කච්චායන වුත්ති - කච්චායන හිමි, සංඝනන්දි හිමි 1904.pdf

මෙම කෘතිය පාලි ව්‍යාකරණ සාහිත්‍යයේ ප්‍රමුඛතම ග්‍රන්ථයක් වන කච්චායන වුත්තිය යි. භදන්ත කච්චායන මහාස්ථවිරයන් වහන්සේ විසින් විරචිත සූත්‍ර පාඨයන් සහ භදන්ත සංඝනන්දි මහාස්ථවිරයන් වහන්සේ විසින් කරන ලදැයි සැලකෙන වෘත්තිය, උදාහරණ හා ප්‍රත්‍යුදාහරණ සහිතව මෙහි ඇතුළත් වේ.

විද්‍යාලංකාර පරිවෙණාධිපති, කොළඹ හලාවත දෙදිසාවේ ප්‍රධාන සංඝනායක ධුරන්ධර අතිපූජ්‍ය ධම්මකිත්ති ශ්‍රී ධම්මාරාම නාහිමිපාණන් වහන්සේ විසින් විවිධ පුස්කොළ පිටපත් හා මුද්‍රිත ග්‍රන්ථ සසඳා බලා ශෝධනය කර සංස්කරණය කරන ලද ප්‍රශස්ත සංස්කරණයකි. පාලි භාෂාවේ සහ කච්චායන ව්‍යාකරණයේ ඓතිහාසික වැදගත්කම පැහැදිලි කරමින් උන්වහන්සේ විසින් සපයන ලද ඉංග්‍රීසි හා පාලි ප්‍රස්තාවනාවන් ද මෙහි අන්තර්ගත වේ.

විද්‍යාලංකාර පිරිවෙන් විද්‍යාලයේ ජ්‍යෝතිෂ්‍යාචාර්ය ධුරන්ධර පෙද්‍රික් පෙරේරා අභයසිංහ අප්පුහාමි විසින් 1904 වර්ෂයේදී සත්‍යසමුච්චය මුද්‍රණාලයේ මුද්‍රණය කරවා ප්‍රකාශයට පත් කර ඇත.

PREFACE.

Pali is a synonym for the doctrine of Buddhism, hence the language in which Buddhism was preached has come to be known by the same term. Tanti Bhasa is another name, given to the language for a similar reason. The ancients also termed it the Mula Bhasa (the first language) as they held it to be the speech of the world at the beginning of the Kalpa. It is also called the Magadhi or Magadha,—the language of the Magadhian—as the Buddha belonged to the country of Magadha. The term Magadha is also applied to a local dialect, more or less corrupt, of Prakrit origin. Vararuci in his Prakritaprakasa says that it is derived from Sauraseni, the language of the country of Surasena, which, according to the same authority, is in its turn derived from Sanskrit. The local dialect of Magadhi is therefore nearer to Sanskrit than the Pali Magadhi. Besides their origin, the two languages also differ materially in their alphabets as well as in structure.

We are here concerned only with the Pali Magadhi, the language of Buddhism. Though allied in some respects to Prakrit and Sanskrit, it has its own grammatical systems propounded by ancient authors, such as (1.) the Bodhisatta Vyakarana, (2.) the Kaccayāna Vyakarana, (3.) the Sabbagunākara Vyakarana, (4) the Moggallāyana Vyakarana, and (5) the Saddaniti Vyakarana. Of these the first and the third are not extant now. Of the remaining three the Kaccayāna is held in the highest esteem by students.

For nearly two thousand years it has been widely used in the Buddhist countries of Ceylon, Burma, Siam, and Cambodia. In spite of this fact, no material differences are found in the Kaccayāna as taught in these countries. It cannot, however, be said that the book as published in Ceylon and elsewhere is altogether free from corrupt readings and copyists’ errors. In the present volume an attempt has been made to eliminate all such errors and place in the hands of the student a reliable text of this important Grammar.

Dharmakirti Sri Dharmarama H. P.
Vidyalankara College, Peliyagoda, September, 1904.

විඤ්ඤාපනං

සිරිසුගත තථාගතස්ස පරමහිතවිධායකස්ස අම්හාකං සත්ථුනො පුබ්බාපර කාලිකානව සන්ථානං ලොකනිට්ඨාරකානං සකලලොකිය ලොකුත්තරත්ථමුඛභාවසන්තියා තන්තියා තදත්ථානවබොධොතානං තදනුගතානම ගත්ථානං භාසා නිථුවනෙකභූසා තන්තිභාසා නාම. සා පනෙසාජීනවිකයනය පපදිපංළියා නවඞ්ගපරියත්තිපාළියා භාසනතො පාළිභාසාත්‍යභිධීයතෙ අභිධානාභිධායකෙහි. යස්මා ච පනම්හාකං භගවතො ජාතිභූමියා සකල ලොකෙක පීතිභූමියා ජනමනනයනාවලම්බිනියා ලුම්බිනියොපලක්ඛිතාය මගධදෙසො නඛත්තමුපලබ්භතෙ “මාගධකානෙව සමඤ්ඤා” ත්‍යාදි පරියායෙන, තස්මා සො ව භගවා මාගධො මගධෙ භවත්තා සාව භාසා මාගධා මාගධස්ස තථාගතස්සායං භාසාති ච කත්වා සම්පවෙචනති පකතිපච්චයඤ්ඤුණො විඤ්ඤුණො ණපච්චයෙන ජාතත්ථභිත ජාතියෙන. තෙනෙස්සා නිරුත්තෙ මාගධා නිරුත්තීති මගධෙ භවා මාගධා මාගධීවෙති නිබ්බචනවසෙන. අයමෙව කිර භාසාබ්සෙසාසු පාඨමිකා මූලභාසාතිපි වුච්චති මනුජනමාදිකප්පානං ජාජානචෙව අස්සුතාලාපානං රූපභවූපගානම විඤ්ඤූතනිරූපවිතං බ්‍යප්පථපවත්තිතො.

තථා ච වුත්තං.

“සා මාගධී මූලභාසා-නරා යායාදිකප්පිකා බ්‍රහ්මානො චස්සුතාලාපා-සම්බුද්ධා චාපි භාසරෙ” ති.

සා ඛො පනෙසා තන්තිභාසා යදපි මාගධීති සඛං ගතා තථාපි නචෙතරහි බුද්ධුප්පාදෙ මගධදෙසියානං තදිතරෙසං වා දෙශියානං සමුදවාරගතා හොති. තස්මා අලොකියා එවායං තිපිටකපාළියා භාසාති කත්වා පාළිභාසාවෙව විසෙසසලික්ඛාය විඤ්ඤුයෙවොප ලබ්භතෙ. දෙශියා පන මාගධී මගධදෙසියානං සමුදවාරගතා සා සකකතප්පභවාය සෝරසෙනියා සම්භූතාති මිඤ්ඤුනති ඡබ්භාසා ලක්ඛණඤ්ඤුණො විඤ්ඤුණො. යථාහ පාකතවෙය්‍යාකරණෙ ආචරියවරරුචි මාගධී පකති සොරසෙනීති. තබ්බුත්තීස්වාහ හාවභො මාගධාහං භාසා මාගධී අය්‍යා මාගධියා පකති සොරසෙනීති. සකකතාලංකාරිකා චො පන තස්සා ඡබ්භාසනෙතාගධාය දෙශියාය මාගධීයා ජනපතනයයොජ්‍යතං මඤ්ඤන්ති යෙභුය්‍යෙන.

වුත්ත ච.

“දෙවාදී සකකතං පාහු-පාකතං කිත්තරාදයො පෙසාවාදිං පිසාවාදී-මාගධං හීනජාතයො” ති.

සාව පන දෙශියා මාගධී ඡබ්භාසාමය කබ්බරචනාදෙ මහාකවීනං ගජ්ජපද්‍යෙසු පාකටායෙව තංස්වරූපනිරූපනජ්ං දෙසිය මාගධීමය. පජ්ජමෙතමුදාහරියතෙ-යථා.

“ශද මංසුශවං ශහාලකෙ-කුමශගභශභගිණී සමිදෙ අනිශව පිඅමි ශොණිදෙ-වලිශගදං ශමලෙ හුචීද” ති.

එවමුදාහටරූපා ච සා ඡබ්භාසොගධා මාගධී ඉතරාය මූලභාසාය සඛාතාය මාගධාය සභාවනිරුක්තියා පාළිභාරතියා විසදිසී ඔළිකා භාසාවෙවාති ගම්‍යතෙ සුතිතො ලිපිතො ව්‍යුප්පත්තීතො ච. ඉදාමාසං දුවිහනම්පි මාගධීනං මීථො විසදිසීනං අවචනතමඤ්ඤූ ඌනමනවගතානාරෙ යදි මන්නාරෙ භවෙය්‍යුං පාළිභාසාසඛාතා එවායං මාගධී ඡබ්භාසොසඞ්ඛා මගධෙ භවත්තාති. තදන්තීන. න හි සා දෙසියා මාගධී පාළිභාසාය මාගධියා කඳාවිපි පහවො හෙස්‍යති තස්සා අසභාවනිරුක්තියා මූලභාසානො අවරකාලිකත්තා. ව්‍යප්පත්තියො ච තස්සා පාළිව්‍යාකරණෙහි පරිබාහිරා විසදිසියෙව. තථාහි වරරුචිහෙමචන්ද්‍රවසනනතරකවීස්සරාදීනං පාකතසද්දිකානං මාගධසද්දානුසාසනෙහි සාධනෙහි නෙවායං පාළිභාරතී මාගධී සාධීයා හොති යථෙව හි කච්චානමොගගල්ලානාදීනං පාළි ව්‍යාකරණෙහි සාධනෙහි අසාධියා අස්ස දෙසියා මාගධීති අලමතිපපවෙන. විසෙසතො. පනෙතාසමුභීනනං මාගධීනං යථොදිතස්ස පජ්ජස්ස පාළිභාසාසභාවෙනෙනෙවෙජ් විසදිකරියතෙ-යථා.

“සතං මංසුසමං සහාරකා-කුම්භගභභගිනී සහිතං අනිසව පිවාමි සොණිතං-වස්සසතං සමරෙ භවිස්සති” ති.

ඉත්ථං සුදං සාසනිකාමෙවාධීනාය අනඤ්ඤාධීනාය පාවචනොගධාය මාගධාය භාරතීයා ව්‍යාකරණනිබන්ධනච සාසනිකාන මාවරියාතයෙවාවිච්ඡින්නමහොසි පරියත්තිපතිට්ඨාපිකාය සුප්පටිපත්තියා වසෙන.

තෙතාහ අභගවංසාරියො.

“ආසවක්ඛයලාභෙන-හොති සාසනසම්පදා ආසවක්ඛයලාභො ච-සච්චාධිගමහෙතුකො. සච්චාධිගමනං තව-පටිපත්තීස්සිතං මතං. පටිපත්ති ච සා කාමං-පරියත්තිපරායණ” ති.

තථා හි-සුදෙසිතාපි සා භගවතා පරියත්ති සභාවනිරුක්තියා මාගධාය සුවිසුද්ධාය මූලභාසාසඛාතාය බ්‍යජ්ජනබ්‍යඤ්ජනතාය සුනිපුණසඤ්ඤානයධිකිතාය සචෙ වස්ස සඤ්ඤානුසාසනරහිතා කාලන්ත රෙන සඤ්ඤීවියටිපතානිමච්ඡිටිනීච පාපුනෙය්‍යං සබ්බායෙව

භාසානං සඤ්ඤාසබරණීසඛානං සාධියමානරෙන ඛ්‍යාකරණසබ්බාතා සාධනා න දිස්සතෙ නපි විරොචනෙ. තස්මායං පරියතේ සඤ්ඤාවිප්‍යතිපත්තිරහිතාවෙන සඤ්ඤානුසාසනසාහිතෙන යථා අධානීයා භවිස්සති තථා සුවිසුද්ධෙහි සඤ්ඤානුසාසනෙහෙව භවිතබ්බන්ති මඤ්ඤන්තෙහි සුවිරසීතිමිච්ඡනෙතහි ජිනවරසාසනස්ස චෙරිය්‍යාවරියකෙසරීහි බාහිරසඤ්ඤානුසාසනතරීහි සුදුත්තරං තනත්ථිභාසා රතනාකරං සනතරනතානං සත්තානං තදුපයොගසමුල්ලසිතාය මාගධසද්දලක්ඛණතරණිමතලීකාය රවතා ජිනසාසනාධාරියෙහි මහාචිහාරියෙහි යෙභුය්‍යෙන ඉමස්මිං දීපෙ සංසිධාති මඤ්ඤාම. තථා හි තෙ අනෙකෙසං මාගධසඤ්ඤාසානානං කත්තාරො තිපිටකපරියත්තියා පවත්තාරො සසමයසමයානතරපවීණ අනවිනෙඤ්චාපිසලීක් සාකාටානාදීසු ච බාහිරසද්දසත්‍ථෙසු පාරදස්සිනො භදන්තාවරිය කච්චානමොගල්ලානාදයො මහාථෙරවරා මහාවිහාරියසායෙවාහුම් සනෙන පකරණන්තරසංවාදදීහි යථා භදන්ත බුද්ධප්‍රියාවරිය රතනසිරීඤාණචරියාදයොපි. කිංවාපි චඤ්ඤු විරතනමභාවෙය්‍යාකරණ හදන්තබොධිසත්ත සබ්බගුණකරපභුතයො මහාථෙරවරා මාගධාති සඤ්ඤාසානානි රචයිංසු තෙසං සත්තානං පසජ්ජානමපි අපණ්ණත්තිකභාවූපගමනෙන නවාබුතා සක්කා යථානුරූපං තං සරූපනිරූපනමපි කාතුං. අපිචෙතරහි තෙසමඤ්ඤුමතනංයෙව සරූපං ගන්ථන්තරායාතමුපලබ්භතෙ. නිද්‍රීනාහි හි බුද්ධප්පසාදනීයං අක්ඛරසංඛ්‍යෙසු ආචරියානං මතභෙදනිද්දසනාවසරෙ පොරාණිකා නි ඉමානි අක්ඛරසඤ්ඤානුත්තානි “භදන්ත බොධිසත්තමහාථෙරො නරවරවචනොපකාරාණි චත්තාලීසක්ඛරාණීති ආහ-පෙ-සබ්බ ගුණකරමහාථෙරො ත්‍රිබ්‍යාකමාද්‍රදෙසො චතිණ්ණාක්ඛරා නිත්‍යාලිසා නි ආහා” ති. පාළිභාසා සඤ්ඤාසානාති ඛො පන තීණියෙවාබුහු සංවිජ්ජන්ති කච්චායනං මොගගල්ලානං සද්දනීතී චෙති. තෙස්වපි අනන්ථියදිවිතමත්ථිවිච්ඡනං ව්‍යාකරණං සුබ්‍යගහණධාරණං කච්චායනමෙව මඤ්ඤන්ති සඤ්ඤා. තථා එතදෙවච්චන්තං සම්භාවීයති සාතච්චකිරියාය සකලෙහෙව සාසනිකෙහි විචක්ඛණෙහි. කච්චායනව පයෙනං ව්‍යාකරණං භදන්ත කච්චායන සප්පානඤ්ඤිමීල බුද්ධි සඞ්ඛාතමුනීන්ද්‍රායප්පහීනස්‍යුත්තාවුත්තීනාමසමයං. භදන්ත බුද්ධප්පිය ධම්මකිත්තිප්පමුඛොපනීතව්‍යප්පත්තිපකරණාලුබ්ධකරණං අලෙකාචද්‍යවරොපනීත ටීකානුටීකාහාසනතර සංවණ්ණනාර්‍යහීලණ්ණිතං දීපවනි රතනපදීපායිනං සාසනිකානං දීපෙස්මිං දීපනතරෙසු ච යථා වෙදිකානං පාණීනීයං ව්‍යාකරණං පාණිනීකව්‍යාසපතජලි සඞ්ඛාතමුනිත්‍රය්‍යප්පහීනස්‍යුත්තාවුත්තීකභාසසමයං ආචරියප්‍රොදිච්ඡ පීතඤ්ජලිමඛණ්ඩොද්දීපනීකතපමුඛොපනීතවෘත්තිප්‍රවිකාබ්‍යප්පත්තිපකරණලබ්ධකර්‍මණං. යථා වා පන ලොකියසකතානොතරස්සීනානං චඤ්ඤ

කාතන්තරජෙමරාදීනි ව්‍යාකරණානි ආචරියසගොමිජයද්වාහුගොමී රතනමති සබ්බවම්මදුර්ගසීහතිලොචනදසකමදීස්සරප්පමරනදීගො සිරිසඤ්ඤිපණ්ණිතස්යුතතවුත්තිපරිස්සාමයානීති. කිමනිප්පලවීතෙන. අෙසෙසදෙසිකෙහිසෙචෙතං සුගතසාසනීකෙහි කච්චායනං යාවජ්ජ තථා පාචචනප්පාටවජ්ජං පඨියති පාඨීයතිච පායෙන. පාකටී කතං ඛො පනෙතං. මුද්‍රාපනෙන නානාදෙසියෙහි විචක්ඛණෙහි අසකිමපනිකලිපීපමාදාදි. නථාපනෙකදෙසියානමනෙකවිධ ඡෙක්ඛනචසා යජ් කත්ථි සුත්තාවුත්ත්‍යුදාහරණදීනං විසදිසතතාවුද්ධා ගොපලබ්භතෙ. අපිචස්ස සොධකනාමධීකරොනෙහි අවෙජ්ජි ප වජ්ජං මඤ්ඤනෙනහි යෙහි කෙහිවි සවණ්ණපරතනොහි අසකිං සමුප්පාදිතා අනෙකෙ විසංවාදාවණ්ණවිකාරාකාරා එතරහි යෙභුය්‍යෙනොපලබ්භන්ති සුත්තවුත්ත්‍යුදාහරණපච්චුදාහරණෙසු. තථාහි කච්චායනාචරියහිමතානං “ඉන්ද්‍රිපුවනප්‍රංසකසමුහො” ත්‍යාදීනං සාධනෙමපි අසාධියතා “පුගගල” නත්‍යාදීනමඤ්ඤුටා සාධියතා තං සාධනානං සුත්තාවුත්තීපද්‍යනව නිරස්සකතා කෙසචි සොධනෙහි අකාමෙව සිද්ධා. තථා රූපෙසු හි ඨානෙසු අධිතසඥ්ඤසාපි සම්මුය්හන්ති කිමුත අඤ්ඤතරා. තස්මා සුවිසුද්ධක්ඛීමය සද්දානුසාසනවරස්ස පාකටීකරණමාසිංසනෙනතන අස්මියෙඤ්ඤව විජ්ජාලංකාරපරිවෙණවරෙ උපාවරියපදමධිගතපබ්බෙන අඹුනා මහානිස්සගරෙ මහාමනීන්ද්‍රපරිවෙණසීවාසිනා ගණවරියෙන රතනපාලථෙරෙන චෙව සාසනධීතිකායෙහි අප්පෙකවෙහි ච ථෙරෙහි සමජ්ඣිඩෙනා. යථාවසරං පරිසොධයිමෙතං කච්චායනං ව්‍යාකරණං සවුත්ත්‍යුදාහරණං ලෙඛකපාඨකානමවධානර්‍හානං විරාගතානමජ්ජනුපාදෙය්‍යානවපාඨානමපනයනෙන චිරගතානමප්පාදෙය්‍යානං සුපාඨානමනුරූපධානවිචෙය්‍යනෙන කප්පකණ්ඩානුක්කමකඛමධකසමාරොපනෙන ච අසීජ්ඣාපීකාය විසමුතියන්තීස්ස අර්‍කකාය පාදයුත්තානං. නිධානමුපගතෙනතං. මුද්‍රාපනෙන සිරිසුගත වජෙස සෙලණ්ණවෙදලොවනෙ නික්ඛමණීයපුණ්ණමාසියා ජිවවාසෙරති.

විඤ්ඤප්පායාවමෙතං විජ්ජාලංකාරපරිවෙණාධිවාසී ධම්මකීර්ති ශ්‍රීධම්මාරාමාභිධානො සද්ධනායකථෙරොති.

කච්චායනං පවචනායනම්වුලාරං මිඤ්ඤූනභි විඤ්ඤූහිතර ජනසායතඤ්ඤූ සඛායස්ස සංබරණාවිසුංගහෙතාන හොනෙතා සුසුඛතපදං තමිදං භජෙවාති.

Dharmakirti Sri Dharmarama High Priest 25. 8. 04.

Dharmakirti Sri Dharmarama
High Priest
25. 8. 04.