum Library. Words like ටීකා, නෙට්ඨාන and සතිචොළනා which are not found in his collection have been included by me as I do not consider them errors of editors.

The names of Ven. Meda-uyangoda Sudassi Thera and Ven. Kahangama Medhankara Thera were inadvertently omitted from the list, in Volume I, of those, who collected words for me, a mistake I regret very much.

Dr. Senarat Paranavitana made the proof sheets of E. Z. Vol. 5 available for my scrutiny. His essay tracing the history of the evolution of the Sinhalese language, which he has kindly permitted me to include as a supplement to this part has been a valuable addition to my work. I am grateful to him for his article which adds lustre to my otherwise dull work, and I have no doubt, that students will find the contribution from one whose scholarship and erudition on the ancient Sinhalese language unrivalled in the present day most useful.

To the Hon’ble Mr. C. W. W. Kannangara, the Hon’ble Mr. E. A. Nugawela and the Hon’ble Mr. M. D. Banda, three Ministers of Education I owe a deep debt of gratitude for the encouragement and patronage they granted me.

Messrs. L. J. de S. Seneviratne, R. H. Wickramasinghe and H. Jinadasa as Permanent Secretaries to the Ministry of Education gave me every help within their power in obtaining assistance from the Government. I here record my obligation to their help and encouragement.

My sincere thanks are due to the Right Hon’ble the Prime Minister of Ceylon, the Hon’ble Ministers of his Cabinet and the Members of the Parliament of Ceylon for the interest they showed me in this connection. This work could not have been completed in this manner but for the substantial help rendered to me by the Government of Ceylon. As a token of my gratitude to them and to the public I have given to the Government of Ceylon two hundred copies of each volume of this dictionary for distribution to suitable institutions. It is my humble expectation that they may even in a small way relieve the scholar and writer of a part of their labour.

My thanks are also due to Mr. K. A. Ratnapala, Office Assistant to the Ministry of Education, Mr. C. D. S. Siriwardana, Advocate, Colombo, Mr. A. W. Kaluaratchi and to Mr. P. Abhayawickrama, D.I.M.S., Ayurvedic Physician, Mt. Lavinia who helped me in various ways.

The following helped me in the reading of the proofs: The Ven Kalukondayawa Pannasekhara Nayaka Thera, the Ven. Welivitiye Pemaratana Nayaka Thera, the Ven. Pandit Weragoda Amaramoli Nayaka Thera, the Ven. Pandit Palannoruwe Wimaladhamma Nayaka Thera, the Ven. Pandit Panangala Jinaratana Nayaka Thera, Ven. Pandit Galagama Saranankara Thera and Rev. Doratiyawe Nandasara Bhikku.

To these all, I give my thanks and my blessings.

WELIVITIYE SORATA, Vidyodaya Pirivena, Colombo 10. January 10, 1956.