නාමරූපසමාසය - සිලිපිටපත.pdf

නාමරූපසමාසය යනු අභිධර්ම පිටකය හදාරන විද්‍යාර්ථීන්ගේ පහසුව උදෙසා පාලි භාෂාවෙන් සංක්ෂිප්තව සම්පාදනය කරන ලද අභිධර්ම ප්‍රකරණයකි. මෙහි කර්තෘත්වය අනුරුද්ධ මහාස්ථවිරයන් වහන්සේට හෝ උන්වහන්සේගේ කාලයේ වැඩසිටි ප්‍රශස්ත පණ්ඩිත හිමිනමකට අයත් යැයි සැලකේ. මෙම මුද්‍රණයෙහි පාලි මූල පාඨය සමඟින් ‘සිලිපිටපත’ නමින් ප්‍රකට වූ පෞරාණික සිංහල ගැටපද සන්නය ද ඇතුළත් වේ.

මෙම කෘතිය සම්පාදනය කිරීමේදී පැරණි පුස්කොළ පිටපත් ආශ්‍රයෙන් බටපොල සුභද්‍රාරාමවාසී බටපොල ධම්මපාල හිමියන් විසින් සංශෝධනය කර ඇති අතර, දොඩන්දූවේ ශෛලබිම්බාරාමාධිපති සීලක්ඛන්ධ මහාස්ථවිරයන් වහන්සේගේ අනුශාසනා ද ඊට ලැබී ඇත. අතිශය දුර්ලභව පැවති මෙම ග්‍රන්ථය ඇත්කඳුරේ ඇම්. ඩබ්ලිව්. සුමතිපාල මහතාගේ ප්‍රකාශනයෙන් 1908 වසරේදී අම්බලන්ගොඩ විද්‍යාප්‍රකාශ මුද්‍රණාලයේ මුද්‍රණය කරවා ඇත.

PREFACE.

This little book entitled “Nāma Rūpa Samāsa” is a concise treatise written in Pāli with a view to facilitate the study of Abhidhamma. It is superior to the other books which treat on the same subject such as “Abhidharmávatára”, Abhidharmartha-Sangraha” &c as its conciseness helps the student to easily learn and keep in mind the teachings. A study of this book will help the student to understand the first book of Abhidhamma Pitaka viz. “Dharmasangani Prakarana” and thereafter gradually, the other six books “Vibhanga”, “Yamaka”, “Dhátu kathà”, “Puggalapaññatti”, “Kathávatthu” and “Patthàna” Hence this book can be likened unto a fast travelling small ship by which the Ocean of Abhidhamma can be crossed.

We have not been able to find sufficient historical proof to definitely state who the author of this book is. The Venerable Anuruddha Maha Sthavira, the author of “Abhidharmartha Sangraha”, “Nàma Rùpa Pariccheda” and “Paramàrtha Vinischaya” is supposed by some to be the author of this book also. If so, he must have edited this book to facilitate the study of the last mentioned three books. However that may be the excellent style of the language of this book is a sufficient proof to come to a conclusion that the author was a contemporary of the said Anuruddha Mahā Sthavira or another Mahā Sthavira who had a good knowledge of Abhidhamma and who lived even prior to him.

The Sinhalese Translation attached to the book has been well done by an ancient scholar of renown, quoting examples from other works and giving full descriptions in some instances as a help to the student. Unlike other Translations only the difficult words have been explained. This translation entitled “Silipitapata” though rarely found in some libraries, the original book is difficult to be procured.

At first we also had only this translation. In the course of our revision of the book with a view to publish it for the benefit of the student, we found certain reasons for the existence of an original book. Inquiries were then made for it here, also in Siam and Burma, but without success. On subsequent inquiry the original was found in the library of “Ambarukkharáma” Welitara and a copy of it was given us by the Very Revd: Buddhasiritissa Sthavira. Though that book is teeming with discrepancies we must mention in grateful recognition that it was of great assistance to us in our present revision.

It is a difficult task to revise a book with such errors in one edition. But by reference to “Dharmasangani Prakarana” and its commentary and with the help rendered us by our respected tutor the Very Revd: C. A. Seelakkhandha Thero of Sailabimbarama Dodanduwa we have been able to revise this book to this extent. Though there appears an incompleteness of the book at the end we have been able to find only this much in all the copies procured by us.

We trust that our revision of this book will prove to be of use to our countrymen.

B Dhammapála

Subhadrārāma, Batapole
1st January 1908

සංඥාපනය.

“නාමරූප සමාසය” නම් වූ මේ කුඩාපොත අභිධර්මය ඉගෙණ ගන්නන්ගේ සුඛාවබොධය සඳහා සංක්‍ෂෙපකොට පාලිභාෂාවෙන් කරණලද්දකි. මේ පිණිසම කරණලද “අභිධර්මාවතාර” ‘අභිධර්මාර්ත්‍ථසංග්‍රහ’ ආදි තවත් වැදගත් පොත් කීපයක් ඇතත් ඒ සියල්ලටම වඩා මේ පොත කුඩා බැවින්ද සංක්‍ෂෙපක්‍රමයකින් හකුළුවා ගළපා තිබෙන බැවින්ද ඉගෙනගන්නන්ට පාඩම්කොට සිතේතබාගැනීමට පහසුවේ. මෙයින් නාමරූපයන්ගේ ස්වරූප දැනගත් පසු අභිධර්ම පිටකයේ මුල්පොතවන ධම්මසඞ්ගණීප්‍රකරණය ඉගෙනීමට පහසුවේ, එය ඉගෙණගත් පසු පිළිවෙළින් විභඞ්ග— ධාතුකථා— යමක— පුග්ගලපඤ්ඤත්ති— කථාවත්‍ථු— පට්ඨාන යන අනිත් පොත් සයද පහසුවෙන් ඉගෙණගතහැකිවෙයි, එබැවින් මේ පොත අභිධර්ම නමැති සාගරය එතරකිරීමට ඉක්මන් ගමන්ඇති කුඩානැවක් හා සමානයයි කියහැකිවේ.

මේ පොතේ කර්තෘ අසවලායයි නිශ්චය කිරීමට ප්‍රමාණ වූ ඉතිහාසගත වාර්තාදියක් අපට මේතාක් දැනගන්ට නොලැබුණේය, අභිධර්මාර්ත්‍ථසඞ්ග්‍රහ— නාමරූප පරිච්ඡේද— පරමාර්ත්‍ථවිනිශ්චය යන පොත් තුනේ කර්තෘ වූ ගෞරවාර්‍හ අනුරුද්ධ මහාස්ථවිර පාදයෝම මෙහිද කර්තෘ වූහයි ඇතැම් කෙනෙක් අනුමානයෙන් සලකති, එසේනම් උන්වහන්සේ විසින් පළමු කී පොත්තුන ඉගැන්වීමට පහසුකරණුපිණිස සංක්‍ෂෙපකොට මෙය කරණලද්දේයයි සිතිය යුතු වේ, එසේනොව අන්‍ය ආචාර්ය්‍යකෙනෙකුන් විසින් වූවත් උන්වහන්සේ හා සමකාලීනවූ හෝ ඊටද පුරාතනවූ හෝ අභිධර්මය මනාසේ දැනගත් මහතෙර කෙනෙකුන් විසින්ම මේ පොත කරණලද බැව් සිතීමට මෙහි වාක්‍යරචනාදියෙහි ඇති ලාලිත්‍යයම ප්‍රමාණවේ.

මේ සමග යොදනලද මේ සිංහලසන්නයද පෞරාණික ප්‍රශස්තතර පණ්ඩිතයකු විසින් වෙනත් පොත්වලින් උදාහරණාදිය සඞ්ග්‍රහකොට ඉගෙන ගන්නන්ගේ පහසුව පිණිස ඒ ඒ තන්හි විස්තරද දක්වමින් මනාලෙස කරතිබේ. එසේද වුවත් වෙන සන්න පොත්වල මෙන් සියලු පදවලටම නොව ඒ ඒ තැන ගැඹුරු අභිරූඪ පදවලට පමණක් මෙහි අර්ථියාතිබේ. “සිලිපිටපත” නමින් ප්‍රකට වූ මේ සන්නය සමහර පුස්තකාලයන්හි ටිකවශයෙන් තිබෙන නමුත් මෙහි මුල් පොත එසේ සුලභනොවිය, ඊට හේතුව සන්නයේ ඒ ඒ තැන විස්තාර පිණිස අන්‍ය පොත්වලින් උපුටා බහාලනලද ගාථා ආදි මුල්පොතයයි හැඟීමෙන් මීට වෙනම මුල් පොතක් ඇතැයිද මේ වනතෙක් කිසිවෙකු කල්පනා නොකිරීමයි හැඟේ, අපටද පළමුවෙන් ලැබුණේ මේ සන්නය පමණයි, මෙය ඉගෙණගන්නන්ට ප්‍රයෝජනවත් බැව් හැඟී ග්‍රන්ථකොට සකස් කිරීමට බටපොලේ සුභද්‍රාරාමාධිපති අප ආචාර්ය්‍ය ගෞරවාර්‍හ කල්‍යාණතිස්ස ස්ථවිරයන්වහන්සේ විසින් අප මෙහෙයනලදුව පොත ග්‍රන්ථකිරීමට පටන්ගත් විට මීට වෙනම මුල්පොතක් ඇතිබව කරුණු පෙනීගියේය. ඉක්පසු ඒ පිළිබඳව සියම් බුරුම ලංකා යන රටතුනේ ස්ථාන කීපයකම සෙවුනමුත් එබඳු පොතක් ඇතිබවක්වත් දැනගන්ට නොලැබීය, නැවත නැවතත් පොත සොයන විට වැලිතර අම්බරුක්ඛාරාමයේ පුස්තකාලයේ තිබී ගෞරවාර්‍හ බුද්ධසිරිතීස්ස ස්ථවිරයන් වහන්සේ විසින් පිටපතක් දෙනලද්දේය. ඒ පොතද ආකුලව වැරදින් ගහණවූ නමුත් එයම අපේ මේ කෘත්‍යයට ඉවහල් වූ බව කෙළෙහිගුණ සැලකීම් වශයෙන් මෙහි සඳහන් කරමු, මෙබඳු දෝෂයන් ගෙන් ගහණවූ පොතක් තනිපිටපතකින් එකවරටම ශුද්ධකිරීම බොහෝ දුෂ්කර වැඩකි, නමුත් ධම්මසඞ්ගණී ප්‍රකරණය සහ එහි අටුවාවටත් සමකොට බැලීමෙන්ද අපගේ ආචාර්ය්‍ය වූ දොඩන්දූවේ ශෛලබිම්බාරාමාධිපති ගෞරවාර්‍හ සීලක්ඛන්‍ධ මහාස්ථවිරපාදයන් වහන්සේගේ සදුපදේශයන් ඇසුරුකිරීමෙන්ද ශක්ති පමණින් මෙවර පොතේ ශුද්ධිය කෙළෙමු.

අභිධර්මාර්ත්‍ථසඞ්ග්‍රහාදි සියලු පොත්වල උපචය සන්තති රූප ද්වය ලක්‍ෂණරූපයෙහි ඇතුළත්කොට ලක්‍ෂණරූප සතරකැයිද විකාර රූප පසකැයිද කියනලදී. මෙහි ඒ දෙක විකාර රූපයෙහි ඇතුළත් කොට විකාර රූප සතකැයිද ජරතා අනිච්චතා දෙක පමණක් ලක්‍ෂණරූපයිද කියනලදී. මෙය ආචාර්ය්‍යයන්ගේ මතභේදයක්ද ලිපිපාතදෝෂයක්දැයි විඥයන්විසින් පරීක්ෂාකටයුතුයි. තවද රූප විභාගයෙහි දසවෙනි ගාථාවේ ද්විතීයාර්‍ධය එකොළොස්වෙනි ගාථාවේ ප්‍රථමාර්‍ධය අනතුරුව පොතේ ලියවී තිබුණේය. එය අභිධර්මාවතාරාදිය හා නොගැලපෙන බැවින් ලිපිදෝෂයකැයි සලකා අප විසින් එම ගාථාද්වය පෙරළා ස්ථානාන්තරයෙහි යොදනලදී. මෙහි අවසානයෙහි ඌනත්වයක් ඇතිවෙන්ටද පිළිවන්කැයි හැඟේ, නමුත් අපට ලැබුණු පිටපතේ තිබුණේ මෙපමණක්මැයි.

අපේ ප්‍රමාද භ්‍රමාදියෙන් ජනිතවූ ඉතිරිවූ දෝෂාංශුවක් මෙහි විද්‍යාමාන වීනම් ලෝකානුග්‍රහකාමී සූරීන් විසින් ක්‍ෂමාදිය භජනය කිරීමෙන් ඒ සියල්ල ශුද්ධ කරනු ලැබේවා, මෙයින් ලෝකාර්ථ සිද්ධියක්ම වන්නේය යනු අපේ ප්‍රධාන අදහසයි.

ගාල්ලේ ආර්‍ය්‍ය විද්‍යාලයේ ප්‍රධානාචාර්‍ය්‍ය හිමිනැට ජයවර්ධනාරාමාධිපති සන්‍දස් මෙධංකර ස්ථවිරයන් වහන්සේගේ සහායත්වයෙන් මිහිරිපැන්නේ අරියාකර විහාරාධිවාසී උගත් ධම්මාරාමයතීන්ගෙන් ලබාගන්නා ලද සන්නයේ පිටපතද අපේ කෘත්‍යයට බොහෝසේ ඉවහල් වූ බවද කෘතඥතා පෙරටුව මෙහි සඳහන් කරමු.

B. DHAMMAPALA.

1908 ජනවාරිමස 1 වෙනි දින
බටපොලේ සුභද්‍රාරාමයේදීය.

දැන්වීමයි.

නාමරූපසමාසය

ආභිධර්මිකයන්ට භාණ්ඩාගාරයක් බඳුවූ මේ ප්‍රශස්ත ග්‍රන්ථය මේ කාලයෙහි නාමමාත්‍රාවශෙෂවූවා සේ අතිශය දුර්ලභත්වයට පැමිණි බැව්දත් අපි මහත් පරිශ්‍රමයෙන් පිටපතක් සපයාගෙන සිලිපිටපත නම්වූ තද්ව්‍යාඛ්‍යානයත් සහිතව කාලාන්තරාකීර්ණවූ දෝෂජාතයන්ද පහකරවා ලොකාර්ථමෙ පරමාර්ථකොට මහත් වියදමක් දරා මෙසේ ඝනකොලවල පිරිසිදු අකුරෙන් මුද්‍රණයකරවා ප්‍රකාශකෙළෙමු. මේ සඳහා දිවිතුරේවත්තේ ඇම්. සාමුවෙල් ද සිල්වා ප්‍රධාන කොන්දේස්තර මහත්මයාගෙන්ද අපට විශේෂ ආධාර ලැබුනුබව ස්තුති සහිතව මෙහි සඳහන්කරමු, ආභිධර්මික ශිෂ්‍යයන් විසින් මෙයින් එක එක පොත රැගෙන පරිශීලනයකොට ටික කලකින්ම ස්වාර්ථය මුදුන්පමුණුවා ගණු ලැබෙතම් අපේ ප්‍රයත්නයද එයින්ම සාර්ථකබවට පැමිණේ, පොතක් රෝර්මුද්‍රණයකින් යුක්තවේ, පොත් ලබාගනු කැමැත්තන්ගේ පහසුව සලකා මෙහි මිලගණනද මදකොට තබනලදී. පොත් ඉල්වා ලියුම් එවනු භවතුන් විසින් ඇල්පිටියේ තැපලට ඇත්කඳුරේ ඇම්. ඩබ්ලියු සුමතිපාල කියා පිටලියා එවිය යුතුයි.

පොතක් ශත 50

සියගණන් ගන්නා අයට පහසු ගණනකට දෙනුලැබේ

මේවගට,

M. W. Sumathipala,

1908 ජනවාරි මස
1 වෙනි දින ඇත්කඳුරේදීය.