ධම්මසඞ්ගණිප්පකරණ පාලි - ශ්‍රීපාද.pdf

මෙම ග්‍රන්ථය ත්‍රිපිටකයේ අභිධර්ම පිටකයට අයත් ප්‍රථම ප්‍රකරණය වන ධම්මසඞ්ගණිප්පකරණයේ පාලි පෙළෙහි පළමු භාගයයි. මෙය රත්නපුර මාරපන ශාස්ත්‍රෝදය පරිවේණාධිපති පණ්ඩිත කිරිඇල්ලේ ඤාණවිමල නාහිමිපාණන් විසින් සංශෝධනය කර සකස් කරන ලද්දකි.

මෙහි ධම්මසංගණී මාතිකා, තික මාතිකා, දුක මාතිකා, සුත්තන්තික මාතිකා මෙන්ම චිත්තුප්පාදකණ්ඩය යටතේ කුසල්, අකුසල්, විපාක සහ ක්‍රියා සිත් පිළිබඳ විස්තරාත්මක විග්‍රහයන් ඇතුළත් වේ. අභිධර්ම පිටකයේ පෙළ දහම නිවැරදිව පාලි භාෂාවෙන් අධ්‍යයනය කරනු රිසි විද්වතුන්ට සහ ධර්ම ශිෂ්‍යයන්ට මෙම සංස්කරණය බෙහෙවින් ප්‍රයෝජනවත් වේ.

ශ්‍රී පාද විහාරස්ථාන භාරකාර අරමුදලින් (Sri Pada Trust Fund) මුද්‍රණ වියදම් දරන ලදුව 1952 අප්‍රේල් මස කොළඹ මරදානේ අනුල මුද්‍රණාලයේදී මෙහි මුල් මුද්‍රණය පිටපත් 2000කින් මුද්‍රණය කර ප්‍රකාශයට පත් කර ඇත.

සඤ්ඤාපනං

සිරිමතොමහාකාරුණිකස්ස ලොකාලොකකරස්ස සකලලොකියලොකුත්තරගුණාකරස්ස තිලොකගරුනො භගවතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස සද්ධම්මො දූරිකතා’නෙකප්පාරොකස්ස ධම්මාසොකස්ස මහානරින්දස්සානුජෙන මහාමහින්දෙන මහාඛීණාසවත්ථෙරෙන සම්මාසම්බුද්ධපරිනිබ්බාණතො ද්වින්නං වස්සසතාන’මුපරි සත්තතිංසතිමෙ වස්සෙ දෙවානම්පියතිස්සස්ස සිරිලංකිස්සරස්ස සමයෙ ලංකාදීපමන්තිකෙ දෙසිතො පතිට්ඨාපිතො පච්ඡිමකෙහි මහාපඤ්ඤෙහි මහාථෙරවරෙහි අට්ඨකථාටීකාභරණාදීහි සංවද්ධිතො’හොසි.

පොරාණිකා සිහලරාජානො’පි සම්බුද්ධරාජස්ස සද්ධම්මරතනානං චිරට්ඨිතත්ථං’චෙව ධම්මකාමානං විඤ්ඤූනං සුලභභාවත්ථං ච හෙතුභූතානි විවිධානි කිච්චානි අකංසු. එකො සිහලරාජා අභිධම්මපිටකං කඤ්චන පත්තෙසු ලෙඛාපයී’ති ච, සබ්බං අභිධම්මං සීහලභාසාය පරිවත්තෙසීති ච එකස්මිං සිලාලෙඛනෙ* දීස්සති. තදෙව’ඤ්ඤෙපි බහවො රාජානො සම්බුද්ධධම්මං සීහලභාසාය පරිවත්තාපෙසුං.

පොත්ථකලෙඛනාදීනා පකටීකරණං පනා’තීතෙ කාලෙ අති’ව දුක්කරං, එකමෙ’ව පොත්ථකං ලිඛාපෙතුං මහාධනබ්බයො කාතබ්බො අහොසි. තස්මා එව අතිසයොපයොගීනි’ පි බහුනි පොත්ථකානි ධනවන්තානං බලවන්තානං වා සුලභානි නාහෙසුං. නිද්ධනානං දුබ්බලානං පන කා කථා?

වත්තමාන කාලසිප්පාභිවුද්ධියා සද්ධිඤ්ඤෙව පුරාතනපොත්ථක ලෙඛනස්සාපි මහාපරිණාමො සඤ්ජාතො. අතීතෙ එකමෙව පොත්ථකං ලිඛාපෙතුං යත්තකං ධනං බ්‍යයෙතබ්බං අහොසි, තත්තකෙනෙව ධනෙනා’ධුනා තස්සෙ’ව පොත්ථකස්ස පටිපොත්ථකසහස්සමත්තං මුද්දාපෙතුං සක්කොතී’ති නාතිසයවචනං. තස්මායෙව අතීතෙ මහාධනබ්බයෙනා’පි දුල්ලභභූතානි පොත්ථකානි අප්පකෙනෙ’ව මූලෙනා’ධුනා නිද්ධනානං දුබ්බලානම්පි හත්ථපත්තානි හොන්ති. තථාපි තු සම්මාසම්බුද්ධසාසනොදයකාමානං සොගතානං විඤ්ඤූනමති’ව සොකජනකමිදං - යං සුලභතරමුද්දාපනොපකරණෙ ස්විස්සතරසුකරකිච්චෙපි වත්තමානෙකාලෙ සකලමෙව තෙපිටකං බුද්ධවචනං නෙ’ව තාව සීහලදීපෙ’ස්මිං සීහලක්ඛරෙහි මුද්දාපනෙන පාකටීකතන්ති. තදෙතං සල්ලක්ඛිතවතා මයා පඨමමෙ’ව මජ්ඣිමනිකායො සංඛිතො මුද්දාපිතො පාකටීකතො

වා’හොසි. තදනන්තරං අවසෙසානි පි තෙපිටකපොත්ථකානි සංසොධෙතුං මුද්දාපෙතුං ච උස්සුක්කො අහොසිං. තස්මිං අවසරෙ මය්හං මජ්ඣිමනිකායසංඛාරදස්සනෙන පසන්නා සම්බුද්ධධම්මාභිවුද්ධිකාමිනො හිතෙසිනො මනීසිනො කතිපයමහාථෙරවරා සදුපදෙසදානෙන මය්හං අනුග්ගාහකා අහෙසුං. තෙ පනෙව’ මාහංසු. — “සබ්බං විනයපිටකඤ්චෙව දීඝනි - කායාදයො නිකායගන්ථා ච තෙහි තෙහි ථෙරවරෙහි කාලෙන කාලං සංසොධිතා යථාකථඤ්චි සීහලක්ඛරෙහි මුද්දාපිතා වත්තන්තෙ. අභිධම්මපිටකස්සචෙව ඛුද්දකනිකායස්ස ච අනෙකෙ ගන්ථා අතිසයාවස්සකානි’පි කානිචි පොත්ථකානි නෙ’ව තාව මුද්දාපිතානි; තෙනෙව දුල්ලභානි හොන්ති තස්මා තෙසං යෙව පොත්ථකානං පඨමතරමුද්දාපනමති’ව කාලොචිතන්ති. තෙසං ඤාණානුගතං තං වචනමභිනන්දන්තො මයා පඨමමෙව අභිධම්මපිටකස්ස පඨමපොත්ථකභූතස්ස අස්ස ධම්මසංගණිප්පකරණස්ස මුද්දාපනමාරද්ධං අනතිදීඝෙන කාලෙන නිට්ඨාපිතං ච. තදෙතං පරමත්ථධම්මගම්භීරතරං සමිද්ධීකතෙ මයා සාතිසයපීතිපමොදවිකසිතහදයෙන සදයං’නං සහදයතානං සම්මාසම්බුද්ධධම්මකාමානං සොගතානං උපහරෙස්සු.

එවමෙවාවසෙසම්පි සබ්බං තෙපිටකං බුද්ධවචනං නිස්සාරං සංසොධෙතුං මුද්දාපෙතුං ච නිරන්තර’මුස්සුක්කමාපන්නො’හං. පාලිගන්ථමුද්දාපනානන්තරං තෙසං සීහලභාසානුවාදා ච පාකටීභවිස්සන්ති.

පාලිභාසා’නභිඤ්ඤෙහි සම්බුද්ධධම්මස්සාකොවිදෙහි අවිසයෙභාහි පොරාණිකලෙඛකෙහි දූසිතානි බහුනි ඨානානි තෙපිටකපොත්ථකෙසු වත්තන්තෙ’ති විදිතමෙතං පුරාතනහත්ථලිඛිතපොත්ථකපාඨකානං විඤ්ඤූනං. තෙසං දොසානං සංසොධනමෙව පඨමතරං කාතබ්බං තං අතිව දුක්කරං. තතො පච්ඡා භාසන්තරපරිවත්තනං යුත්තතරං ච සුකරං ච හොති.

නිට්ඨිතත්ථසොධනෙ වට්ටන්තො නිරන්තරමහමනුගණ්හිං සම්බුද්ධධම්මධරානං පණ්ඩිතසෙට්ඨාන’මුපදෙසං. විසෙසතො පනෙත්ථ විජ්ජොදය මහා විජ්ජාලයෙ උපපධානාචරියභූතො අම්හාකං ධම්මාචරියතා පනෙනා තිපිටකවාගීස්සරාචරියො සොභිතාභිධානො නායකත්ථෙරපාදෙ චෙව, පොකුණුවිටාගමෙ සිරිවිනයාලංකාරපරිවෙණාධිපති ආභිධම්මිකාචරියො චන්දවිමලාභිධානො මහාථෙරපාදෙ ච සදුපදෙසදායකා උපකාරිනො වාහෙසුන්ති පීතිපුබ්බඞ්ගමං නිවෙදෙහි.

ඉමෙසං නිවිට්ඨගන්ථානං මුද්දාපනත්ථං සිරිපාදවිහාරසන්තාකධනමෙව විස්සජ්ජියතෙ. මහප්ඵලදායකස්සිමස්ස සාසනිකකිච්චස්සා’යතනතො තාදිසං මහාධනබ්බයං කාතුමුස්සුකා ලංකාදීපෙ සාවඤ්ඤෙ ධනපාලක (Public Trustee) ධුරන්ධරො මහාසයො’චෙව තස්ස

උපදෙසකසභා ච, සිරිපාදවිහාරායකම්මිකො සමාධාන විනිච්ඡයකාරාධිකාරො රොබර්ට් සිඩ්නි එල්ලාවල නාමො මහාසයො ච, යෙ ඉමස්ස කිච්චස්ස මහානිසංසං තෙසං පකාසෙසුං, සබ්බෙ තෙ සාධවො ච, සබ්බෙසං සම්මාසම්බුද්ධධම්මාභිවුද්ධිකාමානං අත්තහිතකාමානං සොගතානඤ්චෙව අඤ්ඤෙසං ච පසංසායාරහා භවන්තී’ති ච.

මුද්දාපියමානෙහි සබ්බෙහි පොත්ථකෙහි එකං භාගං සදෙස විදෙස පොත්ථකාලයානං පරිච්චජිතුං ච මමච්ඡා’ස්සෙව වතන්තෙ.

බෙන්දළුවනාමගාමජො ධීරනන්දො භික්ඛු ඉමස්ස ගන්ථස්ස සුද්ධිපත්තාලොකනත්ථං මය්හමතිවොපකාරී අහොසීති ච, මුද්දාපනසමයෙ හැරල්ඩ් වෙරගම නාමස්ස මහාසයස්ස උපකාරො මය්හං කිච්චලාභවත්ථං හෙතුභූතොති ච කතඤ්ඤු කතවෙදිභාවෙන පකාසෙමි.

ඉච්චෙවං නිවෙදෙති, කිරිඇල්ලේ ඤාණවිමලත්ථෙරො

සම්බුද්ධපරිනිබ්බාණතො 2495 නිමෙ වස්සෙ චිත්තමාසස්ස සුක්කපක්ඛෙ පණ්ණරසියං බුද්ධවාරෙ මාරපණ ගාමෙ සස්සොදයපරිවෙණතො.

කිරිඇල්ලේ ඤාණවිමලත්ථෙරො

සම්බුද්ධපරිනිබ්බාණතො 2495 නිමෙ වස්සෙ
චිත්තමාසස්ස සුක්කපක්ඛෙ පණ්ණරසියං
බුද්ධවාරෙ මාරපණ ගාමෙ සස්සොදයපරිවෙණතො.

PREFACE

In view of the important role Buddhism plays in Ceylon, one naturally expects the entire Tripitaka to be found in print not only in the original in Pali, but also in translation in Sinhalese. However, the Tripitaka in its entirety, has not yet been printed in Ceylon even in Pali, not to speak of a translation. That explains the present undertaking of mine. I have already completed the printing of the Majjhima Nikaya running into about a thousand pages. The remaining books of the Tripitaka have also been edited by me. Of them the Abhidhamma Pitaka will be printed before others. The preparation of a good edition of the Abhidhamma texts is a task bristling with difficulties. The editors should possess not only a good command of the Pali language, but also a thorough grasp of Buddhist metaphysics. That is why, before attempting others, I have focussed my attention on the Abhidhamma texts. Dhamma - Sangani, the first Pakarana belonging to the Abhidhamma Pitaka, is now ready for printing. A long introduction to Abhidhamma will be published after printing all the texts belonging to that Pitaka.

I propose to bring out a Sinhalese version of the Tripitaka after placing before the public a reliable edition of the Pali Tri-Pitaka in good print. The more urgently needed and the more difficult task is the preparation of the Pali text. After that has been settled, it may not be so difficult to prepare a Sinhalese translation.

In conclusion, I wish to express my gratitude to my revered teacher Venerable Pandit Weliwitiye Sorata Nayaka Thero, Vice Principal, Vidyodaya Pirivena, and to Venerable Rerukane Candawimala Thero, Principal, Sri Vinayalankara Pirivena, Pokunuwita, for the encouragement and advice they have given me.

The printing expenses of the present edition are being borne by the Trustees of the Sri Pada. The Buddhist Public owe a deep debt of gratitude to those members of the Sangha and also of the laity who stressed the importance of this undertaking. to the Public Trustee and his Board of Advisors who decided to give me the financial assistance needed, and to Mr. Robert Sydney Ellawala, J. P. U. P. M., Trustee of Sri - Pada who heartily approved of the financial assistance being given to me.

I shall be failing in my duty if I fail to express my thankfulness to Bhikkhu Bendaluwe Dheerananda for correcting the proofs of the present text, and also to Mr. Harold Weragama for the assistance given me to print the Tripitaka.

A certain number of copies of each text to be printed from the Tripitaka in this manner will be distributed free among the recognized Buddhist institutions in Ceylon as well as abroad.

Kirielle Nanawimala Thero.

9th April 1952. Sastrodaya Pirivena, Marapana. Ratnapura. (Ceylon.)

Kirielle Nanawimala Thero.
9th April 1952.
Sastrodaya Pirivena,
Marapana.
Ratnapura.
(Ceylon.)