පූජාවලිය සිතියම් සහිත - වේරගොඩ අමරමෝලි හිමි 1953.pdf

පූජාවලිය යනු දඹදෙණි යුගයේ වැඩසිටි මයූරපාද පරිවෙණාධිපති බුද්ධපුත්‍ර ස්වාමීන්ද්‍රයන් වහන්සේ විසින් රචිත ශ්‍රේෂ්ඨ සම්භාව්‍ය බෞද්ධ සාහිත්‍ය ග්‍රන්ථයකි. දෙවන පරාක්‍රමබාහු රජතුමන්ගේ රාජ්‍ය සමයේදී (ක්‍රි.ව. 1250 දී පමණ) දේවප්‍රතිරාජ මහා ඇමතිතුමන්ගේ ආරාධනයෙන් මෙය රචනා කරන ලද්දේ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ‘අරහං’ යන නව අරහාදී බුදුගුණය විස්තර කරනු පිණිස ය.

පරිච්ඡේද 34 කින් යුක්ත වූ මෙම කෘතියෙහි බුදුරදුන් ලත් විවිධ ආමිෂ හා ප්‍රතිපත්ති පූජාවන්, දීපංකර පාදමූලයේ පටන් බුද්ධත්වයට පත්වීම, විවිධ ප්‍රාතිහාර්යයන් හා ධර්ම ප්‍රචාරක සිදුවීම් මෙන්ම ලංකාවේ බුදුසසුන පිහිටුවීම සහ සිංහල රජවරුන්ගේ ශාසනික සේවාවන් දක්වා වූ පූජා ප්‍රවෘත්ති විස්තරාත්මකව ඇතුළත් වේ.

මෙම සංස්කරණය විද්‍යෝදය පිරිවෙන් ආචාර්ය පණ්ඩිත වේරගොඩ අමරමෝලි නාහිමියන් විසින් සංශෝධනය කර සම්පාදනය කරන ලද්දකි. සිතියම් සහිතව කොළඹ රත්නාකර පොත් වෙළඳ හල වෙනුවෙන් සීමාසහිත රත්නාකර මුද්‍රණාලයේ මුද්‍රණය කර බු.ව. 2497 (ක්‍රි.ව. 1953) දී ප්‍රකාශයට පත් කර ඇත.

සංඥාපනය.

මේ පූජාවලි නම් ග්‍රන්ථය වනාහි සම්‍යක් සම්බුද්ධ සර්වඥ රාජොත්තමයන් වහන්සේට මුළුපුණ්ණිමයෙහි පටන් ද බුද්ධත්වයෙන් එක්දහස් අටසිය නවවසක් මුළුල්ලෙහිද සතරමර සකල ලොකයා විසින් අතිශය උත්කෘෂ්ටදෘෂ්ටි භාවයෙන් යෙදී සිදු කරණ ලද ආමිෂ ප්‍රතිපත්ති පූජාවන් පිළිබඳ ‘ආවලිය’ මෙහි සංඥිත වශයෙන් දැක්වෙන හෙයින් ‘පූජාවලි’ නම් විශේෂ නාමයකින් යුක්ත වූයේ ‘අභිනීත ගුණ වණ්ණනා’ නම් අපර නාමධෙයයක් ද ඇති වූවකි.

“අප මහ රජහට බොධිසත්ව පාරමිතායෙන් යෙදුනා වූ බණක් වදාළ මැනැව” යි කරණ ලද දෙවප්‍රතිරාජ මහ ඇමති තුමන්ගේ ආරාධනාව පිළිගත් ‘මයූරපාද පරිවෙණාධිපති බුද්ධ පුත්‍ර ස්වාමීන්ද්‍රයන් වහන්සේ මෙය ‘ඉතිපි සො භගවා අරහං සම්මා සම්බුද්ධො’, යනාදි නවගුණ පාඨයට ඇතුළත් ‘අරහං’ යන පදය ගෙණ එය සුකෝමල හෙළු බසින් වණ්ණනා කිරීම් මුඛයෙන් රචනා කළහ.

යථොක්ත බුද්ධපුත්‍ර ස්වාමීන්ද්‍රයන් වහන්සේ වනාහි මහ පැරකුම්බා රජතුමන් විසින් කරවන ලද පොළොන්නරු ජෙතවන මහා විහාරයෙහි අධිපතිව වැඩ සිටියාවූ ත්‍රිපිටක ධර්මයෙහිද තදන්‍ය ශාස්ත්‍ර විෂයෙහිද පරතෙර පැමිණියා වූ ටීකාචාර්ය ශාරිපුත්‍ර ස්ථවිරයන් වහන්සේගේ ශිෂ්‍ය වූ ගණවැසි වංශාභිජාත මහනෙත් පාමුල සුමඞ්ගල මාහිමියන්ගේ සොහොයුරුවූ, එසේ ම උන්වහන්සේ වෙතින් ම ධර්ම ශාස්ත්‍රය හදාලා වූ ධර්මශාස්ත්‍රයෙහි හා තදන්‍ය ශාස්ත්‍රයන්හි පටුතර බුද්ධිමත් වූ බහුශ්‍රැත මහා ස්ථවිරයන් වහන්සේ නමකි. බුදු බැව් පතා ගුණ දහම් පිරීමෙහි නියුක්ත උතුමෙකි. සාමාන්‍ය ලොක වර්ගයාගේ හිත සැප පිණිස මුන්වහන්සේ විසින් ම යොගාර්ණවය, ප්‍රයොග රත්නාවලිය යන වෛද්‍යක ග්‍රන්ථයෝද රචිතයහ.

අනුරාධ පුරයෙහි බුද්ධදාස රජතුමන් විසින් කරවනලද මොනර පිරිවෙණ නම් විහාරය ගැන මහාවංසයෙහි සඳහන් වේ. එහෙත් මෙහි සඳහන් වන මයූරපාද පිරිවෙණ එයම යයි නිශ්චයට නො යා හැකිය. මේ ග්‍රන්ථය නිපදවන කාලයෙහි අනුරාධපුරයෙහි පැවති විහාරායතනාදිය සාකල්‍යයෙන් ම වන බිහි වී ගොස්ය. එසේ ම නිශ්ශංක පරපුරද බිඳී බිඳී ගොස් ය. පුරා විද්‍යාධිකාරී උතුමන්ගේ ද අදහස් පරිදි මෙහි සඳහන් මයූරපාද පිරිවෙණ කෑගලු දියස්ත්‍රික්කයේ මානකැල්ල නම් පෙදෙසෙහි පිහිටි වාතගිරි යන අපරනාමයකින් ප්‍රසිද්ධ වාකිරිගල පිහිටියෙකැයි නිශ්චයට යා යුතුව තිබේ. දැනට කැලෑ රොදින් ගහන වූ මෙහි වනාහි ගල්ලෙන් පොකුණු ආදි තටාකාස්ත්ව ගිය දේ දකින්ට ලැබේ.

පෙර මේ ස්ථානය සිංහල මහා බලකොටුව වශයෙන් ද රක්ෂිත ධනස්ථානය වශයෙන්ද ඇතැම් සිංහල රජවරුන්ට අතිශයින් පිහිට විය. පසුව ආරණ්‍යස්ථානයක් බවට පරිවර්තිත වූයේ පූජාවලි නම් ශ්‍රෙෂ්ඨ ග්‍රන්ථ නිෂ්පාදක බුද්ධ පුත්‍ර මහා ස්වාමීන්ද්‍රයන් වහන්සේගේ ජය භූමිය ද විය.

ක්‍රි: ව: 1250 දී ලක් රජයට පැමිණ පන්තිස් වසක් කාලය රාජ්‍යයවිචාරා වූ කලිකාල සාහිත්‍ය සර්වඥ පණ්ඩිත ද්විතීය පරාක්‍රමබාහු රජතුමන්ගේ තිස්වන හවුරුද්දෙහි පූජාවලි ග්‍රන්ථය නිමවාලියයි එහි සඳහන් වේ.

තුන් වැනි විජයබාහු මහ රජතුමන්ගේ පුත් වූ ii පැරකුම්බා රජතුමා දඹදෙණි පුරය රාජධානිය කොට ගෙණ ලංකාරාජ්‍ය පද ප්‍රාප්ත විය. මේ රජතුමාගෙන් ශාස්ත්‍රයටද ii පැරකුම්බා රජතුමා ආගමටද සිදු වූ සේවය අතල්‍ය ය. දඹදෙණි කාලයෙහි නිපදාවිත ග්‍රන්ථයන්ගෙන් මෙකලද ශාස්ත්‍රය උද්දීප්තව පවතී. විසුද්ධි මාර්ග සන්නය මේ රජතුමන්ගේම කෘතියකි. එතුමාගේ ශාස්ත්‍රාගම විෂයෙහි පැවති ඥානය මේ එකම ග්‍රන්ථයෙන් ප්‍රකාශිතය.

දඹදෙණිය, කුරුණෑගල, කැලණිය, අත්තනගල්ල, වාගිරිගල, බෙන්තොට, තොටගමුව, වැලිගම, දෙවුන්දර ආදි ස්ථානයන්හි පිරිවෙන් විහාර පිහිටුවා මේ රජතුමා ආගමික වර්ධනයද කරවාලිය.

පෙර යා නො හැකිව තිබූ විෂමස්ථානයන්හි මාර්ග ඉදි කරවා, ඒදඩු පාලම් සාදවා, තැන් තැන්වල උයන් වතු නිපදවා, වැව් අමුණු බඳවා මහාජන සේවයද මැනවින් ඉටු කෙළේය.

දුනුක්කෙවතු පරපුරෙන් පැවත ආවා වූ දෙව ප්‍රතිරාජ මහ ඇමතිතුමා ද්විතීය පරාක්‍රමබාහු රජතුමන්ගේ ආගමික කෘත්‍ය සංවිධානයෙහි ශ්‍රෙෂ්ඨස්ථානය ඉසිලීය. හේ දෙව ප්‍රතිරාජ මහ ඇමතිතුමා යුද්ධයෙහිද ඉතා දක්ෂයෙකි. චන්ද්‍රභානු හා කළ යුදෙහි දී ඒ බැව් මැනවින් ප්‍රකට විය. අනොමදස්සී මාහිමියන් කළ සිදත් සඟරා වෙහි මෙසේ ප්‍රතිරාජ මහ ඇමති තුමාගේ ගුණ වණ්ණිත දැක් වේ.

“සඳවන සිඳු කිය කුඹුයොන තම සත කිවි සෙවෙත් නොද වැලිනී යලතො තො අරුණු කිහෙති වි කෙරළන් ලැබ තුරි පැටිවනදෙස යුද පතිරජ දිය ඉසු

යනුවෙනි

එසේම එතුමාගේ තත්වය එහි මෙසේද සඳහන් වේ.

“දකණලක සියල්-බුජමහවුරෙහි රක්තා, දෙදෙව් රදලගම් විමනග-පතිරජ දෙව් සැරදෙනේ.’’ යනුයි

පූජාවලියෙහිද:-

“...................මාගේ ඒ අදහස් දැක ලෝවැඩෙහි බැඳෙන ඇමතියෙක් කවරේදෝහෝයි සිතා එකනාලිකේර ඵලයක් බුදුබැව් පතා රෝපණය කොට තුන් ඇස්සෙන් තුන් පැලයක් නංවා ගත්, දිළිඳුන් දැක අඹුදරුවන් පවා දන් දුන් බුදුවෙම්වයි පතන තුනු රුවනෙහි පහන් දෙව ප්‍රතිරාජ නම් ඇමතියා කැඳවා...............” යනාදි වශයෙන් සඳහන් වේ.

ii පැරකුම්බා රජතුමන් සියලු ආගමික කාරිය සාධක ශාසනාමාත්‍ය ධූරයට මේ දෙව ප්‍රතිරාජ මහ ඇමති තුමන් පත් කළ බැව්ද එහි සඳහන්වේ. අන්තිමේ දී බුද්ධ පුත්‍ර ස්වාමීන්ද්‍රයන් වහන්සේ පූජාවලිය රචනා කොට නිමවා රජතුමන්ට පිළිගැන්වීම ද මේ ඇමති තුමන් ලවා ම කරවුහ.

පූජාවලි ග්‍රන්ථය වනාහි සද්ධර්මරත්නාවලි, සද්ධර්මාලංකාර, සද්ධර්මරත්නාකරාදිය වැනි අනුවාදක ග්‍රන්ථයක් නොවේ. ‘අරහං’ යනාදි පදය විස්තර කරමින් ත්‍රිපිටක ධර්මයෙන් ග්‍රන්ථ කතෲත්වය හේතු උදාහරණ පෙන්වමින් ආගම ශාස්ත්‍රය විෂයෙහි ස්වකීය පටුතර භාවය විදහා දැක්වෙමින් සැපයුනු ග්‍රන්ථයක් වෙයි.

පූජාවලිය කල්පනාවෙන් යුක්තව කියවන්නා හට එකවිට ම අවබොධ වන්නේ කර්තෲන් වහන්සේගේ ධර්ම විෂයෙහි පැවති පෘථුල භාවයයි. චින්තාමාණික්‍යයක්, හෘදයාවර්ජක වැන්දැ පූජාවලි ග්‍රන්ථය පාඨකයාගේ අභිරුචිය පුන පුනා ඇතිකරයි. මුහුණ වරක් හාස්‍යයෙන්ද, වරක් කඳුළු වලින්ද යුක්ත කරයි.

මට සිලිටු බසින් රචිත මේ ග්‍රන්ථය ශාස්ත්‍රය අතින් ද ඉමහත් අභිවෘද්ධියක් සිදු කරයි. මේ ග්‍රන්ථය ලක් රජතුමා දෙවන රාජ්‍ය ලාභයක් මෙන් කල්පනා කෙළේය. සියලු රාජ කෘත්‍යයක් නවත්වා මසක් මුළුල්ලෙහිම ක්ෂණ ක්‍රීඩාවෙහි යෙදුනෝය. සිය බිසෝවුන් ලවා මඟුලැතුව නංවා මහත් පෙළහරින් නගරය ප්‍රදක්ෂිණා කරවිය.

ප්‍රමාණය මෙහි ප්‍රමාණය පරිච්ඡේද සූතිසකින් පරිමිතය. ග්‍රන්ථ වශයෙන් සූවිසි දහසකි. බණවර වශයෙන් සයානුවකි. අක්‍ෂර වශයෙන් සත්ලක්‍ෂ අට සැට දහසක් වෙති.

1. පරිච්ඡෙදය:- මහා සම්ග්‍රහ පූජා සූතිසකින්ද, 2. පරිච්ඡෙදය:- අට ලක්‍ෂ අසූ දහස් එක්සාළිසක් අභිනීහාර මඟුල් පූජාවන් ගෙන්ද, 3. පරිච්ඡෙදය:- පස් පණස් ලක්‍ෂ විසි දහසක් සාමාන්‍ය විවරණ පූජාවන් ගෙන්ද, 4. පරිච්ඡෙදය:- බොධි සම්හාර නෛශ්‍රෙය පූජාවකින්ද, 5. පරිච්ඡෙදය:- සූසාළිසක් ජාති භෙද මහා පූජාවන්ගෙන්ද, 6. පරිච්ඡෙදය:- සුවිස්සක් මහා ජාතිභෙද පූජාවන්ගෙන්ද, 7. පරිච්ඡෙදය:- දෙ ලක්‍ෂ සතළිස් දහසක් සාධුනාද පූජාවන් ගෙන්ද, 8. පරිච්ඡෙදය:- දෙතිසක් මහා පූර්ව නිමිති පූජාවෙන්ද, 9. පරිච්ඡෙදය:- දෙලක්‍ෂ සතළිස් දහස් දෙතිසක් ප්‍රසව මඞ්ගල පූජාවන්ගෙන්ද, 10. පරිච්ඡෙදය:- පන් ලක්‍ෂ දෙළොස් දහසක් මහාභිනිෂ්ක්‍රමණ පූජාවන් ගෙන්ද, 11. පරිච්ඡෙදය:- සාර ලක්‍ෂ විසිදහස් තෙසාළිසක් බොධිමණ්ඩල පූජාවන්ගෙන්ද, 12. පරිච්ඡෙදය:- දෙලක්‍ෂ සතළිස් දහසක් බ්‍රහ්මාරාධනා පූජාවන්ගෙන්ද, 13. පරිච්ඡෙදය:- දෙලක්‍ෂ සතළිස් දහස් දෙතිසක් දම්සක් පැවතුම් පූජාවන්ගෙන්ද, 14. පරිච්ඡෙදය:- දෙලක්‍ෂ පණස් දහස් තුන්සිය සූසාළිසක් වෙළුවනාරාම පූජාවන් ගෙන්ද, 15. පරිච්ඡෙදය:- සාරලක්‍ෂ විසිදහස් එකක් නිග්‍රොධාරාම පූජාවන්ගෙන්ද, 16. පරිච්ඡෙදය:- සඞ්ඛ්‍යාපථාතික්‍රාන්ත මහා පූජාවන්ගෙන්ද, 17. පරිච්ඡෙදය:- දෙසිය සැත්තෑවක් ජෙතවනාරාම පූජාවන් ගෙන්ද, 18. පරිච්ඡෙදය:- එක්සිය විස්සක් පූර්වාරාම පූජාවන්ගෙන්ද, 19. පරිච්ඡෙදය:- අප්‍රමාණ ප්‍රතිපත්ති පූජාවෙන්ද, 20. පරිච්ඡෙදය:- අසදෘශ දාන පූජාවෙන්ද, 21. පරිච්ඡෙදය:- සත් දහස් පන්සිය තිසක් ගංගාරොහණ පූජාවන්ගෙන්ද, 22. පරිච්ඡෙදය:- අසූ දහසක් දිව්‍යරාජ පූජාවෙන්ද 23. පරිච්ඡෙදය:- දෙලක්ෂ සතළිස් දහස් එක්සිය තෙයාසුවක් යමක ප්‍රාතිහාර්ය පූජාවෙන්ද, 24. පරිච්ඡෙදය:- දෙකෙළ සොළොස් ලක්‍ෂයක් පාණ්ඩුකම්බලාසන පූජාවන්ගෙන්ද, 25. පරිච්ඡෙදය:- දෙලක්ෂ සැත්තෑ දහස් පන්තීසක් දෙවොරොහණ පූජාවන්ගෙන්ද, 26. පරිච්ඡෙදය:- අප්‍රමාණ භික්‍ෂුණී ප්‍රතිපත්ති පූජාවෙන්ද, 27. පරිච්ඡෙදය:- මහා පූජාප්‍රතිපද්භූත මහා පූජාවෙන්ද, 28. පරිච්ඡෙදය:- ජීවකාරාම පූජාවෙන්ද, 29. පරිච්ඡෙදය:- දෙවදත්තාවතාර සම මෙන් පූජාවෙන්ද, 30. පරිච්ඡෙදය:- අජාසත් දමනාදි පූජාවෙන්ද, 31. පරිච්ඡෙදය:- යශොධරා ප්‍රාතිහාර්ය ප්‍රතිපත්ති පූජාවෙන්ද, 32. පරිච්ඡෙදය:- තුදුස් ලක්‍ෂ සත් පණස් දහස් නවසිය සයානුවක් ධර්මාශොක පූජාවන්ගෙන්ද, 33. පරිච්ඡෙදය:- සුවහස් ගණන් මිහිඳු මාහිමි ප්‍රතිපත්ති පූජාවෙන්ද, 34. පරිච්ඡෙදය:- එක් තෙපණසක් රජුන්ගේ උපදෙසිකා පූජාවන්ගෙන් ද යුක්තවේ.

කොළඹ චෙල්ල වීදියේ රත්නාකර පොත් වෙළඳ හල හිමි ජී. පී. ඩී. හෙන්ද්‍රික් අප්පුහාමි මහතාගේ නියමය පරිදි ඒ මහතාගේ පුත්‍ර ජී. පී. ඩී. ජිනරත්න මහතා පූජාවලි ග්‍රන්ථය සංශොධනය කර දෙන ලෙස අපට ආරාධනා කෙළේය. අප විද්‍යොදය පිරිවෙණේ අධ්‍යාපනය පිළිබඳ කෘත්‍යයන්හි නිරත වුවත් මේ කාර්යයෙහිද යෙදුනෙමු. එසේම ඇතැම් සංස්කරණයන්හි මුල් ග්‍රන්ථ තත්වය පසෙක දමා තිබුණු බවක් පෙනුණු හෙයින් මුල් පොත සම්මතයින් වත් ආරක්ෂාවන පරිදි අපේ සංස්කරණය සකස් වී ඇත. ඇතැම් තන්හි ප්‍රමාදයෙන් වූ දෝෂ ස්ථානද තිබිය හැකිය. දෙමසක පමණ කාලයක් තුල දී මේ පොත මුද්‍රණවාරයෙන් බිහි කරවන්ට ඒ මහතුන්ගේ අදහස වූ හෙයින් හුනුසුලුව මෙහි සංශොධන කාර්යය නිම කෙළෙමු.

රත්නාකර මුද්‍රණාලයාන්තඃ කාර්ය මණ්ඩලයෙහි මහතුන්ටද, එසේම ශෝධ්‍ය පත්‍ර කියවීමේදී අපට අතිශයින් උපකාර වූ බද්දෙගම ආනන්ද පොඩි උන්නාන්සේටද අපේ ස්තුතිය හිමි විය යුතු ය.

පණ්ඩිත වේරගොඩ අමරමොලි නායක ස්ථවිර. 2497 1953 10, 7 දින, විද්‍යොදය පිරිවෙණේ දී ය.

පණ්ඩිත වේරගොඩ අමරමොලි නායක ස්ථවිර.
2497 1953 10, 7 දින, විද්‍යොදය පිරිවෙණේ දී ය.