ධම්මසඞ්ගණිප්පකරණ පාලි - බෙන්තර ශ්‍රද්ධාතිස්ස හිමි 1929.pdf

මෙම ග්‍රන්ථය ත්‍රිපිටකයේ අභිධර්ම පිටකයට අයත් ප්‍රථම ප්‍රකරණය වන ධම්මසඞ්ගණිප්පකරණයෙහි පාලි පෙළ ඇතුළත් ප්‍රකාශනයකි (පළමුවන භාගය). අභිධර්ම මාතිකා සහ චිත්ත, චෛතසික, රූප ආදී පරමාර්ථ ධර්ම විග්‍රහය මෙහි මුල් පෙළ පාලි භාෂාවෙන් සිංහල අකුරින් ඉදිරිපත් කර ඇත.

කළුතර දීපාරාම විහාරවාසී බෙන්තර ශ්‍රද්ධාතිස්ස ස්ථවිරයන් වහන්සේ විසින් පැරණි සිංහල පුස්කොළ පිටපත් හා බුරුම ආදී දේශයන්හි මුද්‍රිත පොත් සසඳා බලා මෙය සංස්කරණය කරන ලදී. 1929 වර්ෂයේදී පානදුරේ ජී. ඩී. ඩබ්ලිව්. සුගතපාල මහතාගේ ප්‍රකාශනයෙන් පානදුර මුද්‍රණාලයෙහි මුද්‍රණය කරවා ඇත.

මෙහි අන්තර්ගත ප්‍රධාන කොටස්:

• චිත්තූපපාද කණ්ඩ (කුසල, අකුසල, විපාක ආදී සිත් විග්‍රහය)
• රූප කණ්ඩ
• නික්ඛෙප කණ්ඩ
• අට්ඨකථා කණ්ඩ

විඤ්ඤත්ති.

ජානන්ති හි භවන්තො “ධම්මසඞ්ගණිප්පකරණං” නාමෙදං තෙන භගවතා අරහතා සම්මාසම්බුද්ධෙන සිරි සක්‍යමුනිනා පඨමාභිසම්බුද්ධෙන සත්ත සත්තාහානි වීතිනාමෙන්තෙන චතුත්ථෙ රතනඝර සංඛාතෙ මනසා දෙසනාවසෙන විත්ථාරෙන සම්මසිතෙ, බොධිතො සත්තමෙ සංවච්ඡරෙ තිදසාවාසෙ පණ්ඩුකම්බල සිලාසනෙ වස්සුප ගතෙන තෙන වාදිවරෙන සතතවෙදිනා මාතුදෙවපුත්තං කායසක්ඛිං කරොන්තෙන සකල දස සහස්ස චක්කවාළ දෙවතානමන්තරෙ “කුසලා ධම්මා, අකුසලා ධම්මා, අබ්‍යාකතා ධම්මා, ‘ති ධම්මන්තරා ධම්මන්තරං සඞ්කමෙන්තෙන නාතිවිත්ථාරතො සුදෙසිතෙ, හිමාලයෙ චන්දනවනෙ මහා විසාලමාළුකමූලගතෙන දිවාවිහාරාය තත්ථොපට්ඨා තස්සුපට්ඨිතස්ස සාරිපුත්තත්ථෙරවරස්ස නයදාන වසෙන සංඛිපෙත්වා නිවෙදිතෙ, ධරමාණෙයෙවානඳිවරෙ තස්සා සාරිපුත්තත්ථෙරවරස්ස සන්තිකා තදන්තෙවාසිකෙහි පඤ්චහි සංඝමිත්තෙහි තතොඤ්ඤෙහි චානෙක සහස්සෙහි සති ධීති මනෙතාහි සම්මදිතෙ, පරිනිබ්බුතෙපි භගවති සම්මා සම්බුද්ධෙ යථාකාලං තෙකෙහි වසිවරෙහි සඞ්ගාය තෙතාහි චානුසඞ්ගායනෙතාහි මහතා පරිස්සමෙන යාව ලංකායං වට්ටගාමිණී නාමාවනිපස්ස රජ්ජසිරි සමයෙ පොත්ථකාරොපන සඞ්ගායනා මුඛපරම්පරායාගතෙ, තතො යාවජ්ජතනා පොත්ථක පරම්පරාහරියමානෙ ච,

ධම්මසඞ්ගණී විභඞ්ගං කථාවත්ථු ච පුග්ගලං ධාතු යමක පට්ඨානං අභිධම්මොති වුච්චතීති

පකරණ වසෙන සත්තධා පරිච්ඡින්නෙ, “පරමත්ථ දෙසනා—යථාධම්ම සාසනං— නාමරූප පරිච්ඡෙද කථා”ති වාභිධීයමානෙ අභිධම්මෙ පඨමං පකරණන්ති.

තමිදං තීසු බුද්ධවචනෙසු මජ්ඣිම බුද්ධවචනෙ තීසු පිටකෙසු අභි ධම්ම පිටකෙ පඤ්චසු නිකායෙසු ඛුද්දක නිකායෙ නවසු සාසනඞ්ගෙසු වෙය්‍යාකරණඞ්ගෙ ච සඞ්ගහිතං, ධම්මත්ථ දෙසනා පටිවෙධ සංඛාතා චතුබ්බිධ ගම්භීර නයොපගතං ධම්මසඞ්ගණිප්පකරණං විත්ථාරියමානෙ අනන්තං අපරිමාණම්පි වාචනා මග්ගතො සාතිරෙක ඡභාණවාරප්පමාණෙන චිත්තූප්පාද කණ්ඩෙන සාතිරෙක ද්විභාණ

වාරප්පමාණෙන රූප කණ්ඩෙන තිභාණවාරප්පමාණෙන නික්ඛෙප කණ්ඩෙන ද්විභාණවාරප්පමාණෙන අට්ඨකථා කණ්ඩෙන වාති “චිත්ත විභත්ති, රූප විභත්ති, නික්ඛෙප රාසි, අට්ඨුද්ධාරො— අට්ඨොද්ධාරො”ති අභිධානන්තරෙහි වාභිධීයමානෙහි චතූහි කණ්ඩෙහි සාතිරෙක තෙරස මත්තෙහි භාණවාරෙහි ච පරිමිතං හොති.

වුත්තම්පි චත්ථසාලිනියා:—

චිත්ත විභත්ති රූපඤ්ච නික්ඛෙපො අට්ඨුද්ධාරතා ගම්භීරං නිපුණං ඤාණං ගොචරො බුද්ධදෙසිතොති.

එවං චතූහි කණ්ඩෙහි පරිච්ඡින්නං මුනි වදන සරසි සම්භූතං බ්‍රහ්මාමර මධුකර නිකරනිප්පීත පරමත්ථධම්ම සුරභිවාසිතමිදං ධම්මසඞ්ගණිප්පකරණාරවින්දං ඉතො පුරා පණ්ණරසවස්සසතො “මොරටුවේ” දෙවානන්ද— “කෙසෙල් වත්තේ” පඤ්ඤාසෙන ඉති උභින්නං යතිවරානං ලෙඛන දොස නිරාකරණෙන සිංහලක්ඛරෙහි මුද්දාපනප්පවත්තිමපි තෙසං පොත්ථානං මහිච්ඡන්තෙන තරහි දුල්ලභතා දිසාවගතෙහි කතිපයෙහි සුධීහෙහි විසෙසාභිසංඛාරණක්ඛෙවාහිප්පායෙනෙහි සම්මුස්සාහිතොහං තඤ්ච මුද්දිතං ලංකාය ලිඛිතානි පොරාණිකානි මරම්මාදි දෙසන්තරෙසු මුද්දිතානි ච ධම්මසඞ්ගණී පොත්ථානි සමාලොචිය අට්ඨකථාදීහි ච සංසන්දයන්තො සුප්පරිසුද්ධිමං සංඛරණමකාසිං යථාසත්තියා.

තථාප්‍යාපන්නායාතානි යානි කානිචි ඛලිතානි දිස්සන්ති චෙ සංසොධයන්තු ඛමන්තු ච පරමත්ථධම්මවිදූනො සුධිනොති සවිනය මාවෙදයං මුද්දාපනම්පි පත්තානඤ්ච ණ-න, ළ-ල, රස්ස— දීඝාදි කතිපය විපරී තට්ඨානාන මතිද්දීපනතඤ්චෙවාවි කරොමි සුද්ධිපත්ත දස්සන වසෙන තෙස මවගමනෙ සුකුමාලමතීනම්පි නාති දුක්කරතා සියාති.

ඉදං සුදං මයා විඤ්ඤාපියතෙ කාළතිත්ථෙ දීපාරාම විහාරියෙන භික්ඛු නාමෙන සද්ධාතිස්සත්ථෙරෙන.

B. Saddhatissa.
2472
:1929. 3. 25.