වුත්තාලංකාරය නම් වූ වුත්තෝදය වර්ණනාව - ගල්පොතුගොඩ ඤාණවංස හිමි 2021.pdf
- කතෘ :
- ගල්පොතුගොඩ ඤාණවංස හිමි
- ප්‍රකාශිත වර්ෂය :
- 2021
- මුද්‍රිත වර්ෂය :
- 2021
- පිටු ගණන :
- 179
- බාගත කිරීම් ගණන :
- 2,151
- වෙබ් අඩවියට එක් කළ දිනය :
- 2021-05-25
- ගොනුවේ ප්‍රමාණය :
- 3.0 MB
පොතේ පිටු කිහිපයක ඡායාරූප පහතින් බලන්න.
වුත්තාලංකාරය නම් වූ වුත්තෝදය වර්ණනාව යනු පාලි ඡන්දස් ශාස්ත්‍රය විග්‍රහ කෙරෙන වුත්තෝදය නම් ප්‍රකට ග්‍රන්ථය ආශ්‍රයෙන් සම්පාදනය කරන ලද අගනා වර්ණනා කෘතියකි. පොලොන්නරු යුගයේ වැඩවිසූ සංඝරක්ඛිත මහාසාමීන් විසින් රචිත වුත්තෝදය ඇසුරින්, පූජ්‍ය ගල්පොතුගොඩ ඤාණවංස හිමියන් විසින් මෙම සවිස්තරාත්මක සන්නය හා විවරණය සම්පාදනය කර ඇත.
මෙහිදී ලබුගම ලංකානන්ද හිමියන්ගේ හා උඩම්මිට ධම්මරක්ඛිත තිස්ස හිමියන්ගේ පැරණි සන්න කෘතීන් මෙන්ම බුරුම සම්ප්‍රදායේ ඡන්දොමේදනී හා වුත්තෝදයබෝධි ආදී ග්‍රන්ථවල ආභාසය ද ලබා ගනිමින් සරල සිංහලයෙන් අර්ථ, විවරණ, ගණ-ගුරු-ලඝු වගු සටහන් සහ උදාහරණ ගාථා සහිතව පැහැදිලි කර දී තිබේ. පාලි ගාථා බන්ධනය හා ඡන්දස් විද්‍යාව හදාරන විද්‍යාර්ථීන්ට ගුරුවරයෙකු නොමැතිව වුවද ස්වයං අධ්‍යයනයෙහි යෙදිය හැකි වන අයුරින් මෙය සම්පාදනය වී ඇත.
මෙම සංස්කරණය 2021 (බු.ව. 2565) වර්ෂයේදී ධර්ම දානය පිණිස මුද්‍රණය කර බෙදාහැර ඇත.
ආශීර්වාදය...
නමෝ තස්ස භගවතෝ අරහතෝ සම්මා සම්බුද්ධස්ස!
“අත්ථීකෙහි උපඤ්ඤාතො මග්ගො”
නිවන සොයන්නන් විසින් මග දැන ගන්නා ලද්දේ ය.
ශ්‍රී ලංකා රාමඤ්ඤ මහා නිකාය හා බැඳුණු ශ්‍රී කල්‍යාණී යෝගාශ්‍රම සංස්ථා සමුත්පාදක සිරි ජිනවංශාභිධානයන් වහන්සේ සහ මාතර සිරි ඤාණාරාම මහා සාමීන්ද්‍රයන් වහන්සේලාගෙන් පැවත එන සම්බුද්ධ ශාසනය නැමැති මැණික් මාලාවේ තවත් මැණික් ලෙසින් ප්‍රභාසම්පත්තියට පත්වන ගල්පොතුගොඩ ඤාණවංස ආයස්මතුන් හැඳින්වීමට පුලුවන.
වසර ගණනාවක් ශාසන ප්‍රතිපදාවන්ගෙන් තම දිවිය අලංකාර කරගත්තා පමණක් නොව ශාසන උන්නතිය උදෙසා තමන්වහන්සේ සිදුකරන කාර්යත් අතර ඉතා වටිනා දුර්ලභ ශාස්ත්‍රීය හස්තසාරයක් බඳු “වුත්තාලංකාර” නම් වූ වුත්තෝදය ගණ වර්ණනාව ගතකුරු කිරීම වර්ථමානයට ඉතා කාලෝචිත ය.
තථාගත ජින වචනය තුල පැතිර පවතින ගාථා පංතීන්හි ව්‍යාකරණ රීති තථාගත ආශ්චර්යයෙන් නිර්මිත ය.
වත්තන්හි ගාථා පංතියක්, පද බැඳීමක් සිදුකරන්නේ නම් එහි ගුණාත්මකබව විදහාපෑමට අතිශයෙන් මහෝපකාරී වන්නා වූ මෙගන ඉතා හොබනේ ය.
භාෂා ශාස්ත්‍රය වනාහි ඉතා විස්තාර ඇත්තේ ය. සකුබසින් අරුත්විවරණ මෙන්ම පාලි විවරණද ඇත්තේ ය. හෙළබස තුල අරුත් වියරණයට ද ඉතාම අනර්ග ඉතිහාසයක් තිබේ. වීදාගම මහා නෙත්‍රප්‍රසාද මූල මහා ස්වාමින්වහන්සේ ලඝුතන්ත්‍ර බන්ධනය අරුත් වියරණය කාව්‍ය ලක්ෂණ මණිමාලාව මෙන් විය. පද පන්තියක ගණ මෙන්ම ස්වරවේදයේ සිට මාත්‍රා ආදිය ද නිවැරදි ආකාරයට යෙදීමට රචකයා ව්‍යක්ත විය යුතු ය.
එවන් ව්‍යක්ත බවක් “වුත්තෝදය” හැදෑරීමෙන් බුද්ධි වාඩියට හේතු වේ. එවන් ගුණාත්මක අභ්‍යාසයෙන් පද බැඳීමට සමත් භික්ෂූන් බිහිවන්නේ නම් එය සම්බුද්ධශාසනයට ඉතා හොබනේ ය.
බොහෝ ශාස්ත්‍රීය පතපොත අතහැරෙන මෙම යුගය තුල මෙවන් ගන් වර්ණනාවන් බිහිවීම අපගේ නිරාමිස සතුටට හේතු වේ.
මෙයින් ජනිතවන කුසල සම්භාරය ඤාණවංස ආයස්මතුන්වහන්සේට ස්වකීය අභිමතාර්ථයන් ඉෂ්ඨවීම පිණිස වේවායි ආශීර්වාද කරමි.
“චිරං තිට්ඨතු සද්ධම්ම සාසනං”
පහලවිටියල ජනානන්ද මහා ස්ථවිර
ශ්‍රී ලංකා රාමඤ්ඤ මහා නිකායේ මහෝපාධ්‍යාය,
ශ්‍රී කල්‍යාණි යෝගාශ්‍රමාධිපති,
ප්‍රධාන අනුශාසක හා ප්‍රධානාචාර්ය.
ශ්‍රී කල්‍යාණධර්ම ආශ්‍රමය,
බෞද්ධාලෝක මාවත,
කොළඹ 07
ශ්‍රී ලංකා රාමඤ්ඤ මහා නිකායේ මහෝපාධ්‍යාය,
ශ්‍රී කල්‍යාණි යෝගාශ්‍රමාධිපති,
ප්‍රධාන අනුශාසක හා ප්‍රධානාචාර්ය.
ශ්‍රී කල්‍යාණධර්ම ආශ්‍රමය,
බෞද්ධාලෝක මාවත,
කොළඹ 07
බුද්ධො පවදතං වරො
වචන කථාකරන්නවුන් අතර සම්මාසම්බුදුරජාණන් වහන්සේ අග්‍ර වන සේක. මෙය ශ්‍රී මුඛ දේශනයකි. ඇත්ත ඇති සැටියෙන් දැක්වීම බුදු සිරිත යි. එය අත්තුක්කංසනයක් නොව සර්වඥ ගතිය යි. බුදු උපත නිවන සඳහා ම ය. තමන් ලත් නිවන අපමණ දෙනාට පෙන්වා දීම හැර වෙනත් බුදු කිසක් නැත. පිරිනිවෙනා තුරු සිදු කළ සේක් ඒ උදාර මෙහෙවර ය.
පරම ගම්භීර වූ ඒ දේශනා පරම අගම්භීර ලෙස ලොවට දායාද කළ බවම උන්වහන්සේගේ සර්වඥ භාවය යි. ඒ බුදු දහම තුල ගද්‍ය (නිවැරදි වාක්‍ය) මෙන් ම පද්‍ය (නිවැරදි වූ ද- සිත් කලූ වූ ද ගාථා) යන ක්‍රම දෙක ම නො අඩුව පවතී. දීර්ඝ විස්තරයක් කෙටි කිරීම ගාථාවක ලක්ෂණයකි. සුමධුර බව තවත් ලක්ෂණයකි. අර්ථවත් බව වැදගත් ම ලක්ෂණය යි. මේ ලක්ෂණ ඇති ගාථාවක් ඇසීම කණට අමාවකි. සිතට ආහාරයකි. ගාථාවක බරපතල වටිනාකම නම් කට පාඩම් කොට මතක තබා ගැනීමේ පහසුව ය. අර්ථ රසය - ධර්ම රසය හා ශබ්ද රසයෙන් රසබර වූ ගාථාව අසන පිනැත්තියන් ගේ සිත් නිවී - සැනසී - පිබිදී - මෘදු වී - නිරෝගී වී - විනිවරණ වී - නිවනට හැරී යන හැටි කොතරම් අසිරිමත්ද?
දම් සෙනෙවි සැරියුත් මාහිමියන් වහන්සේ ට නිවන් අවබෝධය වූයේ ගාථා පද දෙකක් ඇසීමෙනි. ත්‍රිපිටකයේ ගාථා විශාල ප්‍රමාණයක් අසංඛ්‍ය ගනන් දෙනාට නිවන් දොරටු විය. ත්‍රිපිටක ධර්මයට එකතු වූ අටුවා - ටීකා - ධර්ම සංග්‍රහ - ව්‍යාකරණ - ඡන්දස් - වංශ කථා - යනාදී ග්‍රන්ථවල නමස්කාර ගාථා වුව ද, නිවන් රසය වගුරුවන හැටි විමසමු.
ව්‍යක්ත වූ ද සාර්ථක වූ ද ගාථාවක් නිපදවීම පහසු නොවේ. පාලිභාෂාඥානය තිබූ තරමින් එය නොකළ හැකි ය. ගාථාවක නියම ස්වරූපය ඒමට නම් එහි අක්ෂර නියමය - ගරු ලඝු නියමය - යතිස්ථාන නියමය - යනාදියෙන් ගාථාව ශාස්ත්‍රීය විය යුතුය.
මේ සඳහා අපට ඇති වටිනාම ග්‍රන්ථය වුත්තෝදය යි. එහෙත් එයද එයට ඇති සන්න ද ගැඹුරු ය. එබැවින් වර්තමානයේ එය උගෙනීම බොහෝ දුෂ්කරය. ඒ දුෂ්කර උගෙනුම ලබා - ආධුනිකයන්ගේ පහසුව පිණිස මේ වුත්තාලංකාර විස්තරාර්ථ සන්නය නිපද වූ ගල්පොතුගොඩ ඤාණවංස ස්ථවිරයන් වහන්සේ ඊට හොදම සුදුස්සෙකි. ඒ සුදුසුකම් මෙම පොතෙහි හැඳින්වීමේ ලිපියෙන් ඉබේම කියවී ඇත.
ශ්‍රද්ධාව - වීර්යය - ධර්මකාමිත්වය - පශ්චිම ජනානුකම්පාව - ගුරු ගෞරවය - පිනැදීම විවේචන ඉල්ලීම - බුද්ධ ශාසනාදරය යනාදිය ඒ සුදුසුකම් ය. නිවන් මගට බැස ගත්තෝ නම් මෙවැනි පින්වන්තයෝ ය. සහායක සත්පුරුෂයන් සහිත ගත් කතුවරයන් වහන්සේට මේ පින නිවන් පිණිස වේවා.
මෙයට
හෑවැන්පැලැස්සේ චන්දවංස ස්ථවිර,
නාථගණේ අරණ්‍යය,
මාස්පොත.
සුභාශිංසනය...
සබ්බංග්ලා මිනා,’දිග් - ලහු භ්‍යා මජ්ඣ’න්ත ගුරු ජසා; මජ්ඣ’න්තලා රතෙ’ත්‍ථෙය්‍ය - ගණා, ගො ගුරු ලො ලහු (වුත්තෝදය)
තුන්ලෝකාග්‍ර වූ භාග්‍යවත් වූ අරිහත් වූ තථාගත බුදු පියාණන් වහන්සේ වදාළ ශ්‍රී බුද්ධ වචනය ගද්‍ය රචනා පද්‍ය රචනා වශයෙන් කොටස් දෙකකට බෙදිය හැක. ගද්‍ය රචනා යනු තම අදහස වාක්‍යයක් බවට පත් කරමින් සකස් කිරීම යි. පද්‍ය රචනා යනු තම අදහස සුබෝධිචාරණය සහ මටසිලුටු අර්ථය දෙසවනට මිහිර ගෙන දෙන හැටියට ගාථාවන් නිර්මාණය කරමින් ප්‍රස්තාර ගත කොට සකස් කිරීම යි. විශේෂයෙන් ගද්‍ය රචනාවකට අවශ්‍ය කරන අකුරු තුනකින් වෙන්වී යන “ගණ අටක්” ව්‍යාකරණ සාහිත්‍යයෙහි පෙන්වා ඇත.
’සබ්බංග්ලා’: හැමතැන ගුරු තිබෙනම් එය මගණයක - එනම් ගුරු තුනකින් යුක්ත වීමයි. සැම තැන ලඝු ඇත්තේ නගණයයි - ලඝු තුනකින් යුක්ත වීමයි. මුලට ගුරු අකුරක් ඇතිව තිබේ නම් එය භගනයි - එනම් මුල ගුරක් වීමයි. මුලට ලඝුවක් වී යම් පදයක් සැකසේ නම් එය යගන යයි - මුල ලඝුවක්වීමයි. මැද ගුරක් ඇත්තේ එය ජගණයි. අග ගුරක් ඇත්තේ සගණයයි. මැද ලඝුවක් ඇත්තේ එය රගණයයි, අග ලඝුවක් ඇත්තේ එය තගණයයි.
මෙසේ සන අටකින් යුක්ත ව තිබෙන මේ න්‍යාය අපි වෘත්තයකට නංවා තමයි පද්‍ය රචනාවන් ඉගෙන ගත යුතු වන්නේ. ගාථාවක් පාද සතරකින් යුක්ත විය යුතු යි. එක් පාදයක අවම වශයෙන් අකුරු දෙකක් වීම විශේෂයක්. මෙවැනි උදාහරණ පවා පැරණි උතුමෝ පෙන්වා ඇත.
ඛන්ති - යස්මින්; සා වෙ, - හුසා.
යස්මින්; යමෙක් කෙරෙහි, ඛන්ති; ඉවසීම ඇත්තේ නම්, වේ; ඒකාන්තයෙන්, සා; ඒ ඉවසීම, හුසා; ඔහුට ආභරණයක් හා සමාන වෙයි.
මෙසෙස පාලි භාෂාව තුළින් උගන්වන ගාථා න්‍යාය නිවැරදිව ඉගෙනීමට නිවැරදි පුහුණුවට ඇති එකම ග්‍රන්ථය වුත්තෝදය යි. වුත්තෝදය හා සබැඳි බොහෝ ග්‍රන්ථයන් අතීතයේ සකස් වුවත් වර්තමානයෙහි එයට හොදම නිදසුනක් ලෙස මෙම වෘත්තාලංකාර ග්‍රන්ථය අපට පෙන්විය හැක. යෝගාශ්‍රමීය සම්ප්‍රදායට අනුව ඒ අවශ්‍ය කරන බණ දහම් පුහුණුව ලබමින්, පාලි භාෂා ව්‍යාකරණයෙහි වතුර භාවයට පත් වෙමින්, බොහෝ කාලයක් බුරුම රට වැඩවසමින් විවේකයෙන් වැඩ සිටි සමයක තවත් කල්යාණ මිත්‍ර ආශ්‍රය තුළින්, මේ වුත්තෝදයෙහි පිහිටි වෘත්ත නය ක්‍රම විශ්ලේෂණය කරමින් උදාහරණ සහිතව වටිනා ග්‍රන්ථයක් සකස් කිරීම ඉතාමත් සතුටට කාරණාවකි.
මේ සත්කාරයෙහි පුරෝගාමීත්වය ගෙන කටයුතු කළ ගල්පොතුගොඩ ඤාණවංස ආයුෂ්මතුන් වහන්සේට නිදුක් නීරෝගී සුව දීර්ඝායු සම්පත් පිණිස හේතු වේවා. මේ වෙනුවෙන් නන් අයුරින් උදව් උපකාර කර කල්යාණ මිත්‍ර සෙසු භික්ෂූන් වහන්සේලාටත්, ධර්ම දානමය පින්කමේ දායකත්වය දරන සුපින්වත් හැම දෙනාටත් අපවත් වී වදාළ අතිගරු පූජනීය කඩවැද්දුවේ ශ්‍රී ජිනවංසාභිධාන මහෝපාධ්‍යාය මාහිමියන් වහන්සේ ප්‍රධාන කොටගත් සම්භාවනීය යෝගාශ්‍රමීය මහ සඟ රුවනටත්, දෙවියන් සහිත සදේවක ලෝකයාටත්, උතුම් චතුරාරිය සත්‍යාවබෝධයෙන් නිවන් අවබෝධය පිණිස හේතු වාසනා වේවායි ආශීර්වාද කරම්හ.
මෙයට කාරුණික,
ශ්‍රී කල්‍යාණි යෝගාශ්‍රම සංස්ථා මහා ලේඛකාධිකාරී,
ත්‍රිපිටකවාගී, ත්‍රිපිටක විශාරද,
ශ්‍රී ගුණවර්ධන යෝගාශ්‍රමාධිපති
කහගොල්ලේ සෝමවංස ස්වාමින්වහන්සේ
ශ්‍රී කල්‍යාණි යෝගාශ්‍රම සංස්ථාව,
ගල්දූව, කහව,
අම්බලන්ගොඩ.
පූර්විකාව
සා මාගධී මූලභාසා, නරා යායාදිකප්පිකා; බ්‍රහ්මානො ච’ස්සුතාලාපා, සම්බුද්ධා චාපි භාසරෙ. (පදරූපසිද්ධි)
ඒ මාගධී හෙවත් පාලි භාෂා තොමෝ ලොව හටගත් මුල්ම භාෂාව බවත්, ආදිකල්පික මනුෂ්‍යයන්ගේ භාෂාව බවත්, බ්‍රහ්මයන්ගේ භාෂාව බවත්, අස්සුතාලාපයන් විසින් පළමු ව කතා කරන බවත්, සියළු සම්බුදු රජාණන් වහන්සේලා විසින් භාවිතා කරන භාෂාව බවත් ද වන්ති ය. සියළු සත්වයන් තම තමන්ගේ අදහස් හුවමාරු කිරීමේ ක්‍රමය/මාධ්‍ය භාෂාව නමින් හදන්වනු ලැබේ. (භාසන්ති සත්තා අත්තානං අජ්ඣාසයං පකාසෙන්තීති භාසා). මාගධී, පාචචනං, තන්ති යන වේවචනයන්ගෙන් සමලංකෘත වූ භාෂාව ඉතා රමණීය ය. “මගධෙ භවා මාගධී, මාගධිකානං භාසා මාගධී භාසා - මගධයෙහි හටගත් බැවින් මාගධී නම් ය, මගධ වැසියන්ගේ භාෂාව මාගධී භාෂාව නම් වේ.” “පධානං වචනං පාචචනං - ප්‍රධාන වූ වචනය හෙවත් බුද්ධ වචනය පාචචන නමි.” “අත්ථං පාති රක්ඛතීති පාලි - බුද්ධවචනාර්ථය විනාස වන්නට නොදී රකින බැවින් ද පාලි නම් වේ.” “තෙලං විය පත්ථරිතවා පවත්තිතීති තන්ති - තෙලක් මෙන් පැතිරී පවතින බැවින් තන්ති නම් වේ.” “තන්ති භාසං මනොරමං” යැයි බුදුගොස් ස්වාමීහුද පාලි භාෂාවට තන්ති යැයි කියුහ.
මෙහි පාලිය පුරාණ ඇදුරෝ “දේශනා පාළි, අට්ඨකථාපාළි, ටීකාපාළි, පකරණපාළි” යනුවෙන් කොටස් හතරකට පෙන්වූහ.
ධර්ම - විනය නිකාය සහ ත්‍රිපිටක වශයෙන් වදාළ පෙළදහම දේශනා පාලිය යි. එහි අර්ථ කථනය හෙවත් දුරාවබෝධ තැන් සුබෝධ කරනු පිණිස රචිත අර්ථසාලිනී ආදී ග්‍රන්ථයෝ අටුවා නමි. අටුවාවන්හි දුෂ්කරාර්ථ සුගම ලෙස ලියවුනු පාළිහු ටීකා නමි. මින් බැහැර වූ යම් යම් අදහස් පෙරටුකොට සූරීන් විසින් කරන ලද ගද්‍ය, පද්‍ය, ගද්‍ය-පද්‍ය වශයෙන් කාව්‍ය නිර්මාණයන් ඇතුලත් බොහෝ ග්‍රන්ථ ප්‍රකරණ පාලි නම් වේ.
ව්‍යාකරණ
යම් භාෂාවක් හැසිරවීමේදී වචන සමූහයක් ගලපමින් ඉදිරිපත් කරන අර්ථ ප්‍රතිපාදනය ව්‍යාකරණ යි. වදාලේ මැයි “සාත්ථං සබ්‍යඤ්ජනං කෙවලපරිපුණ්ණං - බුද්ධවචනය අර්ථ සහිත ව්‍යාකරණ සහිත සර්වසම්පූර්ණ දේශනාවක් බැවින් හුදෙක් මෙහි කියවෙන ව්‍යාකරණය හෙවත් නිරුක්තිය නොදැන භාෂාවක් හැසිරවීමේ දුෂ්කරතාවය මෙසේ ප්‍රකාශිතය.
යො නිරුත්තිං න සික්ඛෙය්‍ය, සික්ඛන්තො පිටකත්තයං; පදෙපදෙ විකංඛෙය්‍ය, වනෙ අන්ධගජො යථාති. (කවිදප්පණනීති/ මෝග්ගල්ලාන පඤ්චිකා)
ව්‍යාකරණය නොදැන ත්‍රිපිටකය ඉගෙන ගෙන සිටියත්, අන්ධ වූ වල් ඇතෙකු මෙන් පදයක් පදයක් පාසා සැක උපදී. එසේ හෙයින් ම අටුවාවෙහි දසවිධ ව්‍යඤ්ජන ප්‍රභේදයන් මතු කරමින් ව්‍යාකරණ න්‍යාය සුමට කරමින් අතීත ඇදුරෝ කච්චායන, මොග්ගල්ලායන සහ මහාසද්දනීති වශයෙන් ව්‍යාකරණ සම්ප්‍රදායන් තුනක් පාලි භාෂාවෙහි අර්ථ විකාශයට එකතු කලහ.
උගත් ඇදුරෝ මෙකී සම්ප්‍රදායන්ට අනුයාත වෙමින් සංග්‍රහ ග්‍රන්ථ, ගද්‍ය-පද්‍ය ග්‍රන්ථ පොලොන්නරු යුගයෙන් ආරම්භ වී අද දක්වා විකාශ කරති.
වුත්තෝදය
සංස්කෘත ව්‍යාකරණ සම්ප්‍රදායට අනුව ලියවුනු වෘත්තරත්නාකරය ප්‍රධාන කොටගත් බොහෝ ග්‍රන්ථයන් ආශ්‍රයෙන් නිශ්‍රයෙන් අතීතයේ වැඩසිටි සංඝරක්ඛිත ස්වාමිපාදයන් විසින් පාලි පද්‍ය හෙවත් ගාථා නිර්මාණයට ඇවැසි කරුණු එකතු කරමින් වුත්තෝදය නම් වූ ග්‍රන්ථයක් නිර්මාණය කලේ ය.
වුත්තෝදයෙහි කතෘ දැක්වීම
සුත්තාභිධම්මවිනයෙසු පවීන ඤාණො, සංසිද්ධසාරොපි විභූධො මුනිධම්මකාමො; සො සංඝරක්ඛිතයති අතිපූජනීයො, වුත්තොදයම්පි ලිඛිතං පරිවාරකෙහි.
සුත්‍ර අභිධර්ම විනය යන පිටකයන්හි ප්‍රවීණ ඤාණය ඇති සංඝයාට ඊෂ්වර වූ ශ්‍රී විභූතිය ඇති බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් දේශනා කරන ලද ධර්මයට කැමති අති පූජනීය වූ සංඝරක්ඛිත නම් වූ යතිවරයන් වහන්සේ විසින් මෙම වුත්තෝදය නම් ග්‍රන්ථය ලියන ලදී.
පරිවාර ග්‍රන්ථ
සම්බන්ධචින්තසඟුද්දකසික්ඛටීකා, සුබොධාලංකාරවිසෙසසුසද්ධසිද්ධි; නෙකෙහි ගන්ථකරණෙ අභිඤ්ඤෙපන්තො, භාසාය මාගධිකතං සුවිරජ්ජවාහි.
සම්බන්ධචින්තා, සම්බන්ධ චින්තාව; සහ, සහිත; ඛුද්දකසික්ඛටීකා, ඛුද්දකසික්ඛා ටීකාවන්; සුබොධාලංකාර, සුබෝධාලංකාරයන්; විසෙස, විශේෂිත වූ; සුසද්ධසිද්ධි, සද්ධසිද්ධි යන; නෙකෙහි, (මෙසේ) නොයෙක්; ගන්ථ කරණෙහි, ග්‍රන්ථ කරණයන්හි; අභිඤ්ඤෙපන්තො, අති දක්ෂ වූ (උන්වහන්සේ); මාගධ භාසාය කතං, මගධ (පාලි) භාෂාවෙන් කල (සියළුම ග්‍රන්ථ); සුවිරජ්ජවාහි, මනාව බොහෝකල් පවතිවා.
සම්බන්ධචින්තාව සහිත ඛුද්දකසික්ඛා ටීකාවත් සුබෝධාලංකාරයන් විශේෂිත වූ සද්ධසිද්ධි යන නොයෙක් ග්‍රන්ථ කරණයන්හි අති දක්ෂ වූ ඒ ස්වාමින්වහන්සේ මගධ භාෂාවෙන් කල සියළුම ග්‍රන්ථයෝ මනාව බොහෝ කල් පවතිවා.
වුත්තෝදය යනු
කච්චායනෙන සහිතඤ්ඤව්‍යාකතෙහි, ථෙරෙන යං විරචිතං වරසද්දසන්තං; වුත්තොදයම්පි සකලං කතපජ්ජලීලං, සාධූහි සම්මතමිදං අතිපොතයං තං.
කච්චායනෙන සහිතං, කච්චායන ව්‍යාකරණය සහිත; අඤ්ඤ, අන්‍ය වූ; ව්‍යාකතෙහි, ව්‍යාකරණයන් සමග; ථෙරෙන, තෙරුන් වහන්සේ විසින්; විරචිතං, විරචිත; යං, යම්; වරසද්දසන්තං, උතුම් ශබ්ද ශාස්ත්‍රයක් වේ ද, අපි සකලං, එසේම සියලු (වුත්ත සහිතව); කත, කළ; පජ්ජලීලං, පද්‍ය ලීලාවක් වූ; වුත්තොදයං, වුත්තෝදය නම් ග්‍රන්ථය; සාධූහි, සාධු ජනයා විසින්; සම්මත, සම්මත කළ; ඉමං, මෙය; අතිපොතයං තං, අතිශයින් බබලන්නේ වෙයි.
කච්චායන ව්‍යාකරණය සහිත අන්‍ය වූ ව්‍යාකරණයන් සමග තෙරුන් වහන්සේ විසින් විරචිත යම් උතුම් ශබ්ද ශාස්ත්‍රයක් වේ ද, එසේම සියලු වුත්ත සහිතව කළ පද්‍ය ලීලාවක් වූ වුත්තෝදය නම් ග්‍රන්ථය සාධු ජනයා විසින් සම්මත කල මෙය අතිශයින් බබලන්නේ වෙයි.
වුත්තෙහි සත්තකමනෙකපදත්ථසිද්ධිං, සම්බන්ධකාරකනයෙහි සුසංකතං තං; හාසාය පාලිවිදුනා අභිබොධයං තං, සම්භාවිතම්පි සතතං සුපසත්ථ ගන්ථං.
වුත්තෙහි, වුත්තයන්ගෙන්; සුකත, මනාව කළ (එසේ ම); අනෙක, නොයෙක්; පදත්ථසිද්ධිං, ගාථා පදයන්ගේ අර්ථ සිද්ධිය; සම්බන්ධකාරකනයෙහි, ඒ හා සම්බන්ධ වූ කාරක නොහොත් නය ක්‍රමයන්ගෙන්; සුසංකතං තං, මනාව සකස්කරන ලද ඒ (වුත්තෝදය නම් ග්‍රන්ථය); පාලිභාසාය, පාලි භාෂාවෙන්; විදුනා, දක්ෂ වූ ඤාණවන්තයා විසින්; අභිබොධයං තං, විශේෂයෙන් අවබෝධ කළ යුතු; සතතං, නිරන්තරයෙන්; සම්භාවිතං අපි, මනාව භාවිතා කළයුතු වූත්; සුපසත්ථ ගන්ථං, මනා ප්‍රශස්ථ ග්‍රන්ථයකි.
වුත්තයන්ගෙන් මනාව කළ එසේ ම නොයෙක් ගාථා පදයන්ගේ අර්ථ සිද්ධිය හා සම්බන්ධ වූ කාරක නොහොත් නය ක්‍රමයන්ගෙන් මනාව සදහන්කරන ලද ඒ වුත්තෝදය නම් ග්‍රන්ථය පාලි භාෂාවෙහි දක්ෂ වූ ඤාණවන්තයා විසින් විශේෂයෙන් අවබෝධ කළයුතු වූත් නිරන්තරයෙන් මනාව භාවිතා කළයුතු වූත් මනා (වටිනා) ප්‍රශස්ථ ග්‍රන්ථයකි.
වුත්තාලංකාරය යනු
ටීකා සහත්ථ වචනාපි පුරාකතා යා, තෙ මිස්සිතෙහි කතවුත්තභිලංකාරං යං;
ලංකාය භික්ඛුගණනාය හිතාවහං තං, ව්‍යාඛ්‍යාපදත්ථසහිතං ච නිදස්සනං තං.
පුරාකතා, අතීතයේ කළ; යා, යම් ඒ; ටීකා සහ අත්ථ වචනා අපි, (ඒ වුත්තෝදය) ටීකා සහිත අර්ථ විවරණයෝ වෙත් ද; තෙ මිස්සිතෙහි, ඒ සියල්ල මිශ්‍ර කරමින්; යං කතං වුත්තාලිංකාරං, කළ යම් වුත්තාලංකාරයක් වේ ද; තං ව්‍යාඛ්‍යා, එය ව්‍යාඛ්‍යා; පදත්ථ සහිතං ච, පද අර්ථ සහිතව ද; නිදස්සනං ච, නිදර්ශන ද සහිත වූ ද; තං, එය; ලංකාය, ලංකාවෙහි; භික්ඛුගණනාය, භික්ෂු සමූහයාට; හිතාවහං, හිත-සුව පිණිස වන්නේ ය.
අතීතයේ කළ ඒ වුත්තෝදය ටීකා සහිත අර්ථ විවරණයෝ වෙත් ද, ඒ සියල්ල මිශ්‍ර කරමින් කළ යම් වුත්තාලංකාරයක් වේ ද, එය ව්‍යාඛ්‍යා, පද අර්ථ, නිදර්ශන සහිත වූ ද, එය ලාංකික භික්ෂු සමූහයාට හිත-සුව පිණිස වන්නේ ය.
වුත්තාලංකාර කතෘ දැක්වීම
වාවුක් විහාර නභසි චිරවාසයන්තො, සො ඤාණවංස ගරු ථෙර පරත්ථකාමො; තෙනෙව සංලිඛිත වුත්තභිලංකරං තං, සම්බුද්ධසාසනජලෙ සුවිරං වහාතු.
වාවුක් විහාර, වා-අවුක් විහාර නැමැති; නභසි, අහස් කුසෙහි; විරවාසයන්තො, බොහෝ කාලයක් වාසය කරමින්; පරත්ථකාමො, අන් අයට හිත කාමී වූ; සො ඤාණවංස ගරු ථෙර, ඒ ඤාණවංස නම් වූ ගරු තෙරුන් වහන්සේ (නමක් වේ ද); තෙනෙව, උන්වහන්සේ විසින් ම; සංලිඛිත තං, මනාව ලියන ලද ඒ; වුත්තභිලංකරං, වුත්තාලංකාරය (නම් වූ ග්‍රන්ථය); සම්බුද්ධ සාසන, සම්බුද්ධ ශාසනය නැමැති; ජලෙ, ජලයෙහි; සුවිරං, බොහෝකාලයක්; වහාතු, ගලා බසීවා.
වා-අවුක් විහාරය නැමැති අහස්කුසෙහි බොහෝ කාලයක් වාසය කරමින් අන් අයට හිතකාමී වූ ඒ ඤාණවංස නම් වූ ගරු තෙරුන් වහන්සේ නමක් වේ ද, උන්වහන්සේ විසින් ම මනාව ලියන ලද ඒ වුත්තාලංකාරය නම් වූ ග්‍රන්ථය සම්බුද්ධ ශාසනය නැමැති ජලයෙහි බොහෝකලක් ගලා බසීවා.
නිගමන සහ ප්‍රාර්ථනාව
වස්සෙ ජිනස්ස සතපඤ්චවිවීසධිකෙ, සංසොධිතම්පි සුපටිග්ගහිතං බුධෙහි; භික්ඛුපි පාඨකජනා පණිහින්තච සම්මා, නිබ්බානමුත්තමසුඛාය සුබොධයන්තු.
ජිනස්ස, ජිනේන්ද්‍රයන්වහන්සේගේ; වස්සෙ, වර්ෂයෙහි; සතපඤ්චවිවීසධිකෙ, (පිරිනිවනින්) සියවස් විසිපහකට අධික වූ කල්හි; බුධෙහි, ඤාණවන්තයන් විසින්; සංසොධිතම්පි, සංශෝධනය කරන ලද; සුපටිග්ගහිතං, මනාව පිළිගන්නා ලද (යම් ඒ ග්‍රන්ථයක් වේ ද); භික්ඛුපි, භික්ෂූන් වහන්සේලාද; පාඨකජනා, කියවන සියළු ජනයෝ ද; සම්මා, මනාව; පණිහින්ච, සිත පිහිටුවාගෙන; උත්තමං, උතුම් වූ; නිබ්බානං සුඛාය, නිර්වාණ සුවය පිණිස; සුබොධයන්තු, (එම වුත්තාලංකාර ග්‍රන්ථය) මනාව අවබෝධ කරත්වා.
ජිනේන්ද්‍රයන් වහන්සේ පිරිනිවී අවුරුදු සතවර්ෂ විසි පහකට අධික වූ කල්හි (අවුරුදු 2500 කට වඩා ඉක්මවූ කල්හි එනම් 2567 හි) ඤාණවන්තයන් විසින් සම්පාදනය කරන ලද හා මනාව පිළිගන්නා ලද යම් ඒ ග්‍රන්ථයක් වේ ද, එය භික්ෂූන් වහන්සේලා ද, පාඨක ජන කොටස් ද, මනාව සිත පිහිටුවාගෙන උතුම් වූ නිර්වාණ සුවය පිණිස එම වුත්තාලංකාර ග්‍රන්ථය මනාව අවබෝධ කරත්වා.
“සබ්බෙසත්තා භවන්තු සුඛිතමුදිතත්තා”
මෙයට
ත්‍රිපිටකාචාර්‍ය්‍ය, අභිධර්ම විශාරද, ධර්ම කීර්ති ශ්‍රී
දිගන සුගතවංස ස්ථවිර
ප්‍රස්තාවනා
ඡන්දස් ශාස්ත්‍රය
අදහස් සන්නිවේදනයේ දී පද්‍ය භාවිතය බොහෝ භාෂාවල දක්නට ලැබෙන්නකි. මාගධී හෙවත් පාලි භාෂාවෙහි ද පද්‍ය භාවිතය ඉතා සුලභ බව ත්‍රිපිටකය හා ඒ ආශ්‍රිත ග්‍රන්ථ අධ්‍යයනයේ දී පෙනී යයි. ගාථා යනු ද පද්‍යයන්ට ම නමකි. බුදුරජාණන් වහන්සේ බොහෝ ධර්ම දේශනාවන් පද්‍ය හෙවත් ගාථා මාධ්‍යය උපයෝගී කර ගනිමින් සිදු කර ඇති බව අප එදිනෙදා සජ්ඣායනා කරන මංගල සූත්‍රය, රතන සූත්‍රය, මෙත්ත සූත්‍රය ආදි කොට ඇති දහස් ගණනක් සූත්‍ර අනුසාරයෙන් වටහා ගත හැකිය. බුද්ධ භාෂිත වූ ද ශ්‍රාවක භාෂිත වූ ද ධම්මපද, උදාන, ඉතිවුත්තක, ථෙරගාථා ආදි වූ බොහෝ ග්‍රන්ථවල අන්තර්ගතය ගාථාවන් ම ය.
අන් භාෂාවල මෙන් ම පාලි භාෂාවෙහි ද පද්‍ය බන්ධනය සිදු වන්නේ යම් කිසි රීති රාමුවකට අනුකූලව ය. පද්‍ය බන්ධනයේ දී අනුගමනය කළ යුතු රීතීන් දක්වන ශාස්ත්‍රයට ඡන්දස් ශාස්ත්‍රය යැයි කියනු ලැබේ. ඡන්දස් ශාස්ත්‍රය ඉතා පෞරාණික වූවකි.
“කප්පො බ්‍යාකරණං ජොති - සත්ථං සික්ඛානිරුත්ති ච, ඡන්දොවිචිති චෙතානි - වෙදංගානි වදන්ති ඡ” (සිලක්ඛන්ධවග්ග අභිනව ටීකා)
යන බ්‍රාහ්මණ සමයෙහි එන වේදාංග සය දක්වන ගාථාවෙහි “ඡන්දොවිචිති” කියා දැක්වෙන්නේ ඡන්දස් ශාස්ත්‍රය යි.
වුත්තෝදය
ඡන්දස් ශාස්ත්‍රය ඉගෙනීමට පිංගල, යජ්ඞ්දේව, කාලිදාසාදි පණ්ඩිතවරුන් විසින් සංස්කෘත භාෂාවෙන් විරචිත ග්‍රන්ථයන් මිස පාලි ඡන්දස් ග්‍රන්ථයක් අතීතයේ නො තිබුණි. සංස්කෘත හා පාලි භාෂාවන් බොහෝ සෙයින් සමාන බැවින් පාලි ඡන්දස් ග්‍රන්ථයක අවශ්‍යතාවක් අතීතයේ නො තිබෙන්නට ඇත. සංස්කෘත ඡන්දසට අනුකූල වූ ගාථාවන් බුද්ධ භාෂිතාදියෙහි සුලභව දක්නට ලැබීමෙන් ද මේ බව පසක් වෙයි. පසු කාලීනව සංස්කෘත දැනුම නොමැත්තවුන්ට ඡන්දස් ශාස්ත්‍රය ඉගෙනීමට ඇති බාධාව දුටු ලංකාද්වීපයෙහි වැඩ සිටි සංඝරක්ඛිත මහාසාමි නමැති තෙරණුවන් විසින් මාගධී හෙවත් පාලි භාෂාවෙන් ඡන්දස් ග්‍රන්ථයක් කරනු ලැබීය. ඒ මේ වුත්තෝදය ග්‍රන්ථය යි.
සංඝරක්ඛිත මහාසාමි
සංඝරක්ඛිත මහාසාමි යනු පොලොන්නරු යුගයේ වැඩ සිටි මහතෙර නමකි. මහා පරාක්‍රමබාහු රජ සමයේ වැඩ සිටි ටීකාචාර්ය්‍ය සාරිපුත්ත සංඝරාජ මහ තෙරණුවන්ගේ හා ගලතුරුමුල විහාරවාසී සීල තෙරණුවන්ගේ ශිෂ්‍යභූත වූ මෙම තෙරණුවෝ ඒකශාතියෙන් ගාථා දහස් ගණනක් ධාරණය කිරීමට සමත් වූ දස මහා පණ්ඩිත තෙරුන් වහන්සේලා අතරින් එක් නමක් බව ශාසනාවතාරයෙහි සඳහන් වන අතර දඹොදෙණිතිස්ස නම් රජුගේ මුණුබුරෙක් වන බව මහාවංශයෙහි සඳහන් ය. බුද්ධකසික්ඛාටීකා, සුබෝධාලංකාරය, පයෝගසිද්ධි, සම්බන්ධචින්තා, සුසද්දසිද්ධි යන ග්‍රන්ථයන් ද මෙම තෙරණුවන් විසින් රචිත ඒවා ය.
වුත්තෝදය අධ්‍යයනයෙහි වැදගත්කම
ඡන්දස් ශාස්ත්‍රය යනු පර්යාප්තිධරයෙකු විසින් අග්‍යයෙන් ම උගත යුත්තකි. “එවං ගාමෙ මුනි චරෙ” යන තැන ‘මුනි’ යන්න ‘මුනී’ කියාත්, “අත්තසම්මාපණිධි ච” යන තැන ‘පණිධි’ යන්න ‘පණිධී’ කියාත් දීර්ඝ කොට දේශනා කර ඇත්තේ ඡන්දනුරක්ෂණය පිණිස ය. ඡන්දස් ශාස්ත්‍රය ගැන නො දැනුවත්කම නිසා පාලි පාඨයන් නොයෙක් අයුරින් වෙනස් කොට සජ්ඣායනය කරනු අසන්නට ලැබේ. “එතං බුද්ධාන සාසනං” යන්න “එතං බුද්ධානුසාසනං” කියා වෙනස් කිරීම මීට සරල සාධකයකි. අර්ථයට දැඩි හානියක් නොවුන ද බුද්ධ වචනයට ඉන් සිදුවන්නේ අගතියකි. ඡන්දස් ශාස්ත්‍රය පර්යාප්තිධරයෙකු විසින් අවශ්‍යයෙන් ම උගත යුත්තක් වන්නේ එබැවිනි.
තව ද කාලානුරූපී ව වෙනස් ව ඇති ගාථාගත පාඨ අතුරින් නිවැරදි පාඨයන් නිගමනය කිරීමටත්, ත්‍රිපිටකගත වූ නොයෙක් වර්ගයේ ගාථාවන් පිළිබඳ පැහැදිලි අවබෝධයක් ලබා ගැනීමටත්, නිවැරදිව ගාථා රචනය කිරීමටත් ඡන්දස් දැනුම අත්‍යාවශ්‍ය වේ.
වුත්තාලංකාරය
වුත්තෝදය නමැති මාගධී ඡන්දස පහසුවෙන් ඉගෙනීමට උපකාර කර ගත හැකි සිංහල ග්‍රන්ථ වර්තමානයේ දුර්ලභ ය. එබැවින් එවැනි ග්‍රන්ථයක අවශ්‍යතාව දුටු මියන්මාරයෙහි ඵා අවු භාවනා මධ්‍යස්ථානයේ වැඩ වසන පූජ්‍ය ගල්පොතුගොඩ ඤාණවංස ස්වාමීන් වහන්සේ විසින් ලංකාවේ දී හා මියන්මාරයේ දී වුත්තෝදය ග්‍රන්ථය දෙතුන් වතාවක් අධ්‍යයනය කිරීමෙන් අනතුරුව ගුරු ඇසුරෙහි ලද දැනුම හා විශේෂයෙන් ම අභිධජ මහාරට්ඨගුරු නන්දමඤ්ජූස තෙරුන් විසින් විරචිත ඡන්දොමේදනී නම් වූ මියන්මාර් ග්‍රන්ථයෙහි ඇතුළත් දැනුම ද පැරණි සිංහල සන්නයන්ගෙන් ගත් දැනුම ද එක් කොට වුත්තාලංකාරය නමැති මෙම විස්තරාත්මක විවරණය බොහෝ වෙහෙස වී සකසන ලදී. සියලු ගාථාවන්ගේ අර්ථ විවරණ හා විස්තරයන්ට අමතරව ගාථාවක් පාසා ගණ, ගරු, ලඝු ආදිය වගු මගින් පෙන්වා දී තිබීම නිසා ඕනෑම අයෙකුට මෙම ග්‍රන්ථය පරිශීලනයෙන් ඡන්දස් ශාස්ත්‍රය පහසුවෙන් උගත හැකි බව කිව යුතු ය. මෙම ග්‍රන්ථය සකස් කිරීමේ දී අවශ්‍ය දැනුම ලබා දීමෙන් හා සංස්කරණයෙන් මා හට ද සම්බන්ධ වීමට ලැබීම ගැන සතුටු වෙමි.
මෙම ග්‍රන්ථය පරිශීලනයෙන් බොහෝ දෙනාගේ ගාථා කෞශල්‍යය දියුණු වේවා!
වුත්තොදයාභිධභයසුභාවිතඡන්‍දසින්ධුං, යෙ ඉච්ඡකාපි තරිතුං න පහොන්ති සාමං; තෙ ඤාණවංසයතිථෙරපණීතවුත්තා ලංකාරනාවමභිරුය්හ තරන්තු පාරං.
යෙ; යම් ශිෂ්‍ය කෙනෙක්, වුත්තොදයා+භිධය+සුභාවිත+ඡන්ද+සින්ධුං; වුත්තෝදය නමැති සම්භාව්‍ය වූ ඡන්දස් සාගරය, තරීතුං; තරණය කිරීමට, ඉච්ඡකාපි; කැමති මුත්, සාමං; තම තමා විසින් තනිව ම, න පහොන්ති; තරණය කිරීමට නොහැකි වෙත් ද, තෙ; එම ශිෂ්‍යයෝ, ඤාණවංස+යතිථෙර+ පණීත+වුත්තාලංකාර+නාවං; ශීලාදී සංයමයෙන් යුතු ඥානවංස නැමැති තෙරුන් විසින් කරන ලද වුත්තාලංකාරය නැමැති නෞකාවට, අභිරුය්හ; නැග, පාරං; එහි පරතෙරට, තරන්තු; තරණය කරත්වා!
වුත්තෝදය නමැති සම්භාව්‍ය වූ ඡන්දස් සාගරය තරණයට කැමැති මුත් තම තමා විසින් තනිව තරණයට අසමර්ථ වූ අය වෙත් ද, ඔවුහු ශීලාදිසංයමයෙන් යුතු ඥානවංස නැමැති තෙරුන් විසින් කරන ලද වුත්තාලංකාරය නැමැති නෞකාවට නැග එහි පරතෙරට තරණය කරත්වා!
පැලෑඹුල්ලේ විජිතානන්ද හිමි
(සාසනධජ ධම්මාචරිය)
හැඳින්වීම
ඒ භාග්‍යවත් වූ අරහත් වූ සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේට මාගේ නමස්කාරය වේවා!!!
අතීත භාරතීය පණ්ඩිතවරුන් සංස්කෘත භාෂාවෙන් රචනා කර ඇති ශ්ලෝක ආදිය රචනා වී ඇත්තේ පද බැඳීමේ නීතියක් මුලික කරගෙන ය. භාරතීය බොහෝ උගතුන් පද බැඳීමෙහි ලා බොහෝ හපන්කම් පෙන්වා තිබෙන්නේ ඔවුන්ගේ පද බැඳීම් ශාස්ත්‍රයේ දැනුම ලොවට කියා පාන්නට මෙනි. එම ගාථා, ශ්ලෝක කියවන ගායනා කරන ජනි ජනයාගේ සිත් සතන් නන්දනීය වනවා සේ ම එය සිත්හි දරා ගැනීමට ද පහසු වනවා නොඅනුමාන ය. මෙකල ගාථාවන් රචනා කිරීමේ දී මුලික වශයෙන් ගාථා බන්ධන නීතියක් මුලික කරගෙන ම සිදු කරයි. එම නීති මාලාව අතීතයේ ගලතුරුමුල වෙහෙර විසූ සීල ස්වාමිපාදයන් වහන්සේගේ ශිෂ්‍ය සංඝරක්ඛිත ස්වාමිපාදයන් වහන්සේ විසින් රචිත “වුත්තෝදය” නම් ග්‍රන්ථයෙහි සැකවින් විස්තර කෙරේ. එය පාලි භාෂාවෙන් පමණක් ලියූ ග්‍රන්ථයකි. එය දැනට අප භාවිතා කරන ඡට්ඨසංගායනා නම් ත්‍රිපිටක මෘදුකාංගයෙහි දැකිය හැකි ය. මා දන්නා පරිදි මෙකල සොයාගැනීමට පහසු ගාථා බන්ධනය ගැන ලියැවී ඇති එකම ග්‍රන්ථය එය යි.
පසුව ආචාර්ය පණ්ඩිත ලබුගම ලංකානන්ද ස්වාමින්වහන්සේ විසින් ඉහත කියන ලද වුත්තෝදය ග්‍රන්ථයට ම සන්නයක් ද ඇතුලත් කරමින් “ලංකානන්දව්‍යාඛ්‍යා සහිත වුත්තෝදය” නම් ග්‍රන්ථයක් 1946 දී සම්පාදනය කර ඇත. ඊට අමතරව පූජ්‍ය උඩම්මිට ධම්මරක්ඛිත තිස්ස ස්ථවිරපාදයන් වහන්සේ විසින් ද වුත්තෝදය නම් වූ පාලි ග්‍රන්ථයට ම සන්නය, ටීකාව හා උදාහරණ ගාථා ද එක් කරමින් “වුත්තෝදය සන්නය විවරණය හා ටීකාව” නම් ග්‍රන්ථයක් 1916 දී සම්පාදනය කර ඇත. එම ග්‍රන්ථයන් ද්වයන් හා අප එම වුත්තෝදය ඉගෙනීමෙන් ලද දැනුමත්, මියන්මාරයේ වුත්තෝදය සම්බන්ධව ලියැවුණු ග්‍රන්ථයනුත් උපකාර කරගෙන, ලංකාවෙන් තුරන් වී ගෙන යමින් පවතින ගාථා බන්ධනය යලි ගොඩ නගනු වස් අප විසින් මෙම වුත්තාලංකාර නම් ග්‍රන්ථය හැකි තාක් සරල ලෙස සම්පාදනය කරන ලද්දේ පාලි භාෂාව උගත්, ගාථා බන්ධනය ගැන දැනුමක් ලබා ගැනීමට කැමති ගිහි පැවිදි පින්වතුන් හට පහසුවෙන් මෙම ග්‍රන්ථය පරිශීලනය කොට ගුරුවරයෙක් නොමැතිව ගාථා බන්ධනය ගැන දැනුමක් ලබා ගැනීම උදෙසා ය.
මෙම වුත්තෝදය ග්‍රන්ථය සම්පාදනය කිරීමේ දී උපකාර කරගත් ග්‍රන්ථයක් වන පූජ්‍ය උඩම්මිට ධම්මරක්ඛිත තිස්ස ස්ථවිරපාදයන් වහන්සේ විසින් සම්පාදනය කරන ලද “වුත්තෝදය සන්නය විවරණය හා ටීකාව” නම් ග්‍රන්ථය අවසානයෙහි තවත් ගාථා දෙකක් ඇතුලත් වී ඇත. එම ගාථා ද්වය ඡට්ඨසංගායනා ත්‍රිපිටකයේ ඇතුලත් වන වුත්තෝදයේ හා ලබුගම ලංකානන්ද ස්වාමින්වහන්සේ විසින් සම්පාදනය කරන ලද “ලංකානන්දව්‍යාඛ්‍යා සහිත වුත්තෝදය” නම් ග්‍රන්ථයන්හි ඇතුලත් නොවේ. එය පසු කාලීනව ඇතුලත් වීමක් ද නැතහොත් පසුව වුත්තෝදයෙන් හැලියාමක් ද යන්න ස්ථිරව ම කිව නොහැකි බැවින් හා එම ගාථා ද්වය අභාවයට යෑම වැළැක්වීම පිණිස එම ගාථා යුගලය මෙහි ඇතුලත් කරමි. එය කලින් කියන ලද “වුත්තෝදය සන්නය විවරණය හා ටීකාව” නම් ග්‍රන්ථයෙහි අංක 138 හා 139 වන ගාථා ලෙස දක්වා ඇත. එම ගාථාවන් මෙසේ ය.
යෙනන්තනන්ත රතනාකරමප්පනෙන, මන්ථාවලොල්ලසිතඤාණවරෙන ලද්ධා; සාරංමහාතිසුඛිතා සුඛයන්තිඤ්ඤෙ, තෙ මෙ ජයන්ති ගුරවො ගුරවො ගුණෙහි.
යෙ, යම් ආචාර්යයවරයෙක්; අනන්තතන්තරතනාකර, නොයෙක් අර්ථවත් ග්‍රන්ථයන්ගේ; මත්ථනෙන, හැදෑරීමෙන්; මන්ථාවල, මන්දර පර්වතය සේ; උල්ලසිත, ප්‍රකාශිත වූ; ඤාණවරෙන, උත්තම වූ ප්‍රඥාවෙන්; ලද්ධා, ලබන ලද; සාරංමහා, සාරවත් (ලෞකික නොවූ) පණ්ඩිත මත ඇතිව; අතිසුඛිතා, අතිශයින් සුවපත් වූවාහු ද; අඤ්ඤෙදෙව, සෙසු පණ්ඩිත බුද්ධි ඇත්තවුන් ද; සුඛයන්ති, සැපයට පමුණුවද් ද; ගුණෙහි ගුරවො, ගුණයෙන් මහත් වූ; තෙ මෙ ගුරවො, ඒ මාගේ ආචාර්යයවරයෝ ද; ජයන්ති, ජයග්‍රහණය කරත්වා.
යම් ආචාර්යයවරයෙක් නොයෙක් අර්ථවත් ග්‍රන්ථයන් හැදෑරීමෙන් මන්දර පර්වතය සේ ප්‍රකාශිත වූ උත්තම වූ ප්‍රඥාවෙන් ලබන ලද සාරවත් පණ්ඩිත මත ඇතිව අතිශයින් සුවපත් වූවාහු ද, සෙසු පණ්ඩිත බුද්ධි ඇත්තවුන් ද සැපයට පමුණුවත් ද, ගුණයෙන් මහත් වූ ඒ මාගේ ආර්යයවරයෝ ද ජයග්‍රහණය කරත්වා.
පුණ්ණෙන තෙන ජනපන්ති යද භවෙය්‍ය, තාවාහ සාරිතනුජොව සතිමතිමා; තෙජො තිහෙතුපටිසන්ධි අමොඝරූපි, ලද්ධ්ධා ඨිතිබලසත්ථගුණො භවෙය්‍යං.
තෙන පුඤ්ඤෙන, ඒ පුණ්‍ය කර්මය හේතුකොට ගෙන; යද, යම් කලෙක්හි; ජනපන්ති, සර්වඥපද ප්‍රාප්තිය; භවෙය්‍ය, වන්නේ ද; තාව, ඒතාක් කල්; අහං, මම; සාරිතනුජොව, සාරිපුත්‍ර ස්ථවිරයන් වහන්සේ මෙන්; සතිමතිමා, සති ප්‍රඥා ඇත්තෙක් ද; තෙජො, තේජස් ඇත්තෙක් ද; තිහෙතුක පටිසන්ධි, ත්‍රිහේතුක ප්‍රතිසන්ධියෙන්; අමොඝරූපි, අවලක්ෂණ නො වූ රූප ඇත්තෙක් ද; ලක්ඛ්‍යා, ලක්ෂ්මියෙන් හා; ඨිතිබලපසත්ථගුණො, ධෛර්යයෙන් හා බලයෙන් ප්‍රශස්ත වූ ගුණ ඇත්තෙක් ද; භවෙය්‍යං, වෙම්වා.
යම් කලෙක්හි එම පුණ්‍ය කර්මය හේතුකොටගෙන සර්වඥපද ප්‍රාප්තිය වන්නේ ද, ඒ තාක් කල් මම සාරිපුත්‍ර ස්ථවිරයන් වහන්සේ මෙන් සතිමත් ප්‍රඥා ඇත්තෙක් ද, තේජස් ඇත්තෙක් ද, ත්‍රිහේතුක ප්‍රතිසන්ධි ඇතිව අවලක්ෂණ වූ රූප නැත්තෙක් ද, ලක්ෂ්මියෙන් ධෛර්යයෙන් හා බලයෙන් ප්‍රශස්ත වූ ගුණ ඇත්තෙක්ද වෙම්වා.
මෙම ගාථා ද්වය වුත්තෝදය නිගමනයෙහි දැක්වෙන “සිලන්තරායතනවාසික” යන ගාථාව මෙන් “වසන්තතිලකා” වුත්තයට අනුව සැකසී ඇත. එය පැහැදිලි වීම පිණිස මෙම ගාථා දෙකෙහි ගරුලඝු ස්වරූපය ග්‍රන්ථය අවසානයේ දක්වා ඇත.
වුත්තාලංකාරය ගැන
පළමුවෙන්ම මෙම ග්‍රන්ථය කියවන්නන් හට පහසු වීම පිණිස ඉහත කී “ලංකානන්දව්‍යාඛ්‍යා සහිත වුත්තෝදය” නම් පොතෙන් ගත් උපකාරයත් ඇතුව පදර්ථ සන්නය ඇතුලත් කළ අතර එහි යම් යම් තැන් සුදුසු පරිදි වෙනස් කළෙමු. එසේ කරන විට පැරණි සිංහල ඉවත් කොට සරල සිංහල යොදා සකස් කළේ පැරණි සිංහලයට අගෞරවයකින් නොව මෙම පොත කියවන්නන් හට පහසු වීම උදෙසා ම ය. තවද සියළු වුත්තයන් ගරු ලඝු බෙද දක්වන ලද්දේ ද පහසු වීම පිණිස ම යි. යම් කෙනෙක් වුත්තයක නමක් දැන එහි ගරු ලඝු ස්වරූපය සොයන්නේ නම් එයට පහසු වීම පිණිස මෙම ග්‍රන්ථයට වුත්ත නාමයන්ගෙන් පමණක් යුත් පසුපිටක් ද ඇතුලත් කළෙමි. හැකි තාක් උදාහරණ ගාථා ත්‍රිපිටක අටුවා ටීකාවෙන් ගෙන ඇතුලත් කළේ ද තේරුම් ගැනීමට පහසු වීමට යි. යම් කෙනෙක් වුත්තෝද පාලිය පාඩම් කරන්නේ නම් එයට පහසු වීම පිණිස වුත්තෝදය පාලිය පමණක් ග්‍රන්ථයේ මුලින් ඇතුලත් කළෙමු. වුත්ත නාමයන්ට දී ඇති නිරුක්ති පදයන් ද හැකිතාක් සරල ලෙස මෙම ග්‍රන්ථයට ඇතුලත් කළෙමු. වුත්තෝදය ඉගෙන ගන්නවුන්ගේ දැනුම වඩාත් වර්ධනය කිරීමට සමත් වන ප්‍රශ්නෝත්තර සංග්‍රහයක් බුරුමබසින් රචිත “වුත්තෝදයබෝධි” නම් ග්‍රන්ථයේ දක්වා ඇත. එය ද මෙහි ඇතුලත් කළේ දැනුම සොයන්නන්ට එය පහසුවෙන් ලබා ගැනීම පිණිස යි. ඊට අමතරව මෙම ග්‍රන්ථයෙහි එන පළමු පරිච්ඡේදයෙහි හා සයවන පරිච්ඡේදයෙහි එන ගාථාවලත් පෙරවදන, ප්‍රස්ථාවනාව, පිදුම යන තැන්වල ඇති සියලුම ගාථාවන්ගේ ගරු ලඝු බෙදා දක්වන ලද ප්‍රස්තාරයන් හා එම ගාථාවන්ගේ වෘත්තනාමයන් ද ග්‍රන්ථය අවසානයේ දක්වා ඇත. එසේ කළේ ගාථාබන්ධනය ඉගෙනගන්නවුන් හට එය ප්‍රයෝජනවත් වේ යැයි සිතුන බැවිනි.
අපගේ උත්සාහය
අප විසින් පළමු වර මෙම වුත්තෝදය පොත උගත්තේ ත්‍රිපිටකාචාර්ය පූජ්‍ය දිගන සුගතවංස ස්වාමින්වහන්සේගෙනි. බුරුම රටට වැඩම කර සිටි ගරු ස්වාමින්වහන්සේගේ කටයුතු පසෙක ලා අපගේ ඉල්ලීම නිසා ම අප කෙරේ කරුණාවෙන් ස්වාමින්වහන්සේගේ වටිනා කාලය වැය කරමින් උගන්වන්නට යෙදුණත් යම් යම් කාරණා හේතුවෙන් සම්පූර්ණ වශයෙන් අවසන් කිරීමට නොහැකි විය. ත්‍රිපිටකය මැනවින් හදාරා ඇති ඒ ස්වාමින්වහන්සේ වුවද මෙම පොත ඉගෙන ගෙන ඇත්තේ තනිවම ය. ඒ වෙනකක් නිසා නොව වුත්තෝදය ඉගෙන ගැනීමට ගුරුවරයෙකු සොයා ගැනීමට අපහසු වූ බැවිනි. තනිවම උගත්ථේ වුව ද අපහට මෙම පොත මනාව වටහාගත හැකි ආකාරයෙන් කියා දෙන ලදී. වැඩ අධිකව වුවත් පසුව සෝදුපත් බලා මෙම පොතට ඒ ස්වාමින්වහන්සේ විසින් කරන ලද ගාථා බන්ධනයෙන් යුත් වටිනා පෙරවදනක් සපයාදීමට ද කාරුණික විය.
දෙ වෙනි වරට මා හට මෙම පොත හැදෑරීමට අවස්ථාවක් සපයා දුන්නේ පූජ්‍ය පැලෑඹුල්ලේ විජිතානන්ද ස්වාමින්වහන්සේ විසිනි. බුරුම රටට පැමිණ, බුරුම භාෂා ඥානය මැනවින් ප්‍රගුණ කර ධර්මය උගෙන අභිවංස, ධර්මාචාර්ය ආදී උසස් විභාගයන් සමත් වූ පූජ්‍ය විජිතානන්ද ස්ව්මින්වහන්සේ බුරුම බසින් උගත් වුත්තෝදය පොත අපට ඉගැන්වුවා පමණක් නොව මෙම පොත සම්පාදනයේ දී සෝදුපත් බලමින් අඩු පාඩු සකස් කරමින් ඉතාමත් වෙහෙසක් දරමින් තමන්ගේ වැඩ කටයුතු තිබියදීත් මෙම පොත සකස් කිරීමෙහිලා උපකාර කිරීම නිසා ම මේ ආකාරයෙන් පහසුවෙන් අවබෝධ කරගත හැකි පරිද්දෙන් පොතක් ඉදිරිපත් කිරීමට හැකිවිය. ඒ ස්වාමින්වහන්සේ මෙම ග්‍රන්ථය බුරුමයේ දී උගත් නිසා මත්තාවුත්ති නිර්දේශයෙහි ඇති යම් වෘත්තයන්ගේ අසම්පූර්ණ අර්ථයන් බුරුම ස්වාමින්වහන්සේලා විසින් සකස් කර ඇති බවත් එම වෘත්තයන් පැහැදිලි වීම පිණිස එම අර්ථයන් මෙයට එක් කිරීම යෝග්‍ය යැයි සඳහන් කළ බැවින් එයද මෙම ග්‍රන්ථයට එක් කළෙමි. (ඒවා “වුත්තෝදය පාලියෙහි ඇතුලත් නොවේ” යනුවෙන් සඳහන් කර ඇත.) මෙම ග්‍රන්ථයට බුරුම බසින් රචිත ග්‍රන්ථයකගෙන් උපුටාගත් වෘත්තයන්ගේ නාමයන්ට දී ඇති නිරුක්තිපදයන් එක් කිරීමේ දී, එම ස්වාමින්වහන්සේ එය සිංහලයට පරිවර්ථනය කිරීමෙහිලා මහත් සේ උපකාර විය. එසේ ම ඒ ස්වාමින්වහන්සේ මෙම පොතට වටිනා ප්‍රස්තාවනාවක් ද සපයා දෙන ලදී.
වරක් ඉගෙන ගත් බැවින් දෙ වෙනි වර පහසුවෙන් අවබෝධ කර ගත හැකි වූ නිසා මුලින් අසම්පූර්ණ වශයෙන් පරිශංකන ගත කර තිබූ මෙම පොත දෙ වෙනි වර ඉගෙනීමෙන් පසු මෙසේ සම්පූර්ණ පොතක් වශයෙන් ඉදිරිපත් කිරීමට උත්සාහ කලෙමි.
පුණ්‍යානුමෝදනය
එම ස්වාමින්වහන්සේලා දෙනම නොසිටින්නට මෙවැනි පොතක් කිසිසේත් සම්පාදනය නොවෙනු ඇත. යම් කෙනෙක් මේ පොත පරිශීලනය කරමින් ගාථා බන්ධනය පිළිබඳ යම් දැනුමක් ලබා ගනිමින් යම් කුසලයක් රැස් කෙරේ ද, ඒ සියළු කුසල් ඒකාන්තයෙන් ම ඒ ස්වාමින්වහන්සේලා නිසා ම බව නිර්ලෝභීව කිව හැකිය. ඒ ස්වාමින්වහන්සේලාට මේ කුසලය පැතූ උතුම් බෝධියකින් නිවන් අවබෝධය පිණිස ම හේතු වාසනා වේවා!
මෙම ග්‍රන්ථයට වටිනා ලිපියක් ලබා දෙමින් මෙහි වටිනාකම වැඩි කරදුන් අප ආචාර්ය්‍යෝත්තම අති පූජනීය පහලවිටියල ජනානන්ද මාහිමිපාණන් වහන්සේට උතුම් නිරෝගී සුව ලබමින් විංසත් ගතවර්ෂාධික කාලයක් ආයු සැප වළඳා අවසානයේ පතන්නාවූ උතුම් බෝධියකින් නිවන්සුව අවබෝධය පිණිස ම මෙම කුසලය හේතු වාසනා වේවා!
මෙම ග්‍රන්ථය බලා මෙහි සුදුසුකම් දැක සතුටු වී අප කෙරෙහි අනුකම්පාවෙන් මෙම ග්‍රන්ථය අගය කරමින් ලිපියක් ලබා දුන් අප ආචාර්ය්‍යෝත්තම අති පූජනීය හෑවැන්පැලැස්සේ චන්දවංස මාහිමිපාණන් වහන්සේට මෙම සත් ක්‍රියාවේ කුසල බලයෙන් නිදුක් නිරෝගී සුව ලබමින් විංසත් ගතවර්ෂාධික කාලයක් ආයු සැප වළඳා අවසානයේ පතන්නාවූ බෝධියකින් උතුම් නිවන්සුව අවබෝධය පිණිස ම හේතු වාසනා වේවා! එසේ ම එම ලිපිය මා වෙත යොමු කිරීමට මහත් උත්සාහයෙන් කටයුතු කළ අති පූජනීය කන්දෙගෙදර විමලධම්ම ස්වාමින්වහන්සේටත් ප්‍රාර්ථනීය උතුම් බෝධියකින් අමාමහ නිවන සාක්ෂාත් වේවා!
මෙම ග්‍රන්ථය බලා අප කෙරෙහි අනුකම්පාවෙන් වටිනා ලිපියක් ලබා දුන් ශ්‍රී කල්‍යාණි යෝගාශ්‍රම සංස්ථා ලේඛකාධිකාරී අප ආචාර්ය්‍යෝත්තම අති පූජනීය කහගොල්ලේ සෝමවංස මාහිමිපාණන් වහන්සේට මෙම කුසල බලයෙන් නිදුක් නිරෝගී සුව ලබමින් විංසත් ගතවර්ෂාධික කාලයක් ආයු සැප වළඳා අවසානයේ පතන්නාවූ බෝධියකින් උතුම් නිවන්සුව අවබෝධය පිණිස ම හේතු වාසනා වේවා!
ශ්‍රී කල්‍යාණි යෝගාශ්‍රම සංස්ථාවේ මුදුන් මල් කඩක් බඳු අපවත්වී වදාළ අති පූජනීය මාතර ශ්‍රී ඤාණාරාම මාහිමිපාණන් වහන්සේ, අප හට සාමණේර උපාධ්‍යායත්වයෙන් අනුග්‍රහ කරමින් අපව පැවිදි භූමියට ඇතුලත් කළ අති පූජනීය කඩවැද්දුවේ ශ්‍රී ජිනවංස මාහිමිපාණන් වහන්සේ, අප හට උපසම්පදා උපාධ්‍යායත්වයෙන් අනුග්‍රහ කරමින් අපව උපසම්පදා භූමියට ඇතුලත් කළ අති පූජනීය දේවගොඩ ශ්‍රී මංගලසිරි මාහිමිපාණන් වහන්සේ, අපට කර්මාචාර්යත්වයෙන් අනුග්‍රහ කල අති පූජනීය මාවතගම ගුණානන්ද මාහිමිපාණන් වහන්සේ, අපහට අවවාද අනුශාසනා දෙමින් අපව නිවරදි මගට යොමු කළ අති පූජනීය නා උයනේ අරියධම්ම මාහිමිපාණන් වහන්සේ, මා පැවිදි මගට යොමුකළ අති පූජනීය දෙමිපේ ඤාණරතන ස්වාමින්වහන්සේ යන ස්වාමින්වහන්සේලා ප්‍රධාන අපවත්වී වදාළ සියළුම ස්වාමින්වහන්සේලාට මෙම කුසලය උතුම් නිවන් සුව පිණිසම හේතු උපනිශ්‍රය වේවා! මෙම කුසල බලයෙන් අප කල්‍යාණමිත්‍ර මහා සංසාරේනය නිර්මල සම්බුද්ධ ශාසනය බබලවමින් සදා කල් වැජඹේවා!
මේ වුත්තෝදය ග්‍රන්ථය ඡට්ඨසංගායනා නම් මෘදුකාංගයට ඇතුලත් නොවන්නට අපට කිසිසේත් ම එය සොයාගැනීමට පහසු නොවනු ඇත. ඒ ග්‍රන්ථය සම්බන්ධයෙන් කටයුතු කළ සියළු දෙනාටමත් මෙම ග්‍රන්ථය අතීතයේ සම්පාදනය සංස්කරණය කළ සියළු ම ස්වාමින්වහන්සේලාටත් පූජ්‍ය ලබුගම ලංකානන්ද