ඛුද්දකපාඨ ධම්මපද උදාන ඉතිවුත්තක පාළි - අරංගල සිරිධම්ම හිමි 1926.pdf

මෙම ග්‍රන්ථය ඛුද්දක නිකායට අයත් මූලික ග්‍රන්ථ සතරක් වන ඛුද්දකපාඨ, ධම්මපද, උදාන සහ ඉතිවුත්තක යන පාලි පෙළ පොත් එක්කොට සම්පාදනය කරන ලද දෙවන වෙළුම (Vol. II) වේ.

කොළඹ දෙමටගොඩ මහා විසුද්ධාරාම පරිවෙණාධිපති අරංගල සිරිධම්ම ස්ථවිරයන් වහන්සේ විසින් සිංහල සහ බුරුම ආදී විවිධ මුද්‍රිත පාළි ග්‍රන්ථ හා අටුවා සංසන්දනය කරමින් මෙම පාඨ ශෝධනය සිදුකොට තිබේ. රත්නත්‍රය කෙරෙහි සැදැහැති ජේ. ඩී. ප්‍රනාන්දු උපාසක මහතාගේ ආරාධනයෙන් හා ප්‍රකාශකත්වයෙන් කොළඹ දම් වීදියේ ග්‍රන්ථප්‍රකාශ යන්ත්‍රාලයෙහි බු.ව. 2470 (ක්‍රි.ව. 1926) දී මෙය මුද්‍රණය කරවා ඇත.

ග්‍රන්ථයෙහි අන්තර්ගත ප්‍රධාන කොටස්:

• ඛුද්දකපාඨ පාළි: සරණත්තය, දසසික්ඛාපද, මඞ්ගල, රතන, මෙත්තා ආදී සූත්‍ර.
• ධම්මපද පාළි: යමකවග්ගයේ සිට බ්‍රාහ්මණවග්ගය දක්වා වග්ග 26 කින් යුත් ගාථා ධර්ම.
• උදාන පාළි: බෝධිවග්ග, මුචලින්දවග්ග ආදී වග්ග 8 කින් සමන්විත උදාන දේශනා.
• ඉතිවුත්තක පාළි: ඒකක, දුක, තික, චතුක්ක නිපාත වශයෙන් විහිදුණු බුද්ධ වචන.

සඤ්ඤාපනං

යං තං තස්ස භගවතො අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස අපරිමිත කප්පෙසු සුපරිචිත පුඤ්ඤ ඤාණ සම්භාරප්පභවං ආදි මජ්ඣ පරියො සානකල්‍යාණං සාත්ථං සබ්‍යඤ්ජනං කෙවලපරිපුණ්ණස්ස පරිසුද්ධස්ස බ්‍රහ්මචරියස්ස පකාසකං අට්ඨ ධම්ම දෙසනා පටිවෙධ ගම්භීරං සීල සමාධි පඤ්ඤා විමුත්ති විමුත්තිඤාණදස්සනක්ඛන්ධාරහං අභිඤ්ඤා සම්බොධි විරාග නිරොධ නිබ්බානසංවත්තනිකං කණ්ණ සුඛ පෙමණීය මධුරොදරලාවණ්ණ්‍ය සමුපෙතං පාළිගති ගත වාක්‍යනයසම්පන්නං පාවචනං. තදෙතං එකවිධං විමුත්ති රසවසෙන, දුවිධං ධම්මවිනයවසෙන, තිවිධං පඨම මජ්ඣිම පච්ඡිම බුද්ධවචනවසෙන, විනය සුත්තන්තා’භිධම්මපිටකවසෙනව. තත්ථ උභයපාතිමොක්ඛානි ද්වෙ විභඞ්ගානි චූළීසති ඛන්ධකානි සොළස පරිවාරා’ති ඉදං විනයපිටකං නාම.

බ්‍රහ්මජාලාදිචතුත්තිංස සුත්තසඞ්ගහො දීඝනිකායො, මූලපරියායසුත්තාදි දියඩ්ඪසත ද්වෙ සුත්ත සඞ්ගහො මජ්ඣිමනිකායො, ඔඝතරණසුත්තාදි සත්තසුත්ත සහස්ස සත්තසත වුසතිසුත්ත සඞ්ගහො සංයුත්තනිකායො, චිත්තපරියාදානසුත්තාදිනවසහස්ස පඤ්චසත සත්තපඤ්ඤාසසුත්තසඞ්ගහො අඞ්ගුත්තරනිකායො, ඛුද්දකපාඨ, ධම්මපද, උදාන, ඉතිවුත්තක, සුත්තනිපාත, විමානවත්ථු, පෙතවත්ථු, ථෙරගාථා, ථෙරීගාථා, ජාතක, නිද්දෙස, පටිසම්භිදා, අපදාන, බුද්ධවංස, චරියාපිටකවසෙන පණ්ණරසප්පභෙදො ඛුද්දකනිකායො’ති ඉදං සුත්තන්තපිටකං නාම.

ධම්මසඞ්ගණ්‍යාදීනි සත්තප්පකරණානි අභිධම්මපිටකං නාම.

තත්ථ සුත්තන්තපිටකපරියාපන්නානං ඛුද්දකානං ධම්මක්ඛන්ධානං සමූහනිවාසභාවෙන ඛුද්දකනිකායො’ති වොහාරං ගතෙසු පණ්ණරසසු පකරණෙසු යස්මා දෙවමනුස්සා යෙන මග්ගෙන උපාසකභාවෙනවා පබ්බජිතභාවෙනවා සාසන’මොතරන්ති තස්මා සාසනොතරණමග්ගභූතත්තා තාව ආදිම්හි සරණත්තයං, තතොපරං සාසනාවතිණ්ණෙන උපාසකෙනවා පබ්බජිතෙනවා පඨමං සික්ඛිතබ්බං දසසික්ඛාපදං, තථාසික්ඛණෙන පරිසුද්ධකාය වාචිපයොගස්ස කුලපුත්තස්ස ආසයපරිසොධනත්ථං චිත්තභාවනත්ථඤ්ච තතොපරං ද්වත්තිංසාකාරං, තදනන්තරං කුමාරපඤ්හං, මඞ්ගල රතන තිරොකුඩ්ඩ නිධිකණ්ඩ මෙත්තාසුත්තානිච යථාක්කමං

නික්ඛිපිත්වා නවප්පභෙදො ඛුද්දකානං සමූහො ඛුද්දකපාඨො’ති වාචනාමග්ග’මාරොපිතො.

තදනන්තරං නෙවීසාධික චතුස්සත ගාථාපරිමිතං වග්ගතා ඡබ්බීසති වග්ගසඞ්ගහං නවසු සත්ථුසාසනබ්භසු ගාථාබද්ධසඞ්ගහං ධම්මපදං.

තදනන්තරං පීතිසොමනස්සසමුට්ඨාපිතො ධම්මසංවෙගසමුට්ඨාපිතොවා ධම්ම පටිග්ගාහකනිරපෙක්ඛො ගාථා බන්ධවසෙන වුච්චන්තීවාක්‍යවසෙනච පවත්තා උදාහාරො උදානං.

තයිදංහි සබ්බඤ්ඤුබුද්ධභාසිතං පච්චෙකබුද්ධාසිතං සාවකභාසිතං’ති තිවිධං හොති. තත්ථ පච්චෙකබුද්ධාසිතං:

“සබ්බෙසු භූතෙසු නිධාය දණ්ඩං අවිහෙඨයං අඤ්ඤතරම්පි තෙසං නපුත්තමිච්ඡෙය්‍ය කුතො සහායං එකො චරෙ ඛග්ගවිසාණකප්පො”ති ආදිනා ඛග්ගවිසාණ සුත්තෙන ආගතං.

සාවකභාසිතම්පි:-

“සබ්බො රාගො පහීනො මෙ සබ්බො දොසො සමූහතො සබ්බො මෙ විහතො මොහො සීතිභූතොස්මි නිබ්බුතො” ත්‍යාදිනා ථෙරගාථාසුචෙව-

“කායෙන සංවුතා ආසිං වාචාය උදචෙතසා සමූලං තණ්හං අබ්බුය්හ සීතිභූතාස්මි නිබ්බුතා” ත්‍යාදිනා ථෙරීගාථාසුච ආගතං.

අඤ්ඤානි’පි සක්කාදීහි දෙවෙහි භාසිතානි “අහොදානං පරමදානං කස්සපෙ සුපතිට්ඨිතං” ත්‍යාදීනි කොණ්ඩඤ්ඤබ්‍රාහ්මණාදීහි මනුස්සෙහි ච භාසිතානි ‘නමො තස්ස භගවතො’ ත්‍යාදීනි විසෙසා සඞ්ගීතියො අනාරුළ්හානි උදානානි සන්ති’ එව. තානි’ධ සබ්බානි’පි අනධිප්පෙතානි. යං පන සම්මාසම්බුද්ධෙන සාමං ආහච්ච භාසිතං ජිනවචනභූතං තදෙව ධම්මසඞ්ගාහකෙහි උදාන’න්තිසඞ්ගහ මාරුළ්හං. තදෙව ච සඞ්ඛ්‍යාය භගවතා පරියන්තධම්මො නවධා විභජිත්වා උද්දිසන්තෙන උදාන’න්ති වුත්තං.

සුත්තගෙය්‍යාදීසු නවසු සාසනබ්භෙසුචෙව-

“චාසීතිං බුද්ධතො ගණ්හිං දෙවසහස්සානි භික්ඛුනො චතුරසීති සහස්සානි යෙ මෙ ධම්මො පවත්තිනො”ති ධම්මභණ්ඩාගාරිකෙන පටිඤ්ඤාතෙසු චතුරසීතියා ධම්මක්ඛන්ධසහස්සෙසුච උදානසඞ්ගහං

වග්ගතො: බොධිවග්ගො මුචලින්දවග්ගො නන්දවග්ගො මෙඝියවග්ගො සොණවග්ගො ජච්චන්ධවග්ගො චුල්ලවග්ගො පාටලිගාමියවග්ගා’ති අට්ඨවග්ගසඞ්ගහං, සුත්තතො: අසීතිසුත්තසඞ්ගහං උදානං.

තදනන්තරං වුත්තඤ්හෙතං භගවතා, වුත්තමඤ්ඤෙතං භගවතා වුත්තමරහතා, එකං ධම්මං භික්ඛවෙ පජහථ අහං වො පාටිභොගො අනාගාමිතාය කතමං එකං ධම්මං? ලොභං භික්ඛවෙ එකං ධම්මං පජහථ අහං වො පාටිභොගො අනාගාමිතායා’ති එවමාදිනා නයෙන එක දුක තික චතුක්ක නිපාතවසෙන වුත්තං වාදසුත්තරසතනුසුත්තසමූහං ඉති එවං භගවතා වුත්තං’ති ඉතිවුත්තං ඉති වුත්තං එව වග්ගනිපාතාදිනං වසෙන වාචනාමග්ගමාරොපිතං ඉතිවුත්තකං. රූළ්හිනාමං වා එතං යථා යෙවාපනකං නතුම්හාකමග්ගො’ති ආගතං.

තදෙතං ඛුද්දකනිකායාවයවප්පකරණෙසු ආදිභූතං පකරණචතුක්කං එකතො කත්වා ජේ. ඩී. ප්‍රනාන්දු ඉත්‍යභිධාතෙන රතනත්තයසමාමකෙන සොගතෙන සාධුනා සොගතසමයාභිවුද්ධිං පත්ථයතා මුද්දාපෙත්වා පාකටීකරණාය පාඨසොධනත්ථං සමාරාධිතො’හං බහූසු සීහල මරම්මකරමුද්දිතපාළීහි චෙව තදට්ඨකථාසුච සංසන්දෙත්වා විසුද්ධතරමාපාදෙසිං.

චාරිතබුද්ධචාරො, බුද්ධඤාණො බුද්ධධම්මවිදූ, යමදෙසයිත්ථ ඛුද්දක-නිකායවරධම්මසමවායං.

තස්සායමාදිභූතං, චතුප්පකරණං යථා සමජ්ඣිට්ඨො, ජේ. ඩී. ප්‍රනාන්දු සුධිනා, ධම්මප්පචාර’භිකාමයතා.

නෙත්තො මහාවිසුද්ධාරාමාධීසො සිරිධම්මත්‍ථෙරො’හං, සොධනමාපාදෙසිං, බුද්ධොදුම්බරරුක්ඛජාතිකරවංසෙ.

1926 ජූනි 14 දින.

1926 ජූනි 14 දින.