අභිධම්මාවතාරය සන්නය - ඇම් අනෝමදස්සී හිමි.pdf
- කතෘ :
- ඇම්. අනෝමදස්සී හිමි
- ප්‍රකාශිත වර්ෂය :
- 1914
- මුද්‍රිත වර්ෂය :
- 1914
- පිටු ගණන :
- 258
- බාගත කිරීම් ගණන :
- 2,253
- වෙබ් අඩවියට එක් කළ දිනය :
- 2019-03-29
- ගොනුවේ ප්‍රමාණය :
- 19 MB
පොතේ පිටු කිහිපයක ඡායාරූප පහතින් බලන්න.
අභිධම්මාවතාරය යනු අභිධර්ම පිටකයේ එන ගැඹුරු ධර්ම කරුණු විස්තර කරමින් උරගපුරවාසී බුද්ධදත්ත මහාස්ථවිරයන් වහන්සේ විසින් රචිත සුප්‍රකට පාලි අභිධර්ම ප්‍රකරණයයි. මෙම කෘතිය සඳහා සිංහල සන්නයක් සහ අභිනව විස්තාරාර්ථ ව්‍යාඛ්‍යානයක් සම්පාදනය කර ඇත්තේ ජයවර්ධනපුර කෝට්ටේ සිරි පැරකුම්බා පිරිවෙනෙහි උපප්‍රධානාචාර්ය ධුරය හෙබවූ මාදවල ඇම්. අනෝමදස්සී ස්ථවිරයන් වහන්සේ විසිනි.
මීට පෙර අභිධම්මාවතාරය සඳහා සම්පූර්ණ සිංහල සන්නයක් නොතිබූ බැවින්, ඇම්. ධර්මරත්න පණ්ඩිතතුමාගේ ආරාධනයෙන් හා අවසාන ශෝධ්‍යපත්‍රාවලෝකනයෙන් යුතුව අනෝමදස්සී හිමියන් විසින් මෙම සන්නය සම්පාදනය කර ඇත. මෙහි එන පළමු භාගය පරිච්ඡේද ත්‍රිත්වයකින් සමන්විතව පළ කොට ඇත.
මෙම කෘතිය කොළඹ හුණුපිටියේ ජිනාලංකාර මුද්‍රණාලයෙහි මුද්‍රණය කරවා බුද්ධ වර්ෂ 2457 (ක්‍රි.ව. 1914) දී නීතිඥ ජෝන් ද සිල්වා සහ ඇම්. ජේ. රුද්‍රිගෝ විදානාරච්චි යන මහතුන් විසින් ප්‍රකාශයට පත් කර තිබේ.
දැන්වීමයි.
සන්නයසහිත අභිධම්මාවතාරය.
මේ මංගල ධර්මප්‍රකරණය සම්පූර්ණකොටම නිකුත්කරණ අදහසින් වැඩපටන්ගත් නමුත් බොහෝදෙනෙකුගේ අයදුමනිසා එක්අනුසන්ධියකින් සීමාකරණලද පරිච්ඡේදත්‍රයාත්මකවූ මේ ප්‍රථමභාගය නිකුත්කරන්ට යෙදුනුබවත් ඉතිරිපරිච්ඡේදත් පොතඅවසානය දක්වාම සතිපතාදීම ශීඝ්‍රසන්නකාරයන්වහන්සේගේ තෙලිතුඩට ලියවීය හැකිබැවින් මෙසේම මුද්‍රණය කරවා ගණ්නා බවත් සැලකියයුතුයි.
පොත අවසානයේදී සිරිතපරිදි ශුද්ධිපත්‍ර මෙවටල් (ප්‍රමුඛපත්‍ර) යනාදියද ප්‍රසිද්ධකරණු ලැබේ -
ජෝන් ද සිල්වා නීතිඥ සහ ඇම්. ජේ. රුද්‍රිගෝ විදානාරච්චි විවාහ රෙජිස්ට්‍රාර්. 1914-8-30.
සංඥාපනය.
අභිධම්මාවතාරය සහ අභිනවවිස්තාරාර්ථ ව්‍යාඛ්‍යානය.
“අභිධම්මං අවතරන්ති අනෙනාති අභිධම්මාවතාරො” යනු නිර්වචන හෙයින් පරමනිපුණ විචිත්‍රනය සමන්විතවූ සුවිමලවිපුලප්‍රඥාපාටවජනක පරමගම්භීර අභිධර්මපිටකයට බුද්ධඝොෂාචාර්‍ය්‍ය මහාස්වාමිපාදයන් විසින් පුරාණ අටුවාවන් සංග්‍රහකොට ලියනලද අට්ඨසාලිනී සම්මොහවිනොදනී පඤ්චප්‍රකරණ අටුවායන අටුවාතුණෙහි විස්තරවශයෙන් ලියනලද අර්ථයන් සංක්ෂෙපයෙන් හකුළුවා පරිච්ඡේද සූවිස්සකින් යුක්තව කරනලද මේ ප්‍රකරණය අභිධර්මමහාසාගරාවතරණයට නිහීන පසුරක්වැනි හෙයින් අභිධර්‍මාවතාර නම් වෙයි.
මේවනාහි සොළීරට කාවේරිපට්ටනෙහි මේවකට “තාවරුව” යයි ප්‍රසිද්ධවූ උරගපුරවාසි බුද්ධදත්තාචාර්‍ය්‍ය මහාස්වාමිපාදයන් විසින් රචිතබැව් මේ ප්‍රකරණ නිගමනගාථාවලින් පෙණේ-ඒ බුද්ධදත්තාචාර්‍ය්‍ය මහාස්වාමිපාදයෝ වනාහි අටුවාචාර්ය බුද්ධඝොස මහාස්වාමිපාදයන් වහන්සේට සමකාලයෙහි දක්ෂිණජම්බුද්වීපයෙහි පාණ්ඩ්‍යරට උරගපුරයෙහි ඉපිද බුදුසසුන් වැද පැවිදිව ලක්දිවවැඩ මහාවිහාරවාසි මහතෙරුන්ගෙන් ත්‍රිපිටකධර්මය සප්‍රපඤ්චාර්ත්‍ථයෙන් ඉගෙන පිටකත්‍රයධාරීව පශ්චාද්භාගයෙහි පය්‍යාප්ති ශාසනාභිවෘද්ධිය පිණිස විශාලග්‍රන්ථනිබන්ධවූ ප්‍රධාන ග්‍රන්ථකර්තෘවරයෙක් බවපෙණේ -
තවද සමන්තපාසාදිකා නම් විනයාර්ත්‍ථ කථාව හකුළුවා ලියනලද විනයවිනිශ්චයට වාචීස්වර මහාස්වාමිපාදයන් විසින් ලියනලද “විනයාර්ත්‍ථ සංදීපනී” නම් ටීකායෙහි “ආයංකිරභදන්තබුද්ධදත්තාචරියො” යනාදීන් මේ ස්වාමිබුද්ධදත්තාචාර්‍ය්‍ය තෙමේ වනාහි ලක්දිවින් සව්‍යාහිනිමුද්‍ර ජම්බුද්වීපයට යනුයේ ජම්බුද්වීපවාසී ප්‍රතිපත්තිපරායන යුක්තාර්ත්‍ථසංග්‍රහණොපෙත මහතෙරුන් විසින් කරණ ලද ආරාධනා ඇතිව සිංහලාර්ත්‍ථ කථාපෙරළා සකල ජන සාධාරණ මුල්භාෂාවෙන් ත්‍රිපිටක පාළියෙහි අර්ත්‍ථකථා ලියන්ට ලක්දිවට වඩනා බුද්ධඝොෂාචාර්‍ය්‍යමහාස්වාමිපාදයන් සමුද්‍ර මධ්‍යයෙහිදී සාකච්ඡාවෙන් පරික්‍ෂාකොට සම්ප්‍රයොගාතීත අසදෘශ පණ්ඩිතගුණයෙන් රතනත්‍රයදර්ශනයෙහි පරමදිළින්දෙකුමෙන් බලවත් පරිතුෂ්ටියට පැමිණ ඔවුන්වහන්සේගේ අර්ථකථාකරණු කැමතිබැව්දැන නුඹවහන්සේ යම් පරිච්ඡෙදයක ලිවූ අර්ත්‍ථකථාවක් මට එවුව මැනව අප එයට ප්‍රකරණ ලියම්හයි උන්වහන්සේගේ හමුවෙහි ප්‍රතිඥදුන්කල ඔවුන් විසිනුදු මැනව එසේ කටයුතුයයි ආරාධනා කරණ ලදුයේ අභිධර්මාර්ථ කථාවට
“අභිධම්මාවතාරය” විනයාර්ත්‍ථ කථාවට “උත්තරවිනිශ්චය හා විනයවිනිශ්චය ප්‍රකරණයද” කෙළේ යයි අනුශ්‍රවණය කරණුලැබේ” යනු කියනලද හෙයින් බුද්ධඝොස මහාස්වාමිපාදයන්ට සමකාලීනබව හැඟේ—
උන්වහන්සේ විසින් සමන්තපාසාදිකා විනයඅටුවාව සංග්‍රහකොට ගාථාවෙන්ම රචනාකරණලද විනයවිනිශ්චය නිගමනයෙහි;- “සෙට්ඨස්සචොලරට්ඨස්ස - නාභිභූතෙ නිරාකුලෙ සබ්බසම්පන්නලොකස්ස - ගාමෙ සම්පිණ්ඩිතෙ විය॥ කදලීසාලිනාලච්ඡ - - නාලිකෙරසමාකුලෙ කාවීරජලසම්පාත - පරිපූතමහීතලෙ॥ ඉද්ධෙ සබ්බංගසම්පන්නෙ - මංගලෙභූතමංගලෙ පවරාකාරපාකාර - පරිඛාපරිවාරිතෙ විහාරෙ චෙච්ඡුදස්ස - දස්සනීයෙ මනොරමෙ”॥ යනාදී ගාථාපන්තියෙන් විනයවිනිශ්චය රචනාකල බවද මෙම අභිධම්මාවතාර නිගමන යෙහි;- නානාරත්න සම්පුණ්ණ - විවිධාපන සංකටෙ කාවීරපට්ටනෙ රම්මෙ - නානාගාමොපසොභිතෙ॥ කෙලාසසිඛරාකාර - පාසාදපතිමණ්ඩිතෙ කාරිතෙකණ්හදාසෙන - දස්සනීයෙ මනොරමෙ”॥ යනාදී ගාථාපන්තියෙන් ඒ බුද්ධදත්තාචාර්‍ය්‍ය මහාස්වාමිපාදයානෝ කාවේරි පට්ටනෙහි කණ්හදාස නම් උපාසකයෙකු විසින් කරවාදෙන ලද විහාරයෙහි වැඩවසනුවෝ අභිධම්මාවතාරය රචනාකළ බවද පෙනේ - මේ ග්‍රන්ථයුග්මයෙහි නිගමනගාථාවන්ගෙන් තමන්වහන්සේ වැඩවිසු විහාර දායකයාගේ නාමය “වෙණ්හුදාස-කණ්හදාස” යයි දෙයාකාරයකින් දක්වා ඇතත් මේ නම්දෙකම විෂ්ණුදාස යන ලාඤ්ඡිතවූ නම්දෙකක්බව හැඟේ මහාසච්චක සූත්‍රයෙහි “වෙණ්හුව දෙවාසීහලිව” යනාදී ගාථාවෙහිත් “වෙණ්හු” නාමයෙන් විෂ්ණුබවකවන බවද දෘෂ්ටාන්තයෙහින් “වෙණ්හු” ශබ්දයෙන් විෂ්ණුභාවය බවනබවද පෙණේ - මෙම බුද්ධදත්තාචාරීන් විසින්ම බුද්ධවංශ අටුවාවද ලියනලදී.
මෙම අභිධම්මාවතාරයෙහි අර්ථචණ්ඩිකාමුඛයෙන් පලස්තිපුරජෙතවනවිහාරාධිපත්‍යයෙන් වැඩවිස “සාරාර්ථදීපනී” නම් විනයටීකාදී මහා ග්‍රන්ථරාශියක් නිපදවීමෙන් හා අභිධර්මාර්ථසංග්‍රහයට සිංහලාර්ථ ව්‍යාඛ්‍යානද කිරීමෙන් පය්‍යාප්තිශාසනය උද්දීප්තභාවයට පැමිණවු මහාසාමි සාරිපුත්‍ර මහාස්වාමිපාදයන් වහන්සේගේ ශිෂ්‍යවු “අභිධම්මත්ථ විභාවිනී” නම් අභිධර්මාර්ථ සංග්‍රහ ටීකාකර්තෘභූත සුමංගල මහාස්වාමිපාදයන් විසින් රචනා කරණලද “අභිධම්මත්ථ විකාසිනී” නම් සවිස්තාරාර්ථ ටීකාවක් විද්‍යාමානවෙ- ඒ හැර පුරාතන සිංහලාර්ත්‍ථව්‍යාඛ්‍යානයක් ඇතිබවත් දැනගන්ට නොමැතියි - “අභිධම්මාවතාරලීනත්‍ථිය” යන නමින් රියන්පන්දුරු සතරියන් පහක් පමණවූ කුඩාපොතක් පමණක් ඇතැම් පොත්ගුල්වල තිබේ- එහි අභිධම්මාවතාරයෙහි ගැටපදවල පදවිභාවා දක්වා තිබෙනුමිස සම්පූර්ණ සන්නයක් නොවෙයි - එහෙයින් ඊට සම්පූර්ණ පදවිභාවාර්ථ විස්තර සහිත සන්නයක් නොමැතිවිය අපපරමඇදුරු බුද්ධසාසන මහාසුර සෙනාපති
ඇම්. ධර්මරත්න පඬිතුමන් විසින් සමාරාධිතවූ අපවිසින් ශාසනචිරස්තිතිය පතා ඒ පඬිතුමන්ගේ විශිෂ්ටොපදේශානුශ්‍රයෙන් යථොක්තටීකානුසාරීව මෙම පරමාර්ථමහොදධි නම්වූ සිංහලාභිනවවිස්තාරාර්ථ ව්‍යාඛ්‍යානය කරණලද්දේය
තවද මෙහිදී කෘතඥභාවය සැලකීම ආවශ්‍යක බැවින් බාල්‍යයෙහි පටන් අක්‍ෂරශික්‍ෂණාදිය කරවීමෙන් අප පැවිදි බවට පැමිණවු ආචාර්ය්‍ය දීහුද විශේෂ වශයෙන් අපගේ ඉගෙනගැණීමාදිය සම්බන්ධ ආධාරදීමෙහි සහ නිරතුරු අපේ පාලනයෙහිද අපේක්‍ෂාවක් ඇතතාවූ ජයවර්ධනකෝට්ටේ රජමහවිහාරාධිපති මෙකල අප ශ්‍රීකල්‍යාණීසාමග්‍රී ධර්ම මහා සංඝසභාවේ මහෝපාධ්‍යාය ශ්‍රීමහා විහාරවංශාලංකාර ධර්මකීර්ති ශ්‍රී විමලතිස්සාභිධාන මහානායක ස්ථවිර ස්වාමිපාදයානන්ද කෘතඥතා සැලකීම්වශයෙන් සිහිපත්කරම්—
ඉක්බිති පිතෘපදවිභාගත්‍ව අපගේ උභයලොකාර්ථසිද්ධියම සලකා බොහෝ පරිශ්‍රමවිඳ ශබ්දශාස්ත්‍ර සහිත ධර්මවිනයෙහි සහ ශාස්ත්‍රාන්තරයෙහිත් හික්මවනලදුව තවදුරටත් පරමාර්ථධර්මය උද්ග්‍රහණය කරවනු පිණිස නිහතමානීව සද්ධර්මප්‍රීතිරසය කැමතිවෙමින් සුප්‍රකට පඬිතුමන් වෙත පමුණුවා එහිද හික්මවීමෙන් මේ බඳු පරමගම්භීර ධර්මප්‍රකරණයන් නිපදවීමට තරම් ශක්තිලබාදුන් සුපෙසල සන්තුට්ඨසල්ලෙඛතාදිගුණෙන් හා කරුණාමුදිතාදි ගුණයෙන් අනූනව අපගේ පමණක්නොව ශ්‍රී ලංකාද්වීපයෙහි සියගණන් ශාසනධර ප්‍රවීණ ශිෂ්‍යගණයාගේ ප්‍රාචරණාවප්‍රාප්ත ජයවර්ධනකෝට්ටේ සිරිපැරකුම්බා පරිවෙණාධිපති හීනුල්ලේ ග්‍රාමනිජාතවූ යථොක්ත මහාසංඝසභාවේ උපසභාපති ගණාචාර්ය්‍ය ධුරන්ධර මංගල ධර්මකීර්ති ශ්‍රී ජිනරතනාභිධාන අනුනායකස්ථවිර මහා ස්වාමිපාදයන් වහන්සේ නිවන් හිමිකොට අනවරතානුස්මරණය කරම්හ.
තවද මෙකී සියළුතුමන් ඇතුළුව අපශ්‍රීකල්‍යාණී සාමග්‍රී ධර්ම මහා සංඝසභාවේ උපාධ්‍යාය මුඛ්‍යකාරක මහා සංඝසභාව සහ යථොක්ත පණ්ඩිතමානෝද මව්පිය සහෝදර මිත්‍රාදීහුද අභිකෘතොපකාරීභූත සබ්‍රහ්මචාරීන් සහ ප්‍රත්‍යය දායකයෝදැයි යන මේ සියළු උතුමෝද මේ පය්‍යාප්තිශාසනායූභූතවූ පරමගම්භීර පරමාර්ථධර්ම ප්‍රකරණ ව්‍යාඛ්‍යානකරණයෙන් අපවිසින් රැස්කරණලද කාමාවචර මහා කුසල බලය හේතුකොටගෙන සියළු උපද්‍රව උපසර්ගාදි අන්තරාය විගමනයෙන් සුවසේ වාසයකෙරෙත්වායිද අන්තයෙහි සර්වපවර්ග සම්පත්තියෙහි සහභාගී වෙත්වායිද ප්‍රාර්ථනා කරම්හ.
ජයවර්ධන කෝට්ටේ සිරිපැරකුම්බා පිරිවෙන්හි උපප්රධානාචාර්ය්ය මාදවල අනොමදස්ස්‍ය ස්ථවිරයෙමි.
ශ්‍රී බුද්ධවර්‍ෂ 2457 නිකිණිමස පුර දිය වක්ලත් ක්‍රිස්තුවර්ෂ 1914 අගෝස්තු මස 23 වෙනි දිනදීය.
ජයවර්ධන කෝට්ටේ සිරිපැරකුම්බා පිරිවෙන්හි උපප්රධානාචාර්ය්ය මාදවල අනොමදස්ස්‍ය ස්ථවිරයෙමි., ශ්‍රී බුද්ධවර්‍ෂ 2457 නිකිණිමස පුර දිය වක්ලත් ක්‍රිස්තුවර්ෂ 1914 අගෝස්තු මස 23 වෙනි දිනදීය.